CHIẾN TRANH VÀ HÒA BÌNH
LEV TOLSTOY

PHẦN 2
CHƯƠNG 8

Số bộ binh còn lại vội vã qua cầu, đến đầu cầu thì tóp lại thành hình cái phễu.
Bây giờ xe cộ đều đã qua hết, tình trạng chen lấn đã giảm bớt, và tiểu đoàn
cuối cùng đã bước lên cầu. Chỉ có đội quân phiêu kỵ của Denixov là ở lại bên
kia. Từ ngọn đồi cao nhất ở trước mặt cầu người ta có thể thấy quân địch ở
đàng xa, nhưng đứng trên cầu thì không thấy được vì ở chỗ đất trũng, mà
dòng sông chảy qua, chân trời bị một quả đồi chắn ngang cách đó không đầy
nửa dặm. Ở phía trước có một khoảng đất trống, trên đó lác đác có những đội
tuần tiễu cô-dắc của ta đang đi động. Đột nhiên trên dốc đường đối diện thấy
hiện ra những đội quan mặc áo dài màu lam và những khẩu đại bác. Đó là
quân Pháp. Một đội tuần tiễu cô-dắc phóng nước kiệu rút lui xuống chân dốc.
Trong kỵ đội của Denixov, các sĩ quan và binh lính tuy cố nói chuyện khác
và nhìn đi nơi khác, nhưng họ chỉ nghĩ đến sự việc đang xảy ra ở bên kia, và
luôn luôn đưa mắt nhìn vào những cái vệt xuất hiện ở chân trời, mà họ nhận
định là quân địch.
Vào buổi quá trưa, trời càng tạnh sáng, ánh nắng rực rỡ chiếu xuống dòng
sông Đonao và những ngọn núi sẫm màu ở ung quanh. Mọi vật đều im lặng.
Từ quả đồi bên kia, thỉnh thoảng có tiếng kèn đồng và tiếng quát tháo của
quân địch vẳng lại. Giữa kỵ đội và quân địch, chỉ còn những đội tuần tiễu
nhỏ. Một khoảng trống chừng sáu trăm thước ngăn cách hai bên. Quân địch
không bắn nữa, và như thế lại càng làm cho người ta cảm thấy một cách rõ
rệt cái giới tuyến nghiêm ngặt, đáng sợ, không đến gần được, không nắm giữ
được, chia cách hai đạo quân đối địch.
"Quá một bước sang bên kia cái giới tuyến ấy - giống cái giới tuyến giữa
dương thế và âm ti thì đã sang đến một cõi mịt mùng bí ẩn, bờ cõi của đau
khổ và chết chóc. Và ở đó là những gì? Ở đó có những ai? Kia kìa, ở bên kia

xuất sắc. Chàng đưa đôi mắt trong trẻo và sáng sủa nhìn những người đứng
xung quanh, tuồng như muốn cho mọi người đều chứng kiến cái thái độ bình
tĩnh của mình dưới sự đe doạ của đạn đại bác. Tuy vậy, trên gương mặt
chàng, nếp hằn mới lạ và nghiêm khắc kia cũng hiện ra xung quanh miệng.
- Ai đang cúi chào lom khom ở đằng kia thế hả? Chuẩn uý Mironov! Thế là
không tốt, phải nhìn tôi đây này! - Denixov quát to chàng đứng không yên cứ
cưỡi ngựa đi qua lại trước mặt kỵ đội.
Bộ mặt của Vaxka - Denixov với cái mũ hếch lên, với món tóc đen nhánh và
cái bóng dáng rút ngắn của anh, bàn tay gân guốc với những ngón tay ngắn
và lông lá đang nắm chặt chuôi thanh kiếm tuốt trần, tất cả đều giống hệt như
ngày thường, nhất là về chiều, khi anh ta đã uống hết hai chai; chỉ có điều là
bây giờ mặt anh ta đỏ hơn. Ngẩng cao mái đầu bù xù lên như con chim đang
uống nước, đôi chân nhỏ nhắn thúc riết cựa giày vào hông con ngựa Beduyn,
Denixov phi về phía sườn bên kia kỵ đội, thân hình như ngã ngửa ra đằng
sau, và cất giọng khàn khàn ra lệnh cho kỵ binh phải kiểm lại súng ngắn.
Chàng đến cạnh Kirxten, viên thượng uý này là chỉ huy phó của kỵ đội, anh
ta cưỡi một con ngựa cái rộng lưng và đằm tính, cho nó đi bước một đến
trước mặt Denixov. Với bộ ria mép dài, gương mặt anh ta vẫn nghiêm trang
như mọi khi, chỉ có đôi mắt sáng hơn ngày thường.
- Thế nào? - Anh ta nói với Denixov - Chắc cũng chả đánh nhau đâu. Rồi cậu
xem, quân ta sẽ rút lui thôi.
- Có quỷ biết được chúng làm gì! - Denixov càu nhàu - Này Roxtov? - Anh ta
ngoảnh về phía viên chuẩn uý gọi to, khi thấy bộ mặt vui vẻ của Roxtov. Bây
giờ thì cậu mãn nguyện rồi chứ!
Rồi anh ta cười ra vẻ tán đồng, rõ ràng là rất bằng lòng về viên chuẩn uý.
Roxtov cảm thấy sung sướng trọn vẹn. Vừa lúc ấy viên trung đoàn trưởng
xuất hiện ở chân cầu. Denixov thúc ngựa tiến đến trước mặt vị chỉ huy.
- Thưa đại nhân! Xin ngài cho phép tôi tiến công. Tôi sẽ đánh lui bọn chúng.
- Tiến công gì mà tiến công! - Viên đại tá nói, giọng bực bội, và đồng thời
nhăn mặt lại như để xua đuổi một con ruồi đang quấy rầy. - Anh còn ở đây

