RÈN LUYỆN CHO HS KĨ NĂNG TRÌNH BÀY TRÊN MẪU VẬT, MÔ HÌNH HOẶC TRANH ẢNH Ở MÔN SINH HỌC
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Cùng với các nước khác trên thế giới, Việt Nam đã và đang phát triển
theo hướng Công Nghiệp Hoá-Hiện Đại Hoá. Muốn Công Nghiệp Hoá-Hiện
Đại Hoá đất nước thì điều không thể thếu là phải nhanh chóng tiếp thu những
thành tựu khoa học và kó thuật hiện đại của thế giới.
Một đất nước phát triển đòi hỏi người lao động phải có phẩm chất nhân
cách phù hợp với yêu cầu xã hội: có tinh thần trách nhiệm, phải năng động
sáng tạo, có kó năng giao tiếp,... đây cũng là vấn đề Đảng và nhà nước ta rất
quan tâm. Như Bộ trưởng Bộ giáo dục đã nói “quá trình đổi mới giáo dục
gắn liền với sự phát triển của đất nước”.
Vậy đổi mới giáo dục là gì? . Vâng, đổi mới giáo dục tức là đổi mới
phương pháp dạy học. Đổi mới phương pháp dạy học là đổi mới theo phương
pháp phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của người học. Với phương
pháp dạy học mới sẽõ góp phần hình thành và phát triển nhân cách toàn diện
cho học sinh, nhằm chuẩn bò cho thế hệ trẻ bước vào thế kỉ XXI, sống và làm
việc trong một xã hội công nghiệp hiện đại.
Chính vì vậy, đòi hỏi người giáo viên viên phải nghiên cứu, tìm tòi học
hỏi đề ra những biện pháp tích cực trong quá trình giảng dạy nhằm đổi mới
phương pháp dạy và học. Giáo viên trở thành người tổ chức, thiết kế hoạt
động, hướng dẫn Học Sinh tự nghiên cứu nhằm phát huy tính tích cực, tư duy
sáng tạo ở người học. Bên cạnh nhiệm vụ trang bò những kiến thức và hiểu
biết cần thiết, mỗi bộ môn ở trường phổ thông còn phải rèn luyện cho HS
những kó năng trình bày một vần đề nào đó trước nhiều người.
Sinh học là một bộ môn khoa học được có ở trường THCS, được thiết kế
chủ yếu theo lôgic môn học (theo trình tự :Thực vật –Động vật –Giải phẩu
sinh lý người –Di truyền). Đây là môn học có nhiều ứng dụng trong thực tế
đời sống, gần gũi với kinh nghiệm, hiểu biết của học sinh. Từ đó tạo ra sự
kích thích trí tò mò khoa học và hứng thú học tập của học sinh. Đặc biệt, ở
môn học này giúp các em mô tả được hình thái, cấu tạo cơ thể sinh vật thông
qua các đại diện của các nhóm sinh vật trong mối quan hệ với môi trường

nhưng ở đây hầu như các giáo viên không phải tiết nào cũng thực hiện được.
Không làm được điều đó có nhiều lí do, một trong những lí do đó là: nhiều
bài dạy đòi hỏi phải có kinh phí …
Ví dụ: Muốn dạy những bài có mẫu vật: Cá, ếch, thỏ, hoặc chim,…. Phải mua.
Hoặc 1 số bài dạy không có mẫu vật , không có mô hình hoặc cũng không có
tranh ảnh thì GV phải tự vẽ hoặc in phim trong.
Vì vậy, vẫn còn hạn chế ở 1 số bài không có ĐDDH thì GV phải đầu tư rất
nhiều.
3. Số liệu thống kê
Thực trạng tại các lớp về kó năng trình bày trên mô hình, mẫu vật hoặc
tranh ảnh còn rất hạn chế. Qua khảo sát, giảng dạy đầu năm học 2006-2007
tôi thấy:
- khoảng 10% HS tương đối có kó năng trình bày trên mẫu vật,
mô hình hoặc tranh ảnh.
- 90% HS khó khăn trong việc trả lời câu hỏi bằng cách trình bày
trước lớp trên mẫu vật, mô hình hoặc tranh ảnh.
Ngoài ra, trong tiết học các em rất thụ động, không có hứng thú học tập.
Dẫn đến kết quả các bài kiểm tra chưa cao.
Sáng kiến kinh nghiệm 2 Lê Thò Tây Phụng
RÈN LUYỆN CHO HS KĨ NĂNG TRÌNH BÀY TRÊN MẪU VẬT, MÔ HÌNH HOẶC TRANH ẢNH Ở MÔN SINH HỌC
III. NỘI DUNG ĐỀ TÀI
1. Cơ sở thực tiễn
Trong chương trình sinh học THCS được thiết kế theo lôgic môn học :
“Thực vật - Động vật –Giải phẩu sinh lý người-Di truyền” . Trước đây nội
dung được chú trọng đến hệ thống kiến thức lý thuyết, sự phát triển tuần tự
và chặt chẽ các khái niệm, đònh luật, thuyết khoa học, thì hiện nay chương
trình Sinh học THCS được thiết kế chủ yếu dựa trên tư tưởng nhấn mạnh vai
trò tích cực, chủ động của người học. Trong đó, rất coi trọng cả việc trao đổi
kiến thức lẫn bồi dưỡng các kó năng và năng lực nhận thức cho HS.
Để giúp HS có thể tự trình bày hoặc mô tả được hình thái, cấu tạo của

