HAI TÂM TRẠNG (CHIẾN TRANH VÀ HOÀ BÌNH)
Lép Tônxtôi (1828-1910)
Vài nét về tác giả
Lép Tônxtôi (1828-1910) là đại văn hào của nước Nga xuất thân trong một gia đình đại quý tộc. Tên
tuổi và sự nghiệp văn chương của ông lừng danh thế giới, là niềm tự hào của người Nga trong gần hai
thế kỷ nay.
Lép Tônxtôi để lại hàng vạn trang bản thảo. Toàn tập Tônxtôi gồm 90 tập. Ông là tấm gương lao
động nghệ thuật kỳ diệu. Trong 60 năm cầm bút, ngoài hàng trăm truyện ngắn, hàng chục tiểu thuyết,
trong đó có những tác phẩm văn chương mang tầm nhân loại: Bộ tiểu thuyết tự thuật: “Thời thơ ấu,
thời niên thiếu”, “Thời thanh niên”, “Chiến tranh và hoà bình”, “Anna Karênina”, “Đức cha Xerghi”,
v.v…
Chủ nghĩa nhân đạo cao đẹp, tình yêu nhân dân và niềm tự hào về đất nước Nga vĩ đại - là những tư
tưởng tình cảm sâu sắc nhất, tráng lệ nhất thấm đẫm trang văn và cuộc đời của Lép Tônxtôi.
M.Sôlôkhốp, nhà văn Nga được giải thưởng Nobel về văn chương đã viết: Lép Tônxtôi luôn sống
trong văn học Nga và văn học thế giới như một đỉnh cao hùng vĩ không vươn tới được”.
Phân tích đoạn văn “Hai tâm trạng” rút trong tác phẩm “Chiến tranh và Hòa bình” của Lép Tônxtôi
“Hai tâm trạng” trích trong tập 2 bộ tiểu thuyết “Chiến tranh và Hòa bình” của đại văn hào Lép
Tônxtôi. Thời gian được nói đến trong đoạn văn là mùa xuân và mùa hè năm 1809, hơn 3 năm sau trận
đánh đẫm máu Aoxteclit diễn ra, liên quân Áo - Nga bị Napôlêông đánh cho đại bại. Anđrây bị thương
nặng, ước mơ dùng tài thao lược và lòng dũng cảm của mình chuyển thế trận bị tan vỡ, giấc mộng
Tulông vỡ tan thành. Trở về nhà đúng lúc vợ chàng - nữ công tước Lida - sinh được đứa con trai rồi
nàng chết. Con đường công danh…, bi kịch gia đình… đẩy Anđrây vào một cuộc khủng hoảng tinh
thần ghê gớm. Từ đó, chẳng thiết gì đến công danh, sự nghiệp, chàng ở miết tại nông thôn, chăm lo
công việc điền trang và cậu con trai bé bỏng, mồ côi mẹ.
Mùa xuân năm 1809, Anđrây đi về Riada thăm các điền trang của vợ chàng để lại cho con trai. Lúc
đi qua một khu rừng bạch dương, Anđrây chợt thấy một cây sồi bên đường. Chàng quý tộc nhìn khu
rừng rồi lặng ngắm cây sồi già, xúc động, tâm tình với nó. Giữa những cây bạch dương mọc thành
khóm rừng, mùa xuân đã làm cho chúng đổi thay: “đám bạch dương tươi cười”, khắp cánh rừng “dưới
gốc cây sồi cũng có hoa, có cỏ”. Chàng vô cùng ngạc nhiên trước hình ảnh một cây sồi già, nó to và
cao “gấp đôi” mấy cây bạch dương, già “gấp mười lần” những cây bạch dương, Lép Tônxtôi gốc nó rất
to “hai người ôm không xuể”. Như một kẻ tàn tạ, tang thương, cây sồi già có cành bị gẫy, vỏ thì “nứt

dạo đầu xuân. Một cảnh tượng hoàn toàn khác. Thông non rải rác đã trổ những “chồi non xanh mịn”.
