RÈN LUYỆN CHO HS KĨ NĂNG TRÌNH BÀY TRÊN MẪU VẬT, MÔ HÌNH HOẶC TRANH ẢNH Ở MÔN SINH HỌC
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Cùng với các nước khác trên thế giới, Việt Nam đã và đang phát triển
theo hướng Công Nghiệp Hoá-Hiện Đại Hoá. Muốn Công Nghiệp Hoá-Hiện
Đại Hoá đất nước thì điều không thể thiếu là phải nhanh chóng tiếp thu
những thành tựu khoa học và kó thuật hiện đại của thế giới.
Một đất nước phát triển đòi hỏi người lao động phải có phẩm chất nhân
cách phù hợp với yêu cầu xã hội: có tinh thần trách nhiệm, phải năng động
sáng tạo, có kó năng giao tiếp, đây cũng là vấn đề Đảng và nhà nước ta rất
quan tâm. Như Bộ trưởng Bộ giáo dục đã nói “quá trình đổi mới giáo dục
gắn liền với sự phát triển của đất nước”.
Vậy đổi mới giáo dục là gì? . Vâng, đổi mới giáo dục tức là đổi mới
phương pháp dạy học. Đổi mới phương pháp dạy học là đổi mới theo phương
pháp phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của người học. Với phương
pháp dạy học mới sẽõ góp phần hình thành và phát triển nhân cách toàn diện
cho học sinh, nhằm chuẩn bò cho thế hệ trẻ bước vào thế kỉ XXI, sống và làm
việc trong một xã hội công nghiệp hiện đại.
Chính vì vậy, đòi hỏi người giáo viên phải nghiên cứu, tìm tòi học hỏi
đề ra những biện pháp tích cực trong quá trình dạy và học theo phương pháp
mới. Giáo viên trở thành người tổ chức, thiết kế hoạt động, hướng dẫn học
sinh tự nghiên cứu nhằm phát huy tính tích cực, tư duy sáng tạo ở người học.
Bên cạnh nhiệm vụ trang bò những kiến thức và hiểu biết cần thiết, mỗi bộ
môn ở trường phổ thông còn phải rèn luyện cho học sinh những kó năng trình
bày một vần đề nào đó trước nhiều người.
Sinh học là một bộ môn khoa học được có ở trường THCS, được thiết kế
chủ yếu theo lôgic môn học (theo trình tự :Thực vật –Động vật –Giải phẩu
sinh lý người –Di truyền). Đây là môn học có nhiều ứng dụng trong thực tế
đời sống, gần gũi với kinh nghiệm, hiểu biết của học sinh. Từ đó, tạo ra sự
kích thích trí tò mò khoa học và hứng thú học tập cho người học. Đặc biệt, ở
môn học này giúp các em mô tả hoặc trình bày được hình thái, cấu tạo cơ thể

