17

CHỈÅNG II
NGUN LIÃÛU, NỈÅÏC V NÀNG LỈÅÜNG TRONG CÄNG NGHÃÛ HOẠ HC

Tè lãû cạc úu täú trong giạ thnh sn pháøm hoạ cháút thay âäøi tu tỉìng loải sn
pháøm, nhỉng trung bçnh khong: ngun liãûu 60-70% (sn pháøm hoạ dáưu > 70%), nàng
lỉåüng 10%, kháúu hao 5-10%, lao âäüng 4%. Nỉåïc chiãúm tè lãû khäng låïn trong giạ thnh,
nhỉng viãûc xỉí lê nỉåïc trỉåïc v sau quạ trçnh l quan trng v phỉïc tảp.
A. Ngun liãûu:
I. Khại niãûm ngun liãûu:
1/ Ngun liãûu l gç:
Ngỉåìi ta thỉåìng gi táút c nhỉỵng váût liãûu thiãn nhiãn dng trong cäng nghiãûp âãø
sn xút ra sn pháøm l ngun liãûu. Ngoi nhỉỵng cháút âáưu, trong cäng nghiãûp ngỉåìi ta
cn dng nhiãưu váût liãu â qua chãú biãú
n cäng nghiãûp (bạn sn pháøm) hồûc phãú pháøm ca
ngnh khạc dng lm ngun liãûu cho cạc ngnh no âọ.
Vê dủ: máût âỉåìng → rỉåüu; khê than cäúc → täøng håüp hỉỵ cå;
2/ Tiãu chøn ca ngun liãûu:
- T lãû cháút cọ êt (phủ thüc tỉìng loải ngun liãûu, tiãu chøn cúi l tênh kinh tãú)
v tảp cháút.
- Khäúi lỉåüng táûp trung åí mäüt âëa âiãøm
- Âëa l: viãûc váûn chuøn dãù dng tỉì nåi khai thạc âãún nåi chãú biãún.
- Âiãưu kiãûn khai thạc: âäü cao, âäü sáu, âäü phán tạn.
- Trçnh âäü ké thût chãú biãún.
II. Phán loải:
1/ Theo trảng thại táûp håüp: ràõn (cháút khoạng, than, qûng); lng (nỉåïc, dáưu m
);
khê (khäng khê, khê thiãn nhiãn).
2/ Theo thnh pháưn: vä cå, hỉỵu cå.
3/ Theo ngưn gäúc: thiãn nhiãn, nhán tảo (than cäúc, khê cäng nghiãûp, )

Thaỷch cao muọỳi florua Bọử taỷt Xi mng
Xi mng A.photphoric Xọ õa Titan
Nguyón tọỳ hióỳm Caùc muọỳi photphat Vanadi Gali

Phỏn lỏn Nhọm
IV. Xổớ lờ sồ bọỹ nguyón lióỷu: (laỡm giaỡu quỷng)
1/ Muỷc õờch cuớa vióỷc xổớ lờ:
- Mồớ rọỹng nguọửn nguyón lióỷu, sổớ duỷng nguyón lióỷu ngheỡo.
- Nỏng cao cổồỡng õọỹ thióỳt bở (tng tọỳc õọỹ quaù trỗnh, giaớm thóứ tờch mỏỳt cho caùc chỏỳt
khọng cỏửn thióỳt), giaớm nng lổồỹng tióu hao.
- Nỏng cao chỏỳt lổồỹng saớn phỏứm.
- Tióỳt kióỷm vỏỷn chuyóứn, kho taỡng.
Quaù trỗnh xổớ lờ sồ bọỹ nguyón lióỷu bao gọửm caùc cọng õoaỷn nhổ sau:
+) Phỏn loaỷi theo kờch thổồùc
+) Nghióửn
+) oùng baùnh (vó vión) vaỡ thióu kóỳt (muỷc õờch tng kờch thổồùc laỡm cho haỷt rừn
tióỳp xuùc tọỳt, õọửng õóửu)
+) Laỡm giaỡu
+) Khổớ nổồùc (sỏỳy, loỹc, cọ õỷc)
+) Taùch buỷi
2/ Caùc phổồng phaùp laỡm giaỡu:
Quaù trỗnh naỡy aùp duỷng cho caùc loaỷi quỷng õaợ qua nghióửn vaỡ coù thaỡnh phỏửn hoaù hoỹc
cuợng nhổ tờnh chỏỳt vỏỷt lờ khọng õọửng nhỏỳt.
Coù nhióửu phổồng phaùp laỡm giaỡu: cồ hoỹc, nhióỷt, hoaù hoỹc.
a/ Phổồng phaùp cồ hoỹc:
Phổồng phaùp naỡy dổỷa trón cồ sồớ tờnh chỏỳt vỏỷt lờ vaỡ hoaù lờ cuớa quỷng õóứ taùch, noù
õổồỹc duỡng chuớ yóỳu õóứ laỡm giaỡu khoaùng rừn. Coù caùc loaỷi sau:
* Tuyóứn nọứi: laỡ phổồng phaùp laỡm giaỡu phọứ bióỳn duỡng qui mọ lồùn, noù coù thóứ taùch
quỷng thaỡnh nhióửu loaỷi khaùc nhau. Quaù trỗnh tuyóứn nọứi dổỷa vaỡo tờnh chỏỳt thỏỳm nổồùc khaùc
nhau cuớa caùc loaỷi quỷng.