Rừng bạch dương “bóng cây rợp mát … lá cây óng ánh dưới nắng”. Không gian rộn ràng tiếng lục lạc
mơ hồ, cảnh vật nở hoa, tiếng họa mi “thánh thót khi xa khi gần”…
Cảnh vật xôn xao hay lòng chàng quý tộc trẻ góa vợ xôn xao? Anđrây tìm kiếm cây sồi già như tìm
kiếm người bạn cố tri. Chàng không ngờ nó đã “đổi mới hẳn”. “Lá non xanh tương đã đâm thẳng ra
ngoài” lớp vỏ cứng già hàng thế kỷ. “Chòm lá xanh mơn mởn” như đang “say sưa, ngây ngất, khẽ đung
đưa trong ánh nắng chiều”. Cây sồi già đã hồi xuân, đã bật dậy với sắc xuân và sức xuân kỳ lạ. Cây sồi
như đang vũ hội với thông non, với bạch dương, với cỏ hoa và tiếng hót của họa mi thánh thót. Ngắm
cây sồi, Anđrây “bỗng vô cớ có một cảm giác vui mừng, sảng khoái tưởng chừng như mỗi tế bào trong
mình đã đổi mới, sống lại”. Những trang đời, những ký ứng vui, buồn ùa lên và sống dậy. Cảnh tượng
chiến trường Aoxteclit, hình ảnh Lida trước khi tắt thở. Kỉ niệm gặp gỡ bá tước Pie trên bến đò, và…
hình ảnh người con gái ấy, đêm trăng ấy ở Ôtratnôiê… cùng hiện lên trong tâm hồn chàng.
Thiên nhiên hữu tình, cây sồi hồi xuân tràn trề sức sống và người thiếu nữ Natasa kiều diễm, đem
trăng huyền diệu ở Ôtratnôiê… đã lay tỉnh, đã đem đến cho Anđrây một niềm vui mới, chan chứa yêu
đời. Chàng cảm thấy bâng khuâng, nghĩ thầm: “Không, cuộc đời chưa chấm dứt ở tuổi 31”. Chàng tự
an ủi và động viên mình: “…Sao cho cuộc sống của ta trôi qua không phải chỉ mình ta,… sao cho cuộc
đời ta phản chiếu lên tất cả mọi người, và mọi người cùng sống chung với ta”. Có thể nói, tâm hồn u
ám bấy nay đã bị ánh trăng huyền diệu và… xua tan. Mọi cô đơn, sầu muộn bấy nay… chứa chất trong
lòng chàng quý tộc trẻ đã bị xua tan.
Cảnh gặp lại cây sồi bên đường đã cho thấy nghệ thuật tả cảnh ngụ tình đặc sắc của Lép Tônxtôi.
Mùa hè năm 1809 là một mùa hè đẹp, đáng nhớ với Anđrây. Tình yêu chớm nở trong lòng chàng quý
tộc trẻ. Con đường công danh và hạnh phúc lại mở ra. Anđrây lại ra trận vì một nước Nga vĩ đại. Và
“người con gái đêm nào muốn bay lên trời” sẽ gắn bó với số phận Anđrây như một “thiên mệnh”.
Tình yêu thiên nhiên, cảnh sắc Nga, ngòi bút điêu luyện trong việc miêu tả tâm lý và khám phái
“biện chứng tâm hồn” của con người, cách thể hiện con người trong sự vận động đi lên, vượt qua số
phận và hướng thiện - là bút pháp nghệ thuật, là tấm lòng nhân đạo cao đẹp của Tônxtôi. Không gian
nghệ thuật và thời gian nghệ thuật trong đoạn văn đã giúp chúng ta cảm nhận sâu sắc hai tâm trạng của
nhân vật Anđrây.