Hai tâm trạng” rút trong tác phẩm “Chiến tranh
và Hòa bình” của Lép Tônxtôi

“Hai tâm trạng” trích trong tập 2 bộ tiểu thuyết “Chiến tranh và Hòa bình”
của đại văn hào Lép Tônxtôi. Thời gian được nói đến trong đoạn văn là mùa
xuân và mùa hè năm 1809, hơn 3 năm sau trận đánh đẫm máu Aoxteclit diễn
ra, liên quân Áo - Nga bị Napôlêông đánh cho đại bại. Anđrây bị thương
nặng, ước mơ dùng tài thao lược và lòng dũng cảm của mình chuyển thế trận
bị tan vỡ, giấc mộng Tulông vỡ tan thành. Trở về nhà đúng lúc vợ chàng -
nữ công tước Lida - sinh được đứa con trai rồi nàng chết. Con đường công
danh…, bi kịch gia đình… đẩy Anđrây vào một cuộc khủng hoảng tinh thần
ghê gớm. Từ đó, chẳng thiết gì đến công danh, sự nghiệp, chàng ở miết tại
nông thôn, chăm lo công việc điền trang và cậu con trai bé bỏng, mồ côi mẹ.
Mùa xuân năm 1809, Anđrây đi về Riada thăm các điền trang của vợ
chàng để lại cho con trai. Lúc đi qua một khu rừng bạch dương, Anđrây chợt
thấy một cây sồi bên đường. Chàng quý tộc nhìn khu rừng rồi lặng ngắm cây
sồi già, xúc động, tâm tình với nó. Giữa những cây bạch dương mọc thành
khóm rừng, mùa xuân đã làm cho chúng đổi thay: “đám bạch dương tươi
cười”, khắp cánh rừng “dưới gốc cây sồi cũng có hoa, có cỏ”. Chàng vô
cùng ngạc nhiên trước hình ảnh một cây sồi già, nó to và cao “gấp đôi” mấy
cây bạch dương, già “gấp mười lần” những cây bạch dương, Lép Tônxtôi
gốc nó rất to “hai người ôm không xuể”. Như một kẻ tàn tạ, tang thương,
cây sồi già có cành bị gẫy, vỏ thì “nứt nẻ… sứt sẹo”, cánh tay thì “to sù sì”,
ngón tay thì “quều quào”… như “một con quái vật già nua, cau có”. Giữa
rừng bạch dương, “chỉ có cây sồi là không chịu khuất phục cái phép nhiệm
màu của mùa xuân…”. Xe đã đi qua, công tước Anđrây còn ngoái cổ nhìn
lại cây sồi, nó vẫn “cau có, lầm lì, què quặt và kiên gan đứng im giữa đám
hoa cỏ ấy”. Cây sồi già khác nào một “linh hồn chết”. Nhựa sống phải chăng
đã cạn kiệt rồi đang đứng “trơ gan cùng tuế nguyệt” và “cau mặt với tang
thương”. Như ta đã biết, Anđrây đang đứng trước bao nỗi buồn đau cuộc đời
nên chàng quý tốc này đã nhìn, đã cảm nhận hình ảnh cây sồi qua tâm trạng

tộc trẻ Anđrây vô cùng xao xuyến. Sau đêm trăng ấy, Anđrây từ biệt lão bá
tước Rôxtốp ra về. Một buổi sáng đầu tháng sáu. Anđrây lại đi qua khu rừng
bạch dương dạo đầu xuân. Một cảnh tượng hoàn toàn khác. Thông non rải
rác đã trổ những “chồi non xanh mịn”. Rừng bạch dương “bóng cây rợp mát
… lá cây óng ánh dưới nắng”. Không gian rộn ràng tiếng lục lạc mơ hồ,
cảnh vật nở hoa, tiếng họa mi “thánh thót khi xa khi gần”…
Cảnh vật xôn xao hay lòng chàng quý tộc trẻ góa vợ xôn xao? Anđrây tìm
kiếm cây sồi già như tìm kiếm người bạn cố tri. Chàng không ngờ nó đã “đổi
mới hẳn”. “Lá non xanh tương đã đâm thẳng ra ngoài” lớp vỏ cứng già hàng
thế kỷ. “Chòm lá xanh mơn mởn” như đang “say sưa, ngây ngất, khẽ đung
đưa trong ánh nắng chiều”. Cây sồi già đã hồi xuân, đã bật dậy với sắc xuân
và sức xuân kỳ lạ. Cây sồi như đang vũ hội với thông non, với bạch dương,
với cỏ hoa và tiếng hót của họa mi thánh thót. Ngắm cây sồi, Anđrây “bỗng
vô cớ có một cảm giác vui mừng, sảng khoái tưởng chừng như mỗi tế bào
trong mình đã đổi mới, sống lại”. Những trang đời, những ký ứng vui, buồn
ùa lên và sống dậy. Cảnh tượng chiến trường Aoxteclit, hình ảnh Lida trước
khi tắt thở. Kỉ niệm gặp gỡ bá tước Pie trên bến đò, và… hình ảnh người con
gái ấy, đêm trăng ấy ở Ôtratnôiê… cùng hiện lên trong tâm hồn chàng.
Thiên nhiên hữu tình, cây sồi hồi xuân tràn trề sức sống và người thiếu nữ
Natasa kiều diễm, đem trăng huyền diệu ở Ôtratnôiê… đã lay tỉnh, đã đem
đến cho Anđrây một niềm vui mới, chan chứa yêu đời. Chàng cảm thấy bâng
khuâng, nghĩ thầm: “Không, cuộc đời chưa chấm dứt ở tuổi 31”. Chàng tự
an ủi và động viên mình: “…Sao cho cuộc sống của ta trôi qua không phải
chỉ mình ta,… sao cho cuộc đời ta phản chiếu lên tất cả mọi người, và mọi
người cùng sống chung với ta”. Có thể nói, tâm hồn u ám bấy nay đã bị ánh
trăng huyền diệu và… xua tan. Mọi cô đơn, sầu muộn bấy nay… chứa chất
trong lòng chàng quý tộc trẻ đã bị xua tan.
Cảnh gặp lại cây sồi bên đường đã cho thấy nghệ thuật tả cảnh ngụ tình
đặc sắc của Lép Tônxtôi. Mùa hè năm 1809 là một mùa hè đẹp, đáng nhớ
với Anđrây. Tình yêu chớm nở trong lòng chàng quý tộc trẻ. Con đường