+ Tranh vẽ: ưu điểm là dễ sử dụng thuận tiện; nhược điểm là không mô
tả được quá trình sinh học.
+Mô hình: ưu điểm là giúp HS dễ hình dung cụ thể các đối tượng
nghiên cứu; nhược điểm là đòi hỏi phải chuẩn bò công phu, đôi khi mất nhiều
thời gian mới có kết quả.
+ Mẫu vật thật: ưu điểm là cung cấp thông tin chính xác về đối tượng
nghiên cứu; nhược điểm là đòi hỏi phải chuẩn bò công phu mà Gv không
được trả thù lao vật chất.
- Lựa chọn phương pháp sử dụng thiết bò dạy học:
+ TBDH đóng vai trò là nguồn cung cấp tri thức mới.
+ TBDH đóng vai trò minh hoạ nội dung kiến thức mới.
+ TBDH đóng vai trò kiểm tra kiến thức đã học.
* Để rèn luyện được kó năng này cần đảm bảo các yêu cầu sau:
+ GV phải biết tổ chức hướng dẫn, dẫn dắt HS quan sát mẫu vật, mô hình
hoặc tranh ảnh một cách khoa học, hợp lí nhằm giúp cho HS suy nghó, phải tư
duy sáng tạo của mình.
+ Đối với tranh ảnh phải để hình câm để HS tự mô tả mà không cần chú
thích.
+ HS cần phải đọc bài, quan sát hình trước ở nhà kết hớp với hướng dẫn của
GV ở trên lớp để trình bày tốt hơn.
* Một số phương pháp và hình thức tổ chức dạy – học nhằm phát huy tính
tích cực của người học. Từ đó, phát huy được kó năng trình bày trên mẫu vật,
mô hình hoặc tranh ảnh cho HS ở môn sinh học.
2.1. Quan sát.
Phương pháp quan sát là phương pháp dạy HS cách sử dụng các giác
quan để tri thức trực tiếp, có mục đích các sự vật, hiện tượng diễn ra trong tự
nhiên và trong cuộc sống mà không cần có sự can thiệp vào cácquá trình diễn
biến của các sự vật và hiện tượng đó.
Phương pháp quan sát bao gồm hai bước:
+ Quan sát để thu thập thông tin.

tranh ảnh GV có thể rèn luyện cho HS kó năng trình bày một cách mạnh dạn,
nhanh nhẹn và lưu loát hơn trước nhiều người.
* Đối với những bài dạy có mẫu vật.
- Để dạy bài này GV phải chuẩn bò mẫu vật cho tốt, phải nghiên cứu tìm
hiểu đặc điểm, cấu tạo, hình thái của sinh vật thật kết hợp hình SGK cần dạy
trước ở nhà.
- Đối với bài dạy có mẫu vật nếu HS không tự chuẩn bò trước GV có thể
hướng dẫn hoặc chuẩn bò luôn cho các em ( theo nhóm).
- Dạy những bài này GV nên sử dụng phương pháp quan sát và thảo luận
nhóm.
- GV lên kế hoạch tổ chức, thiết kế các hoạt động cụ thể cho HS:
• Để giúp các em xác đònh rõ hoặc trình bày được đặc điểm mẫu vật GV
nên kết hợp treo tranh hình SGK (hoặc chiếu phim) cho HS quan sát.
• Sau khi yêu HS quan sát mẫu vật kết hợp hình vẽ  GV nêu câu hỏi :
Yêu cầu HS thảo luận nhóm.
• GV: Gọi 1 HS đại diện nhóm lên bảng vừa trả lời câu hỏi vừa trình bày
trên mẫu vật.
• GV: Mời HS khác nhận xét  Sau đó GV nhận xét, chốt lại.
Sáng kiến kinh nghiệm 5 Lê Thò Tây Phụng