nhiều, đặc biệt vơí những bài có đồ dùng dạy học: Mẫu vật, mô
hình hoặc tranh ảnh đòi hỏi học sinh tự nghiên cứu, thảo luận
nhóm để trình bày.
- Đa số HS vùng nông thôn là con nhà làm nông, làm rẫy nên các
em ít có thời gian chuẩn bò bài trước,
- Do lượng bai quá dăi nên giáo viên hạn chế việc học sinh lên
bảng nhiều trong một tiết học.
Sáng kiến kinh nghiệm 2 Lê Thò Tây Phụng
RÈN LUYỆN CHO HS KĨ NĂNG TRÌNH BÀY TRÊN MẪU VẬT, MÔ HÌNH HOẶC TRANH ẢNH Ở MÔN SINH HỌC
- Đối với những tiết dạy có mẫu vật như : cá, ếch, thỏ, chim,… phải
mua ngoài chợ nhưng không có kinh phí.
- Một số bài dạy không có mẫu vật, không có mô hình hoặc cũng
không có tranh ảnh thì GV phải tự vẽ hoặc in phim trong.
Vì vậy, vẫn còn hạn chế ở 1 số bài không có ĐDDH thì GV phải đầu tư
rất nhiều.
3. Số liệu thống kê
Thực trạng tại các lớp về kó năng trình bày trên mô hình, mẫu vật hoặc
tranh ảnh còn rất hạn chế. Qua khảo sát giảng dạy đầu năm học 2006-2007
của 2 khối 7 và 9 tôi nhận thấy kó năng trình bày của HS trên mẫu vật, mô
hình hoặc tranh ảnh như sau:
HS khối
Kết quả khảo sát ban đầu
Chưa đạt Đạt Tốt
Khối 7 (172 HS) 75,8% 20% 4,2%
Khối 9(160 HS) 80% 15,3% 4,7%
Ngoài ra, trong tiết học các em rất thụ động, không có hứng thú học tập.
Dẫn đến kết quả các bài kiểm tra chưa cao.
III. NỘI DUNG ĐỀ TÀI
1. Cơ sở thực tiễn:
Trong chương trình sinh học THCS được thiết kế theo lôgic môn học :

mô hình hoặc tranh ảnh. Đây là nội dung chính mà đề tài đề cập tới.
* Để đổi mới phương pháp dạy học, để rèn luyện kó năng trình bày trên
mẫu vật, mô hình hoặc tranh ảnh cho HS ở môn sinh học người giáo viên
phải biết lựa chọn những thiết bò dạy học phù hợp cho mỗi tiết dạy:
- Lựa chọn thiết bò dạy học: căn cứ vào mục tiêu dạy học, nội dung kiến thức
trong sách giáo khoa, căn cứ vào điều kiện thời gian cho phép, căn cứ vào
điều kiện đòa phương ( cơ sở vật chất của nhà trường) và đặc biệt phải căn cứ
vào chính loại thiết bò dạy học đònh chọn.
+ Tranh vẽ: ưu điểm là dễ sử dụng thuận tiện; nhược điểm là không mô
tả được quá trình sinh học.
+Mô hình: ưu điểm là giúp HS dễ hình dung cụ thể các đối tượng
nghiên cứu; nhược điểm là đòi hỏi phải chuẩn bò công phu, đôi khi mất nhiều
thời gian mới có kết quả.
+ Mẫu vật thật: ưu điểm là cung cấp thông tin chính xác về đối tượng
nghiên cứu; nhược điểm là đòi hỏi phải chuẩn bò công phu mà GV không
được hổ trợ kinh phí.
- Lựa chọn phương pháp sử dụng thiết bò dạy học:
+ TBDH đóng vai trò là nguồn cung cấp tri thức mới.
+ TBDH đóng vai trò minh hoạ nội dung kiến thức mới.
+ TBDH đóng vai trò kiểm tra kiến thức đã học.
* Để rèn luyện được kó năng này cần đảm bảo các yêu cầu sau:
+ GV phải biết tổ chức hướng dẫn, dẫn dắt HS quan sát mẫu vật, mô hình
hoặc tranh ảnh một cách khoa học, hợp lí nhằm giúp cho các em phải suy
nghó, phải tư duy sáng tạo.
Sáng kiến kinh nghiệm 4 Lê Thò Tây Phụng
RÈN LUYỆN CHO HS KĨ NĂNG TRÌNH BÀY TRÊN MẪU VẬT, MÔ HÌNH HOẶC TRANH ẢNH Ở MÔN SINH HỌC
+ Đối với tranh ảnh phải để hình câm để HS tự mô tả mà không cần chú
thích.
+ HS cần phải đọc bài, quan sát hình trước ở nhà kết hớp với hướng dẫn của
GV ở trên lớp để trình bày tốt hơn.