Cháút cn näøi (hay cháút chçm): cọ tạc dủng lm tàng âäü ỉa nỉåïc ca nhỉỵng hảt
qûng khäng âënh lm näøi, thỉåìng sỉí dủng l nhỉỵng cháút âiãûn li: kiãưm, cạc múi sunphat,
xianua kim loải kiãưm.
Cháút âiãưu chènh: lm tàng hiãûu qu ca quạ trçnh: väi, xä âa, acid sunphuaric.
2/ Thäøi khäng khê qua häùn håüp qûng nghiãưn trong dung dëch nỉåïc tỉì dỉåïi lãn
trãn âãø tảo thnh nhỉỵng bt khäng khê bãưn. kkhê
Cạc bt ny khi näøi lãn màût dung dëch nỉåïc qûng mën låïp bt qûng
s kẹo theo cạc hảt qûng kë nỉåïc. Trãn bãư
qûng tinh

màût nỉåïc s tảo thnh mäüt låïp bt qûng. Cn cạc hảt
khạc åí trảng thại lå lỉỵng v chçm dáưn xúng âạy. Nãúu
cáưn tạch nhiãưu loải qûng thç häùn håüp qûng sau khi tạch
âỉåüc s xỉí lê bàòng cháút hoảt hoạ nhàòm hu tạc dủng ca
cháút cn näøi. Sau âọ láûp lải quạ trçnh tuøn våïi cháút lm
näøi thêch håüp.
* Sng: âáûp qûng ra hồûc khi nghiãưn loải qûng chàõc khọ vủn, cn âạ khäng
chàõc dãù vủn. Sng âãø tạch riãng qûng v tảp cháút.
* Tạch bàòng trng lỉûc: phỉång phạp ny dỉûa trãn ngun tàõc cạc hảt cọ trng
lỉåüng riãng khạc nhau s cọ täúc âäü råi khạc nhau trong dng cháút lng hồûc khê.
Nãúu dng cháút lng gi l
phỉång phạp ỉåït, nãúu dng cháút khê gi l phỉång phạp
khä.

20

Qûng nghiãưn nỉåïc PHỈÅNG PHẠP ỈÅÏT

âỉa âi nghiãưn

sạn pháøm
THIÃÚT BË LY TÁM BÀỊNG KHÄNG KHÊ
21

Qûng nghiãưn råi xúng âéa quay 1 bë bàõn ra xung quanh. Cạc hảt nh, nhẻ bë
quảt 2 hụt lãn vàng vo thnh trủ ngoi v råi xúng. Cạc hảt to thç vàng vo trủ trong v
råi xúng, cn khäng khê tưn hon trong thiãút bë theo chiãưu mi tãn.
* Tạch bàòng âiãûn tỉì: phỉång phạp ny dng âãø tạch váût liãûu dãù bë nhiãùm tỉì khi
loải khäng bë nhiãùm tỉì.
Vê dủ: tạch qûng sàõt tỉì, cromit, rutin.

