Quản lý rủi ro trong đầu tư chứng khoán
By admin, on March 18th, 2011
(23/03/2011: Bài này tôi sẽ sửa và viết dài ra dần; xin lỗi bạn đọc nếu có những chỗ bị
cụt hẫng)
Các thống kê trên thế giới đều cho thấy, về lâu dài, đầu tư vào cổ phiếu của các công ty
cổ phần là hình thức đầu tư cho lợi nhuận cao hơn đáng kể so với các hình thức đầu tư
khác như vàng bạc, tiền gửi tiết kiệm, trái phiếu, bất động sản. Tuy nhiên, đi kèm với
mức lợi nhuận trung bình cao hơn đó, cũng là mức rủi ro cao hơn. Có rất nhiều nhà đầu
tư, kể cả những quĩ đầu tư lớn hàng tỷ USD, không những không có lãi mà còn bị thua lỗ
nặng, thậm chí phá sản. Bởi vậy, việc quản lý rủi ro để ngăn ngừa thua lỗ là vấn đề vô
cùng quan trọng đối với các nhà đầu tư cá nhân cũng như tổ chức. Ở đây tôi muốn điểm
qua các yếu tố, loại hình rủi ro trong đầu tư chứng khoán, và các biện pháp hữu hiệu để
đề phòng các rủi ro đó.
Một nửa các yếu tố rủi ro là đến từ bên trong, tức là do các nhà đầu tư tự tạo ra cho chính
mình. Nửa còn lại đến từ bên ngoài, tức là các yếu tố nằm ngoài tầm kiểm soát của các
nhà đầu tư.
Các yếu tố rủi ro từ bên ngoài:
Lừa đảo trên thị trường:
Chuyện lừa đảo xảy ra hàng ngày như cơm bữa trên các thị trường chứng khoán thế giới,
ở nhiều dạng khác nhau, ví dụ như:
- Làm giả các số liệu tài chính, đánh bóng công ty
- Che dấu không cho các nhà đầu tư biết các rủi ro hay các tin xấu
- Rút ruột công ty
- Trò Ponzi: hút tiền của các nhà đầu tư mới để trả cho các nhà đầu tư cũ và một phần đút
túi, chứ doanh nghiệp không tạo lợi nhuận thật sự
- Lũng đoạn giá chứng khoán trên thị trường
- Giao dịch nội gián
- Cò mồi kích động các nhà đầu tư mua bán bằng các tin đồn, phân tích rởm, v.v.
Trong tất cả các vụ lừa đảo như vậy, thì người bị thiệt hại là các nhà đầu tư. Một khi các
nhà đầu tư đã bị lừa đảo mất tiền, thì rất ít khả năng đòi lại được số tiền bị mất đó.
Cách phòng chống:

giá trong ngắn hạn xảy ra, miễn sao kỳ vọng lợi nhuận về dài hạn là tốt.
- Cash is king: Không tham lam dùng đòn bẩy cao, sẽ dễ bị bật ra khỏi thị trường khi có
biến động ngắn hạn bất lợi, dù là phán xét về dài hạn có đúng đến đâu. Ngược lại, có tiền
mặt dự trữ (hay là nguồn thu nhập đều đặn có thể dùng để đầu tư thêm), để mỗi khi giá
của cổ phiếu tốt đi xuống trong ngắn hạn thì là cơ hội mua vào. Tỷ lệ cụ thể nên giữ bao
nhiêu % tài khoản là tiền mặt được cho bởi định lý cash is king (mà tôi có viết trong 1 bài
khác)
- Có thể kết hợp sử dụng các chứng khoán phái sinh làm hedging, để làm giảm bớt độ
volatility của danh mục đầu tư, tăng độ ổn định ngắn hạn.
- Việc đa dạng hóa góp phần làm giảm rủi ro biến động giá thị trường. Càng có được
correlation thấp giữa các chứng khoán đang giữ thì càng giảm được rủi ro biến động giá
ngắn hạn.(Nếu các chứng khoán có correlation lớn quá, thì việc đa dạng hóa ít có công
dụng).
Rủi ro về thanh khoản:
Có những chứng khoán có thanh khoản thấp, tức là muốn mua/bán rất khó. Khi đó mỗi
lần mua bán nói chung đều bị thiệt thòi về giá.
Cách phòng chống:
- Trừ bớt phần thiệt về giá do thanh khoản kém vào lợi nhuận kỳ vọng, khi phân tích có
nên đầu tư hay không
- Tầm nhìn dài hạn, có thể sẵn sàng giữ lâu thì đỡ rủi ro thanh khoản.
- Đối với các đầu tư ngắn hạn, thì tránh đụng vào các chứng khoán có thanh khoản kém.
Rủi ro về chính sách:
Các cơ quan chính phủ có thể ban hành nhiều loại chính sách khác nhau ảnh hưởng trực
tiếp đến các nhà đầu tư, ví dụ như: mức thuế cho lợi nhuận từ đầu tư, các qui định về việc
được mua bán những gì hay không được mua bán những gì, có được giữ ngoại tệ hay
chuyển tiền ra nước ngoài không, v.v.Các chính sách đó có thể khiến cho các nhà đầu tư
không thực hiện được các chiến lược đầu tư mà đáng nhẽ có thể thực hiện được. Đặc biệt
là khi chính sách đột ngột thay đổi, thì nhà đầu tư có thể bị mắc kẹt các đầu tư, thậm chí
trở nên phạm pháp nếu không kịp thời thay đổi theo chính sách.
Rủi ro về thông tin:

- Nếu lạc quan quá, ước lượng giá trị cao quá so với giá trị thật, thì có thể sẽ thành mua
cổ phiếu đẳ hơn so với giá trị thật, và nếu sau đó giá cổ phiếu giảm về giá trị thật thì thua
lỗ.
Cách phòng chống:
- Đệm an toàn về giá trị: Chỉ đầu tư khi mà giá trị trường thấp hơn rất đáng kể (ví dụ chỉ
bằng 1/2) so với ước lượng giá trị thật.
- Cần tích lũy kinh nghiệm phân tích, hoặc dựa trên sự tham mưu của những người nào
đó đáng tin cậy trong việc phân tích.
- Phân tích cần dựa trên các mô hình hợp lý và các nguồn tin đáng tin cậy.
- Đối với các ứng cử viên mới cho danh mục đầu tư: cần có đủ thời gian phân tích (ít ra 1
tháng), để có thể hiểu rõ các công ty và giá trị của chúng trước khi đầu tư, không vội
vàng nhảy vào mua nhiều khi chưa biết rõ các lắt léo bên trong.
Rủi ro về lỗ quá mức chấp nhận được:
Nhà đầu tư có thể bị lỗ quá mức chấp nhận được trên thị trường chứng khoán. Ví dụ nhà
đầu tư có 2 tỷ VND, nhưng trong đó 1 tỷ phải dành vào 1 việc nào đó không thể để bị
mất, nếu đem 2 tỷ đi đầu tư mà bị mất 1,2 tỷ, thì là mất quá mức chấp nhận được.
Cách phòng chống:
- Không đầu tư mạo hiểm các khoản tiền không thể để mất (mà đầu tư chứng khoán là
đầu tư mạo hiểm).
- Tính Value-at-risk và downside risk để biết số tiền có thể bị mất nếu những tình huống
xấu không may xảy ra, xem có chấp nhận được không.
- Mức lỗ chấp nhận được càng thấp, thì value-at-risk phải càng thấp, có nghĩa là càng
phải chọn những chứng khoán có mức rủi ro thấp cho danh mục đầu tư và tăng mức tiền
mặt dự trữ.
Rủi ro về tâm lý và thực hiện:
Nhà đầu tư có thể bị kích động, mua lúc đáng nhẽ không nên mua, bán lúc đáng nhẽ
không nên bán, mua bán quá nhiều như con bạc khát nước, v.v.
Đầu tư cũng như là đẽo cầy giữa đường, nếu cứ nghe theo hết người này đến người khác,
thì không đẽo thành cái gì cả.
Trong lúc thực hiện đầu tư cũng có thể có nhiều sai phạm (đặt lệnh nhầm, tính toán sai,