tương tác, chia sẽ kinh nghiệm học hỏi lẫn nhau.
• Lưu ý: Nên chia nhóm nhỏ vì nhiều qúa HS sẽ ỷ lại vào người
khác và làm ồn lớp.
Sáng kiến kinh nghiệm 5 Lê Thò Tây Phụng
RÈN LUYỆN CHO HS KĨ NĂNG TRÌNH BÀY TRÊN MẪU VẬT, MÔ HÌNH HOẶC TRANH ẢNH Ở MÔN SINH HỌC
• Câu hỏi đặt ra phải vừa sức và xen kẽ chút câu khó.
Ngoài ra, để tạo điều kiện rèn luyện kó năng trình bày cho HS thì GV
nên sử dụng kết hợp cả 2 phương pháp trên.
Thông qua một số bài học ở môn sinh học có mẫu vật, mô hình hoặc
tranh ảnh GV có thể rèn luyện cho HS kó năng trình bày một cách mạnh dạn,
nhanh nhẹn và lưu loát hơn trước nhiều người.
* Đối với những bài dạy có mẫu vật.
- Để dạy bài này GV phải chuẩn bò mẫu vật cho tốt, phải nghiên cứu tìm
hiểu đặc điểm, cấu tạo, hình thái của sinh vật thật kết hợp hình SGK trước ở
nhà.
- Đối với bài dạy có mẫu vật nếu HS không tự chuẩn bò trước GV có thể
hướng dẫn hoặc chuẩn bò luôn cho các em ( theo nhóm).
- Dạy những bài này GV nên sử dụng phương pháp quan sát và thảo luận
nhóm.
- GV lên kế hoạch tổ chức, thiết kế các hoạt động cụ thể cho HS:
• Để giúp các em xác đònh rõ hoặc trình bày được đặc điểm mẫu vật GV
nên kết hợp treo tranh hình SGK (hoặc chiếu phim) cho HS quan sát.
• Sau khi yêu HS quan sát mẫu vật kết hợp hình vẽ  GV nêu câu hỏi :
Yêu cầu HS thảo luận nhóm.
• GV: Gọi 1 HS đại diện nhóm lên bảng vừa trả lời câu hỏi vừa trình bày
trên mẫu vật.
• GV: Mời HS khác nhận xét  Sau đó GV nhận xét, chốt lại.
Lưu ý: Nếu HS trả lời chính xác thì GV không cần nhắc lại, GV chỉ bổ sung
chỗ còn thiếu và nhấn mạnh đặc điểm trọng tâm, chốt lại đáp án câu hỏi.
Ví dụ:

Thống nhất ý kiến.
- HS: mang cành của mình đã
quan sát lên trước lớp trình bày
 Chỉ các bộ phận của thân.
- HS khác theo dõi, nhận xét.
Giới thiệu một số bài học có mẫu vật:
Sinh học 6:
Bài 4: có phải tất cả thực vật đều có hoa?; Bài 9: các loại rễ, các miền của rễ
Bài 12: Biến dạng của rễ; Bài 18 : Biến dạng của thân
. . . . . . . . . . . .
Sinh học 7:
Bài 15: giun đất; bài 26: châu chấu ; bài 22: tôm sông ; bài 35: ếch đồng
Sáng kiến kinh nghiệm 7 Lê Thò Tây Phụng
RÈN LUYỆN CHO HS KĨ NĂNG TRÌNH BÀY TRÊN MẪU VẬT, MÔ HÌNH HOẶC TRANH ẢNH Ở MÔN SINH HỌC
Như chúng ta đã biết, chương trình sinh học 6, 7 thường có mẫu vật
nhiều hơn sinh 8, 9. Chính vì vậy, nếu bài nào có mẫu vật thật thì GV nên ưu
tiên dùng mẫu vật hơn mô hình hoặc tranh ảnh, bởi khi tiếp cận với mẫu vật
sẽ tăng không khí học tập và hứng thú tìm tòi ở HS.