1 1. Bàng ti
2 2. Trủc quay
3 3. Nam chám âiãûn
4. Khoạng cọ tỉì tênh
5. Khoạng khäng cọ tỉì tênh
4 5
* Tạch bàòng ténh âiãûn: tỉång tỉû nhỉ tạch bàòng âiãûn tỉì nhỉng thay nam chám
âiãûn bàòng âiãûn cỉûc näúi våïi cỉûc ám ca chènh lỉu. Cạc hảt cọ âäü dáùn âiãûn låïn têch âiãûn ám
v bë âáøy ra xa, cn loải khäng âáùn âiãûn thç råi vo thng chỉïa dỉåïi bàng ti.
* Tạch bàòng phỉång phạp lc: l phỉång phạp tạch cháút ràõn ra khi mäi trỉåìng
khê hồûc lng nhåì låïp váût liãûu lc. Pháưn låïn quạ trçnh lc âỉåüc âạnh giạ båíi lỉåüng cháút
lng cn lải trong cháút ràõn (khi láúy cháút ràõn) hồûc lỉåüng cháút ràõn cn lải trong cháút lng
(khi láúy dëch lng).
b/ Phỉång phạp hoạ hc:

SO
4
cỏửn tồùi 50 m
3
H
2
O/T
II. Phỏn loaỷi:
1/ Nổồùc khờ quyóứn:
où laỡ nổồùc mổa, coù ờt taỷp chỏỳt vaỡ muọỳi hoaỡ tan.
2/ Nổồùc mỷt õỏỳt:
Doù laỡ nổồùc ao, họử, sọng, nổồùc bióứn. Loaỷi naỡy phuỷ thuọỹc vaỡo õióửu kióỷn õỏỳt õai, khu
vổỷc kinh tóỳ vaỡ thồỡi gian. Loaỷi naỡy chổùa nhióửu taỷp chỏỳt vaỡ muọỳi hoaỡ tan.
3/ Nổồùc ngỏửm:
Nổồùc maỷch, gióỳng phun. Loaỷi naỡy ờt taỷp chỏỳt hổợu cồ (do qua caùc tỏửng loỹc cuớa õỏỳt
õaù).
III. Chỏỳt lổồỹng cuớa nổồùc
Chỏỳt lổồỹng cuớa nổồùc quyóỳt õởnh bồới caùc õỷc trổng hoaù hoỹc, vỏỷt lờ cuớa noù nhổ: maỡu,
muỡi, õọỹ trong, nhióỷt õọỹ, tọứng haỡm lổồỹng muọỳi, tờnh oxy hoaù, õọỹ pH vaỡ õọỹ
cổùng.
1/ Cỷn khọ: tọứng haỡm lổồỹng muọỳi tờnh bũng sọỳ mg kóỳt tuớa khọ coỡn laỷi khi laỡm
bay hồi 1lờt nổồùc vaỡ sỏỳy 110
o
C cho õóỳn khi khọỳi lổồỹng khọng õọứi. Lổồỹng kóỳt tuớa naỡy laỡ
caùc taỷp chỏỳt cuớa chỏỳt khoaùng vaỡ hổợu cồ.
2/ ọỹ cổùng: cuớa nổồùc taỷo bồới muọỳi Canxi vaỡ Magió. ọỹ cổùng tờnh bũng sọỳ mili
õổồng lổồỹng gam ion canxi vaỡ magió coù trong mọỹt lờt nổồùc. Coù 3 loaỷi õọỹ cổùng:
a/ Nhỏỳt thồỡi: (taỷm thồỡi) do bicacbonat Ca vaỡ Mg. Nóỳu õun noùng thỗ loaỷi
õổồỹc õọỹ cổùng naỡy:
(Ca,Mg)(HCO

4/ ọỹ trong: õo bũng chióửu daỡy lồùp nổồùc qua õoù coỡn trọng thỏỳy roợ mọỹt hỗnh qui
õởnh.
5/ ọỹ pH: nóỳu pH = 6.5 ữ 7.5 nổồùc trung tờnh.
IV. Laỡm saỷch nổồùc thión nhión.
23

Gọửm caùc giai õoaỷn sau: lừng, saùt truỡng, laỡm móửm (phổồng phaùp vỏỷt lờ: nhióỷt, cỏỳt,
õọng laỷnh; phổồng phaùp hoaù hoỹc: vọi-xọ õa hay phọtphat; phổồng phaùp hoaù lờ: nhổỷa trao
õọứi ion), laỡm hóỳt khờ bũng phổồng phaùp hoaù hoỹc hay vỏỷt lờ, chổng cỏỳt.
1/ Lừng trong bóứ lừng: sau õoù loỹc qua lồùp caùt. Coỡn õóứ kóỳt ruớa keo coù thóứ duỡng
chỏỳt keo tuỷ: Al
2
(SO
4
)
3
hay FeSO
4
goỹi laỡ phổồng phaùp õaùnh pheỡn:
Al
2
(SO
4
)
3
+ 6H
2
O = 3H
2
SO

