Trường……………….
Khoa………………….
TIỂU LUẬN
TÌM HIỂU TRANH THỜ Ở
VIỆT NAM
1
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài 2
2. Tình hình nghiên cứu 2
3. Mục đích nghiên cứu 3
4. Nhiệm vụ nghiên cứu 3
5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3
6. Phương pháp nghiên cứu 3
NỘI DUNG
Chương 1. Nét khái quát về tranh thờ 4

Chương 2. Tìm hiểu về triển lãm tranh thờ cổ 6

Chương 3. Những đề xuất, ý kiến trong việc xây dựng góp phần bảo tồn những giá trị,
tinh hoa văn hóa dân tộc về lĩnh vực mỹ thuật cổ truyền Việt Nam. 9

KẾT LUẬN 10

Phụ lục
2
MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Lâu nay sưu tập tranh vẫn được coi là thú vui tao nhã của nhiều người. Để có được
một bức tranh độc nhất vô nhị người sưu tầm thường phải bỏ ra số tiền lớn, thậm chí
phải bước vào những cuộc “tranh đua” khốc liệt như những “cơn sóng ngầm” dữ dội

- Đưa ra những nét khái quát về tranh thờ
- Tìm hiểu về triển lãm tranh thờ cổ
- Có những đề xuất, ý kiến trong việc xây dựng góp phần bảo tồn những giá trị, tinh
hoa văn hóa dân tộc về lĩnh vực mỹ thuật cổ truyền Việt Nam.
5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
+ Đối tượng nghiên cứu là tranh thờ đạo giáo
+ Phạm vi nghiên cứu: Trong khuôn khổ triển lãm tranh của họa sĩ Phạm Đức Sĩ
6. Phương pháp nghiên cứu.
- Phương pháp nghiên cứu lí luận: phân tích, tổng hợp…
- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: điền dã, phỏng vấn, thu thập tài liệu…
4
NỘI DUNG
Chương 1. Nét khái quát về tranh thờ.
Tranh thờ mang sắc thái và giá trị thẩm mỹ rất riêng. Tranh có lối bố cục lạ: hẹp,
dài với dày đặc các nhân vật thần linh. Các nhân vật thần chủ này lại tuân theo một qui
tắc xã hội: nhân vật nào có quyền năng lớn được vẽ to, chiếm vị trí trung tâm, và các
thần ít quyền năng hơn thì được vẽ đơn giản, nhỏ. Màu sắc tranh thờ là màu tự nhiên, ít
pha trộn như đỏ, vàng, trắng, đen, xanh lá cây đây đó họa công còn dùng cả vàng lá,
bạc lá thếp thêm vào tranh tạo nên sự quyện ấm tươi tắn - có thể dễ dàng đoán được
những màu ấy trong tranh mang tính ước lệ, biểu trưng nhiều hơn là tả thực.
Một trong những điều đáng chú ý nhất là phong cách nghệ thuật Đồng Hiện và Liên
Hoàn được sử dụng triệt để, tạo nên hiệu quả rất cao. Nghĩa là trong cùng một khuôn
tranh, người ta bắt gặp đủ các lớp không gian, thời gian, thực và ảo khác nhau; các thần
chính, thần phụ, ma quỷ và con người trên cùng một mặt tranh. Lại có những bức tranh
thờ vẽ đủ cả các cảnh từ mặt đất lên bầu trời, từ núi sông tới biển cả, từ địa ngục tới tiên
cảnh tùy theo trí tưởng tượng của người vẽ tranh. Điều ấy khiến không gian tranh mênh
mang, thời gian trong tranh vô tận chứ không ghim chặt vào một thời điểm sáng hay
chiều nào. Xét về mặt nào đó, đây là một sự giải phóng về mặt tư tưởng, là một thành
công trong tư duy sáng tác của các họa công tranh thờ.
Các nhân vật trong tranh thờ.