* Đối với những bài dạy có mô hình:
+ Nguyên tắc: Đảm bảo các nguyên tắc dạy học, phù hợp với nội dung
kiến thức, mô hình được đưa ra đúng lúc đúng cách; được đặt ở vò trí thuận lợi
cho cả lớp quan sát.
+ Với bài sử dụng mô hình GV thiết kế, tổ chức tiết dạy theo các bước sau:
• Bước 1: GV giới thiệu tên mô hình, nêu rõ mục tiêu của việc quan sát
hay thao tác với mô hình.
• Bước 2: Khai thác nội dung mô hình.
Đầu tiên nên yêu cầu HS quan sát kó mô hình, ( ra câu hỏi cho HS làm
việc; làm sao để HS biết rõ họ phải làm gì? Họ phải làm như thế nào? Nên
có câu hỏi đònh hướng cho HS mô tả hoặc thao tác với mô hình). Sau đó nhấn

ADN trên mô hình.
GV: nhận xét, chốt lại.
GV: yêu cầu HS tiếp tục quan sát mô
hình thực hiện lệnh 
? Các loại nuclêôtíc nào giữa 2 mạch
liên kết với nhau thành cặp?
? Giả sử trình tự các đơn phân trên một
mạch AND như sau:
-A-T-G-X-T-A-G-T-X-
Trình tự các đơn phân trên đoạn mạch
tương ứng sẽ như thế nào?
GV: Gọi HS trả lời.
 Nhận xét, chốt lại.
- HS: quan sát mô hình đối
chiếu hình vẽ  Thảo luận
nhóm, mô tả được cấu trúc
không gian phân tử ADN
- HS: lên bảng trình bày trên
mô hình.
- HS khác theo dõi Nhận
xét, bổ sung.
- HS: Tiếp tục quan sát mô
hình+ hình vẽ  Trả lời câu
hỏi:
- HS: trả lời  HS khác nhận
xét, bổ sung.
Giới thiệu một số bài dạy có mô hình:
Sinh 6: Bài 9 ( mục 2- Các miền của rễ )
Sáng kiến kinh nghiệm 9 Lê Thò Tây Phụng
RÈN LUYỆN CHO HS KĨ NĂNG TRÌNH BÀY TRÊN MẪU VẬT, MÔ HÌNH HOẶC TRANH ẢNH Ở MÔN SINH HỌC

Mục II- Tìm hiểu cấu tạo trong của châu chấu.
Để HS tự trình bày hoặc mô tả chính xác đặc điểm cấu tạo trong của
châu chấu thì GV sẽ hướng dẫn HS quan sát trên hình vẽ SGK .
Quá trình tự quan sát và trình bày được cấu tạo trong của châu chấu . HS
so sánh được đặc điểm cấu tạo trong của châu chấu với tôm sông. Từ đó, thấy
được sự tiến hoá của lớp sâu bọ so với lớp giáp xác.
Sáng kiến kinh nghiệm 10 Lê Thò Tây Phụng

RÈN LUYỆN CHO HS KĨ NĂNG TRÌNH BÀY TRÊN MẪU VẬT, MÔ HÌNH HOẶC TRANH ẢNH Ở MÔN SINH HỌC
Hoạt động của GV Hoạt động của HS
GV: Treo tranh (phim trong) cấu tạo trong
của châu chấu. Giới thiệu hình.
GV: Yêu cầu HS quan sát tranh Trả lời:
? Châu chấu có những hệ cơ quan nào?
? Trình bày cấu tạo trong của châu
chấu?
GV: gọi HS lên bảng trình bày trên hình
vẽ cấu tạo trong của châu chấu.
GV: Nhận xét, chốt lại:
- Châu chấu có đủ 7 hệ cơ quan, ở đây ta
chỉ tìm hiểu 4 hệ cơ quan chính : hệ tiêu
hoá, hệ hô hấp, hệ tuần hoàn, hệ thần kinh.
GV: Tiếp tục yêu cầu HS
 Thảo luận, trả lời các câu hỏi sau:
1. Hệ tiêu hoá và hệ bài tiết có quan hệ
với nhau như thế nào ?
2. Vì sao hệ tuần hoàn ở sâu bọ lại đơn
giản đi khi hệ thống ống khí phát triển ?
GV: nhận xét, chốt lại đáp án.
? Cấu tạo trong của châu chấu có đặc

hình hoặc tranh ảnh.
Để dạy được phần này đòi hỏi người giáo viên phải có kó năng hướng
dẫn HS quan sát mẫu vật, mô hình hoặc tranh ảnh. Trong quá trình hướng dẫn
phải tạo được sự hứng thú và kích thích tính tò mò khoa học ở HS.
IV. KẾT QUẢ
Sau một thời gian nghiên cứu và thử dạy các lớp khối 7và 9. Tôi thấy
ban đầu các em rất nhút nhác, thụ động không mạnh dạn lên bảng trình bày
trên mẫu vật, mô hình hoặc tranh ảnh. Nhưng qua một thời gian quen với
phương pháp mới các em có sự tiến bộ hơn rất nhiều, kết quả đạt được rất
khả quan thông qua kết quả học tập ở HS.
• Kết quả khảo sát kỹ năng trình bày trên mẫu vật, mô hình hoặc tranh
ảnh ở học sinh khối 7,9.

HS khối
Kết quả khảo sát ban đầu
Chưa đạt Đạt Tốt
Khối 7 (172 HS) 7,3% 33,3% 59.4%
Khối 9(170 HS) 6,8% 35,2% 58%
• Đặc biệt kết quả của các bài kiểm tra chất lượng hơn rất nhiều.
• Đa số các em rất hứng thú, say mê yêu thích môn học thông qua
phương pháp dạy và học mới. Với phương pháp học mới đã giúp các em có kó
năng trình bày trên mẫu vật, mô hình hoặc tranh ảnh trước lớp. Từ đó, các em
đã mạnh dạn hơn, tự tin hơn khi trình bày 1 vấn đề nào đó trước nhiều người.
Sáng kiến kinh nghiệm 12 Lê Thò Tây Phụng

RÈN LUYỆN CHO HS KĨ NĂNG TRÌNH BÀY TRÊN MẪU VẬT, MÔ HÌNH HOẶC TRANH ẢNH Ở MÔN SINH HỌC
V. BÀI HỌC KINH NGHIỆM
Để thực hiện chuyên đề này, giáo viên chỉ cần yêu cầu Học Sinh chuẩn
bò thật kó bài trước khi lên lớp. Nếu dạy bài có mẫu vật, yêu cầu học sinh
chuẩn bò theo nhóm ( nhưng giáo viên cũng phải phòng ngừa, phải chuẩn bò ).

2.Sách giáo viên sinh 7 – Nguyễn Quang vinh – NXB GD – 2003
Sáng kiến kinh nghiệm 13 Lê Thò Tây Phụng

RÈN LUYỆN CHO HS KĨ NĂNG TRÌNH BÀY TRÊN MẪU VẬT, MÔ HÌNH HOẶC TRANH ẢNH Ở MÔN SINH HỌC
3.Sách giáo khoa sinh 7 – Nguyễn Quang Vinh – NXB GD – 2003.
4.Sách giáo viên sinh 9 – Nguyễn Quang vinh – NXB GD – 2004
5.Sách giáo khoa sinh 9 – Nguyễn Quang Vinh – NXB GD – 2004.
6.Bồi dưỡng thường xuyên chu kỳ III, quyển 2-Nguyễn Hải Châu - GD- 2007
7.Tài liệu tập huấn giáo viên sinh học - Ngô Văn Hưng – Vụ GDTH - 2004

Hưng Lộc, ngày 18 tháng 10 năm 2007
NGƯỜI THỰC HIỆN
Lê Thò Tây Phụng
Sáng kiến kinh nghiệm 14 Lê Thò Tây Phụng