2
+ CO
2
+ H
2
O = CaCO
3
+ 2HClO
HClO = HCl + O
Oxy nguyón tổớ seợ oxy hoaù maỷnh caùc chỏỳt hổợu cồ, dióỷt khuỏứn.
b/ Duỡng ozọn (O
3
) õóứ traùnh muỡi clor: O
3
= 3O
c/ un noùng hay duỡng tia tổớ ngoaỷi
3/ Laỡm móửm: loaỷi hóỳt hay mọỹt phỏửn ion Ca
2+
, Mg
2+

a/ Phổồng phaùp hoaù hoỹc:
* Phổồng phaùp vọi-xọ õa: vọi trổồùc rọửi xọ õa sau
- Vọi loaỷi õọỹ cổùng taỷm thồỡi, loaỷi sừt vaỡ CO
2

Ca(HCO
3
)
2

2
+ O
2
+ 2H
2
O = 4Fe(OH)
3

- Xọ õa loaỷi õọỹ cổùng vộnh vióựn
MgSO
4
+ Na
2
CO
3
= MgCO
3
+ Na
2
SO
4

MgCl + Na
2
CO
3
= MgCO
3
+ 2NaCl
CaSO


3CaCl
2
+ 2Na
3
PO
4
= 6NaCl + Ca
3
(PO
4
)
2

Phổồng phaùp naỡy õaỷt õóỳn 0.03 õổồng lổồỹng mg/l vỗ Ca, Mg phọtphat ờt tan hồn
cacbonat nhióửu.
b/ Phổồng phaùp hoaù lờ: duỡng nhổỷa trao õọứi ion. Phổồng phaùp naỡy õaỷt õóỳn
0.035 ữ 0.07 õổồng lổồỹng mg/l.
4/ Loaỷi khờ:
a/ Phổồng phaùp hoaù hoỹc: cho taùc duỷng vồùi hoaù chỏỳt õóứ kóỳt tuớa (loaỷi CO
2

bũng nổồùc vọi)
24

b/ Phổồng phaùp vỏỷt lờ: õóứ ngoaỡi trồỡi, phun hay suỷc khờ, õun chỏn khọng.
5/ Chổng cỏỳt: nóỳu cỏửn nổồùc saỷch thỗ chổng cỏỳt. Phổồng phaùp naỡy õừt tióửn, nóỳu
thỏỷt cỏửn thióỳt thỗ duỡng.
V. Xổớ lờ nổồùc thaới cọng nghióỷp:
1/ Muỷc õờch:

õỷc, ), õóứ õun noùng hóỷ thọỳng taùc duỷng.
3/ Quang nng: nng lổồỹng aùnh saùng õóứ thổỷc hióỷn caùc phaớ
n ổùng quang hoaù.
II. Vỏỳn õóử tióỳt kióỷm nng lổồỹng:
Trung bỗnh nng lổồỹng chióỳm tổỡ 10% thỏỷm chờ õóỳn 25% giaù thaỡnh saớn phỏứm.
Khọng nhổợng thóỳ ngaỡnh cọng nghióỷp hoaù chỏỳt sổớ duỷng nhióửu nng lổồỹng coù thóứ lón õóỳn
5% tọứng sọỳ nng lổồỹng thóỳ giồùi (41% tọứng nng lổồỹng thóỳ giồùi duỡng cho cọng nghióỷp,
42% cho õồỡi sọỳng, 17% cho giao thọng vỏỷn taới. Rióng cọng nghióỷp hoaù chỏỳt chióỳm 12%
nng lổồỹng duỡng cho cọng nghióỷp). Do vỏỷy, cỏửn phaới coù bióỷn phaùp sổớ duỷng hồỹp lờ vaỡ tióỳt
kióỷm nng lổồỹng. Coù thóứ sổớ duỷng caùc bióỷn phaùp nhổ sau:
1/ Phaới duỡng cọng nghóỷ hióỷn õaỷi, ờt tọỳn nng lổồỹng
2/ Tng hóỷ sọỳ sổớ duỷng nng lổồỹng:
- ióỷn nng:
%100ì=
th
lt
õn
W
W


W
lt
, W
th
: lổồỹng tióu thuỷ õióỷn nng theo lờ thuyóỳt vaỡ thổỷc tóỳ cho cuỡng mọỹt lổồỹng saớn phỏứm.
25

- Nhióỷt nng: %100ì=
th