- Lệnh của ai? - Viên đại tá hỏi, giọng càu nhàu.
- Thật tôi cũng không biết đích xác là của ai, thưa đại tá - viên thiếu uý
nghiêm trang đáp - nhưng công tước có dặn tôi: "Anh phải đi ngay và bảo đại
tá phải lập tức cho quân phiêu kỵ quay lại châm lửa đốt cầu".
Sau Zerkov có một viên sĩ quan tuỳ tùng cũng mang đến một mệnh lệnh như
thế cho viên đại tá phiêu kỵ. Theo sau viên sĩ quan là Nexvitxki dáng người
to béo, cưỡi con ngựa cô-dắc mệt lử vì phải mang chàng trên lưng mà phi.
- Kìa, đại tá, - chàng kêu lên ngay trước khi dừng ngựa - tôi đã bảo ông châm
lửa vào cầu, thế mà người nào đã làm rối beng cả lên; Ở bên ấy phát điên cả
rồi chắc, thật chẳng còn hiểu ra sao nữa.
Viên đại tá thong thả ra hiệu cho trung đoàn dừng lại, và nói với Nexvitxki.
- Ngài có nói với tôi về những chất liệu dẫn hoả - nhưng về chuyện châm lửa
đốt cầu, thì ngài có nói gì với tôi đâu!
- Sao lại thế, ông bạn ơi, - Nexvitxki vừa nói vừa dừng lại và cất mũ lưỡi chai
đưa bàn tay mập mạp lên vuốt mái tóc ướt đẫm mồ hôi - làm sao tôi lại không
bảo ông châm lửa đốt cầu, khi đã nói đặt chất dẫn hoả vào đấy?
- Tôi không phải là "ông bạn thân" của ngài, thưa ngài sĩ quan tham mưu, và
ngài không hề bảo tôi châm lửa đốt cầu! Tôi biết phần việc của tôi và tôi có
thói quen chấp hành mệnh lệnh một cách tỉ mỉ. Ngài có nói là sẽ châm lửa,
nhưng ai châm lửa, thì nào tôi có phép của đấng Thánh Linh(1) đâu mà biết?
- Thôi được, ông thì bao giờ cũng thế - Nexvitxki khoát tay nói - Cậu đến đây
có việc gì? - Chàng hỏi Zerkov.
- Cũng như cậu. Nhưng cậu ướt hết rồi còn gì, để tôi vắt cho cậu.
- Thưa ngài sĩ quan tham mưu, ngài có nói… - Viên đại tá lại nói tiếp, giọng
giận dỗi.
- Thưa đại tá - viên sĩ quan tuỳ tùng ngắt lời - phải làm gấp nếu không, quân
địch sẽ tiến đại bác đến tầm bắn đạn ria.
Viên đại tá lặng lẽ hết nhìn viên sĩ quan tuỳ tùng lại nhìn viên sĩ quan tham
mưu to béo, rồi nhìn sang Zerkov và cau mày.
- Tôi sẽ đi đốt cầu - Ông ta nói một cách long trọng, dường như để tỏ ra rằng

Những người khác vượt lên.
- Cho đi hai bên, đại uý - tiếng viên đại tá nói, ông đã đến từ trước và cưỡi
ngựa đứng gần cầu, bộ mặt đắc thắng và vui vẻ.
Roxtov chùi hai tay lấm bùn vào quần, ngoảnh đầu về phía đối phương, muốn
tiếp tục chạy lên và tự nhủ rằng chạy càng xa chừng nào hay chừng ấy.
Nhưng Bogdanyts không nhìn chàng và cũng không nhận ra chàng, mà chỉ
quát bảo:
- Ai chạy giữa cầu thế kia? Đi bên phải? Chuẩn uý, lùi lại - lão quát to, bực
tức, và quay về phía Denixov đang cưỡi ngựa đi trên ván cầu để khoe khoang
lòng dũng cảm của mình, nói:
- Đại uý, mạo hiểm làm gì? Xuống ngựa đi bộ thôi!
- Chà, nó sẽ trúng vào ai đáng trúng! - Vaxka Denixov vừa đáp vừa trở mình
trên yên ngựa.
Trong khi ấy Nexvitxki, Zerkov và viên sĩ quan tuỳ tùng đứng cạnh nhau ở
ngoài tầm súng, khi thì nhìn dúm người đội mũ ca-sô vàng, khoác áo đôn-
man màu lục thẫm có nẹp ngang và mặc quần màu lam, đang rộn rịp gẩn cầu,
khi thì trông sang bên kia cầu, về phía những bộ quân phục màu thanh thiên
và những nhóm người xen lẫn với ngựa ở tận đằng xa, đang tiến lại gần, mà
người ta có thể dễ dàng nhận ra là những đơn vị pháo binh.
"Họ có kịp châm lửa vào cầu hay không? Ai sẽ đến trước? Quân ta có đến
được cầu và châm lửa không hay là quân Pháp sẽ tới vừa tầm đạn ria và sẽ
quét sạch hết?". Dầu muốn hay không, ai nấy đều hồi hộp tự đặt cho mình
những câu hỏi ấy, trong đám người đông đúc đứng ở phía trên đang nhìn
xuống cái đầu và toán lính phiêu kỵ dưới ánh mặt trời lặn, nhìn những cái áo
dài màu thanh thiên xen lẫn với những lưỡi lê và những khẩu đại bác đang
tiến lại gần.
- Ồ, đội phiêu kỵ rồi sẽ ăn đạn mất - Nexvitxki nói. - Họ không còn xa tầm
đạn ria bao nhiêu nữa.
- Đem nhiều người như vậy thật là thất sách - viên sĩ quan tuỳ tùng nói.
- Thật đấy - Nexvitxki nói - chỉ phái hai người là được rồi, cũng thế thôi mà.

người.
Roxtov bấy giờ đang bận tâm về những quan hệ giữa mình và Bogdanyts,
đứng lại bên cầu, không biết nên làm gì. Không ai để cho chàng chém cả
(chàng vẫn hình dung chiến trận như vậy), chàng cũng không thể giúp đỡ
người khác châm lửa đốt cầu, vì chàng không mang theo một mồi rơm như
người khác. Chàng đang đưa mắt nhìn quanh, bỗng có cái gì kêu lách tách
trên cầu, dường như có ai vãi một mớ hạt dẻ, rồi người ky binh đứng gần
chàng nhất vừa rên rỉ vừa gục ngã vào lan can. Đồng thời với mọi người,
Roxtov chạy đến chỗ người lính. Lại như lần trước, một người kêu lên "Cáng
đây!" Bốn người túm lấy vực lên.
- Ô… ô… Cứ để mặc tôi, vì Chúa - người bị thương kêu lên nhưng họ vẫn
nâng hắn lên và hắn duỗi ra.
Nikolai Roxtov ngoảnh mặt đi và, như muốn tìm kiếm cái gì, chàng thờ thẫn
đưa mắt nhìn về phía xa; nhìn nước sông Đonao, nhìn vòm trời, nhìn vầng
thái dương. Vòm trời hôm nay sao đẹp quá, xanh ngắt, yên lặng, sâu thẳm!
Vầng thái dương đang từ từ lãn về phía chân trời sao mà rực rỡ và trang trọng
quá. Xa xa, nước sông Đonao long lanh êm dịu quá! Và càng đẹp hơn nữa là
những rặng núi biếc xa tít, ở bên kia sông Đonao, là tu viện là những hẻm núi
huyền bí, là những cánh rừng thông chìm đến tận ngọn trong đám sương
chiều… ở đó là thanh bình, là hạnh phúc. "Ta không còn muốn gì nữa, ta
không còn cần gì nữa, miễn là ta còn được ở đó, - Roxtov tự nhủ chỉ riêng
trong mình ta và trong vầng thái dương kia đã có biết bao nhiêu là hạnh phúc,
mà ở đây thì… toàn những tiếng rên rỉ, những nỗi đau khổ, sợ hãi, hỗn độn
tán loạn…
"Kìa họ lại quát tháo cái gì và lại như trước, mọi người đều chạy về phía sau,
không biết đi đâu, và ta cũng sắp chạy với họ, và nó đây, cái chết đây rồi, ở
trên đầu ta, ở xung quanh ta… Chỉ một lát nữa thôi, và sẽ không bao giờ ta
còn thấy vầng thái dương này, mặt nước này, các hẻm núi này nữa…"
Lúc ấy mặt trời bắt đầu lấp sau những đám mây; mấy chiếc cáng khác đi qua
trước mắt Roxtov. Nỗi khiếp sợ trước cái chết, trước những chiếc cáng ấy, và

Chú thích:
(1) Một trong "ba ngôi" của Đức Chúa trời (Sanutus Spirilus) sách công giáo
ở nước ta thường dịch là Đức chúa Thánh Thần.