thống các đồ dành cho thờ cúng như áo choàng mũ, kiếm cúng, lệnh bài, mặt nạ, nhạc
cụ, sách cúng Những vật này thuộc sở hữu của thầy Tào và chỉ được bày ra trong mỗi
dịp lễ cúng.
Các quy tắc bảo vệ sự linh thiêng của tranh thờ
Các thầy Tào có những qui tắc bảo vệ sự linh thiêng của bộ tranh thờ rất chặt chẽ:
• Nếu không đủ các nghi lễ trọng thể thì không được mở tranh ra vì như thế các
thần tướng âm binh sẽ tràn ra phá hoại. Vì vậy, cúng xong thì phải làm lễ thu hồi
âm binh thần tướng trở lại trong tranh, rồi tranh được cuộn lại, cất đi.
• Thầy Tào khi già yếu không còn khả năng đi cúng thì phải làm lễ "kế nghiệp"
trang trọng để trao lại tranh cúng và ấn tín cho người kế cận. Nếu không có
người kế cận thì phải làm lễ đem tranh cất vào đáy hang sâu, coi như giam hãm
thần tướng âm binh vào đó.
6
• Khi mời họa công đến vẽ thì phải lập ra một gian riêng, biệt lập với nữ giới. Họa
công còn làm các lễ thu thần chủ của tranh cũ vào gương rồi chuyển các vị sang
tranh thờ mới vẽ xong, rồi lại trang trọng làm lễ tạ rồi mới sử dụng bộ tranh.
Chương 2. Tìm hiểu về triển lãm tranh thờ cổ.

2.1. Giới thiệu khái quát về triển lãm.
Bộ sưu tập mang tên “Tranh thờ đạo giáo Việt Nam” này gồm gần 200 bức tranh
thờ của các dân tộc Cao Lan - Sán Chỉ, Dao, Kinh, Sán Dìu, Tày - Nùng, được lựa chọn
từ gần 1.000 bức tranh thờ của chủ nhân bộ sưu tập.
Có thể nói, đây là sưu tập tranh thờ đầu tiên của người Việt Nam được tổ chức triển
lãm.
Có lẽ “Tranh thờ đạo giáo Việt Nam” là bộ sưu tập tranh thờ các dân tộc Việt Nam đầu
tiên đạt được tiêu chí về sự phong phú, nên mang một hơi ấm cho mỹ thuật Việt. Người
xem lần đầu được thưởng lãm sự phong phú về thể loại, cũng như sự khác biệt về
phong cách trong tranh thờ của các dân tộc.
Tranh thờ được coi là vật linh thiêng với các qui tắc bảo vệ rất chặt chẽ: Các họa công
vẽ trong một không gian riêng, nữ giới không được có mặt và phải làm lễ trước khi sử

tranh Tứ trực ông Tào đầy sự vui vẻ thoáng đãng với không gian bao la để các thần đi
lại trình tấu việc con người tới Thiên đình được hanh thông. Một thế giới thần linh
trong tranh như là phản chiếu cuộc sống từ dân gian vào vậy.
2.2. Giá trị nghệ thuật.
Bộ tranh thờ của người Sán Dìu có tới 32 bức, người Dao đỏ có hơn 20 bức, bộ
của người Tày - Nùng cũng tới 10 bức, người Kinh 3 bức đặc biệt, có một bức được
sáng tác từ năm 1815 với các nét tản vân đặc trưng của thời hậu Lê. Có thể hình dung
8
được nét văn hóa truyền thống của các dân tộc qua bộ tranh, cũng như nhận diện được
bước đi của nghệ thuật hội họa trên một chặng đường dài. Các nét vẽ hồn nhiên của các
thầy cúng người Sán Chỉ, cũng có những nét vẽ sắc sảo mà mềm mại của họa sư người
Trung Quốc hay nghệ nhân đông Hồ, Hàng Trống… Chất liệu tranh thờ rất đa dạng:
giấy dó, giấy xuyến chỉ của Trung Quốc, giấy thủ công làm từ lá dâu tằm Hầu hết
các bức tranh đều có màu sắc tự nhiên, do màu vẽ được chắt lọc từ thiên nhiên: màu đỏ
của sỏi son, màu vàng từ hoa hòe, gỗ vang, màu đen của than tre và màu xanh từ lá
cây
Tranh thờ mang sắc thái và giá trị thẩm mỹ đặc trưng của từng dân tộc, với nội dung
phong phú và tính dân gian nổi trội. Dễ dàng nhận ra trong tranh các tín ngưỡng, tư duy
và hành xử trong cuộc sống của đồng bào dân tộc. Tranh thờ có bố cục hẹp, nhiều màu
sắc, rất sáng tạo và hết sức gần gũi với cuộc sống đời thường.
Trong tranh thờ, không có giới hạn về không gian, thời gian, mà thực chen với ảo, con
người xuất hiện bên cạnh thần linh, ma quỷ. Giới chuyên môn cho rằng, đây chính là
thành công trong tư duy sáng tác của các họa công tranh thờ. Bộ tranh thờ trong Thánh
đạo Hưng Long của người Sán Dìu - Cao Lan có cả sinh hoạt của người sống lẫn người
chết, bộ Thập điện của người Kinh lại nghiêng về những hình ảnh mà con người sẽ phải
trải ở địa ngục, như những lời răn dạy có ý nghĩa.
Có một điều đáng lưu tâm, trong số các tranh thờ sưu tập được, đa phần của các dân tộc
thiểu số, còn của người Kinh lại rất ít. Điều này cũng phản ánh một thực tế là chúng ta
chưa có ý thức giữ gìn tranh thờ như nét văn hóa dân gian truyền thống.
Tiểu kết:

+ Những gì mà nền mỹ thuật Việt Nam đã có, đã đạt được nên giũ gìn và bảo tồn một
cách khoa học. Có nên chăng bên cạnh bảo tàng mỹ thuật Việt Nam ta xây dựng một “
Bảo tàng Mỹ thuật truyền thống Việt Nam” ?.
10
+ Có những chương trình để đưa thế hệ trẻ ngày nay đến gần hơn với mỹ thuật truyền
thống Việt Nam như thường xuyên mở các cuộc giao lưu, những chuyến tham quan cho
các em thiếu nhi trong buổi sinh hoạt ngoại khóa hay trong dịp hè để đi về những nơi
chứa đựng nhiều giá trị văn hóa như bảo tàng, các khu di tích, chứng tích, các bản làng
vùng cao… Qua đó giáo dục các em về lòng tự hào truyền thống văn hóa của cha ông,
để các em yêu, hiểu và say mê hơn nền mỹ thuật Việt Nam. Trong tương lai chính các
em sẽ là người bảo tồn và phát huy vốn văn hóa đó.
KẾT LUẬN
Ông Lương Xuân Đoàn, Phó vụ trưởng Vụ Văn hóa Văn nghệ, Ban Tuyên giáo
Trung ương cho rằng: “Tranh thờ các dân tộc là một di sản văn hóa trong mỹ thuật cổ
Việt Nam, giống như các dòng tranh dân gian Đông Hồ, Hàng Trống, nên mang những
giá trị riêng. Dòng tranh này là sự xác lập tín ngưỡng của người Việt, cũng chính là văn
hóa Việt, nên mang ý nghĩa tinh thần, tượng trưng cho một đức tin”.
Bộ sưu tập này rất đáng quí, vì góp phần lưu truyền những giá trị dân gian truyền
thống. Hy vọng rằng, sau triển lãm tranh thờ, mọi người sẽ lưu tâm nhiều hơn đến nét
văn hóa truyền thống độc đáo, đầy bản sắc này của các dân tộc Việt Nam.
Ngày nay, con người khám phá thế giới đã tiến một bước dài nhưng cũng chưa thể nói
là đã giải thích hết và hiểu được bao nhiêu về thế giới tâm linh và nhiều hiện tượng
thiên nhiên. Một vũ trụ quan trong tâm linh người xưa được thể hiện qua bộ tranh thờ
vẫn còn là điều để chúng ta cùäng nhau suy ngẫm và tìm hiểu. Đó là góc khuất luôn còn
là dấu hỏi chưa thể xóa trong đời sống tinh thần mỗi người. Cho nên thể loại tranh thờ
cúng trên vẫn còn nguyên giá trị văn hóa, nhân bản và nghệ thuật để chúng ta suy
ngẫm và tiếp tục tìm hiểu, tiếp tục khám phá chính mình.
11
PHỤ LỤC
Dưới đây là những bức tranh thờ đặc sắc được giới thiệu trong triển lãm: