1

Lời nói đầu
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI (12 1986) Đảng ta đã đề ra
chủ trơng đổi mới nền kinh tế một cách toàn diện, chuyển nền kinh tế kế
hoạch tập trung sang nền kinh tế thị trờng theo định hớng xã hội chủ
nghĩa. Lý luận kinh tế về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội lúc này đã có
những thay đổi căn bản, sự tồn tại khách quan của năm thành phần kinh tế
đợc thừa nhận. Kinh tế quốc doanh nay đợc gọi là khu vực doanh nghiệp
Nhà nớc, đồng thời thừa nhận sự tồn tại khách quan của các thành phần
kinh tế ngoài quốc doanh thì nhận thức về vai trò của khu vực kinh tế Nhà
nớc cũng đợc đổi mới.
Trong quá trình thực hiện chính sách kinh tế nhiều thành phần, Đảng
ta luôn khẳng định thành phần kinh tế Nhà nớc đóng vai trò chủ đạo trong
nền kinh tế quốc dân. Lý luận về kinh tế nhà nớc là một trong những vấn đề
lý luận kinh tế trung tâm của các đảng cộng sản. Nhất là trong giai đoạn lãnh
đạo đất nớc xây dựng và phát triển kinh tế thị trờng theo định hớng xã
hội chủ nghĩa. Hiện nay lý luận đó vẫn mang ý nghĩa thời sự cấp bách cả về
nhận thức lý luận và thực tiễn.
ở Việt Nam thì kinh tế nhà nớc là một bộ phận có vai trò quyết định
trong cơ cấu kinh tế của nớc ta. Trong các bộ phận cấu thành của kinh tế
nhà nớc thì khu vực doanh nghiệp nhà nớc là bộ phận chủ yếu có vị trí đặc
biệt. Nhng thực trạng của khu vực doanh nghiệp nhà nớc của nớc ta hiện
nay thì cha thể hiện đợc vai trò then chốt và chủ đạo trong nền kinh tế,
một số ngành, một số lĩnh vực của doanh nghiệp nhà nớc không năng động

2

bằng khu vực kinh tế t nhân. Có nhiều lý do dẫn đến tình trạng trên nhng
nguyên nhân chủ yếu vẫn là do khâu tổ chức và vận hành doanh nghiệp nhà

động trong các lĩnh vực then chốt, thiết yếu của nền kinh tế quốc dân. Mỗi
bộ phận có chức năng, nhiệm vụ khác nhau, nhng đều nhằm thực hiện vai
trò chủ đạo của khu vực KTNN ở một mức độ nhất định. Cụ thể nh sau:
Ngân sách nhà nớc:Thực hiện chức năng thu chi ngân sách và có
nhiệm vụ điều chỉnh quản lý, kiểm soạt các hoạt động của khu vực KTNN
và các thành phần kinh tế khác theo mục tiêu kinh tế xã hội đã định. Có tác
dụng điều chỉnh, quản lý, kiểm soát các hoạt động knh doanh tiền tệ, đặc
biệt là xây dựng và tổ chức thực hiện chính sách tiền tệ để phát triển kinh tế
xã hội

4

Kho bạc nhà nớc: Với chức năng quản lý quỹ tiền tệ tập trung của nhà
nớc đồng thời kiểm soát quá trình thu chi ngân sách
Các quỹ dự trữ quốc gia: là một bộ phận của khu vực KTNN, nhằm bảo
đảm cho khu vực này hoạt động bình thờng trong mọi tình huống, là lực
lợng vật chất để nhà nớc điều tiết, quản lý bình ổn giá thị trờng, đảm bảo
ổn định kinh tế xã hội
Các tổ chức sự nghiệp có thu: Hoạt động gần giống nh DNNN trong
cung ứng một số dịch vụ công, đặc biệt trong giáo dục, y tế, dịch vụ hành
chính công
Hệ thống DNNN: Đây là bộ phận chủ yếu then chốt của khu vực KTNN.
Để đợc gọi là một DNNN thì cần phải có ba điều kiện
Thứ nhất: nhà nớc là cổ đông chính, có thể nhà nớc sở hữu 100% vốn,
sở hữu cổ phần chi phối ( trên 51 % ) hoặc sở hữu cổ phần đặc biệt ( cổ phần
quy định quyền quản lý của nhà nớc )
Thứ hai: doanh nghiệp có nhiệm vụ sản xuất ra hàng hoá và dịch vụ để
bán
Thứ ba: Có hoạch toán lỗi lãi
Nếu thiếu điều kiện một thì đó là doanh nghiệp t nhân và thiếu điều kiện

hiện nay rõ ràng là DNNN đóng một vai trò hết sức quan trọng trong nền
kinh tế nớc ta, thể hiện trên những nét chủ yếu sau:
- DNNN đang nắm giữ một số ngành, lĩnh vực then chốt, hệ thống cơ sở
vật chất kỹ thuật quan trọng nhất cho công nghiệp hóa, hiện đại hoá đất
nớc, nắm toàn bộ hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế xã hội có tính huyết
mạch, hầu hết các doanh nghiệp lớn là các doanh nghiệp trong các ngành
xây dựng ( về giao thông, thuỷ lợi, công nghiệp và dân dụng ), cơ khí chế tạo
máy, luyện kim, xi măng, điện tử, hoá chất, điện dầu khí, thông tin liên lạc,
vận tải đờng sắt, đờng biển, đờng không, ô tô , sản xuất hàng công
nghệ tiêu dùng, chế biến nông thuỷ, hải sản, nắm giữ một tỉ lệ quan trọng
trong những ngành kinh doanh dịch vụ, thơng mại nhập khẩu chiếm thị
phần áp đảo trong huy đọng vốn và cho vay
Phần của DNNN trong GDP chiếm tỷ trọng năm 1992 là 40.12%, năm
1996 là 39.9%, năm 1998 là 41.2%, năm 1999 là 40.2%, năm 2000 là
39.5%. Cụthể trọng phần DNNN trong một số ngành nh: 80% công nghệ
khai thác, trên 60% công nghệ chế biến, trên 90%công nghệ điện gas
dầu khí cung cấp nớc, trên 82% vận chuyển hàng hoá, 50% vận hành
khách, chiếm tỷ trọng tuyệt đối trong sản xuất phân bón hoá học 99.8%,
thuốc trừ sâu 93.6%, axít sunfuric và xút 100%, lốp ô tô 100%, lốp xe đạp
80%, pin 100%, chế tạo động cơ điezel loại nhỏ 100%, 85% năng lực kéo
sợi, 50% năng lực dệt thoi, 30% năng lực dệt kim và khoảng dới 50% năng
lực may mặc, giầy dép, chiếm tỷ trọng 70% bán buôn, 20% bán lẻ. Hệ thống
các ngân hàng thơng mại quốc doanh chiếm tỷ phần áp đảo trong huy động
vốn chiếm 80% thị phần và cho vay 74% thị phần đối với nền kinh tế Các
DNNN đã góp phần quan trọng vào việc điều tiết quan hệ cung cầu, ổn định

7

giá cả, chống lạm pháp, ổn định tỷ giá, khắc phục mặt trái của nền kinh tế thị
trờng

và bớc đầu phát triển công nghệ chế biến. Một số nông, lâm trờng đã phát
huy đợc vai trò trung tâm kinh tế, văn hoá, chuyển giao công nghệ trên địa
bàn.
Điển hình nh trờng Sông Hậu trả lơng cho 130 giáo viên và xây dựng
cơ sở trờng lớp cho 3000 học sinh từ mẫu giáo đến trung học, công ty chè
Mộc Châu hàng năm đầu t 100 triệu để sửa chữa và xây mới trờng học,
nhà trẻ, mẫu giáo, cải tạo 705 km đờng giao thông liên bản, tổng công ty
cà phê từ năm 1996 đén nay dã đàu t hàng 100 tỷ để xây dựng 100 km
đờng giao thông ( có 25 km đờng nhựa ), 150 km đờng điện trung hạ thế,
50000 m
2
trờng học, 20000 m
2
nhà trẻ mẫu giáo, làm mới và nâng cấp 58
hồ, đập
Hỗ trợ cho sự phát triển các vùng miền núi và các vùng xa, vùng sâu. ở đó
hiệu quả đầu t kinh doanh thấp, thời gian thu hồi vốn lâu, có nhiều rủi ro
kinh doanh nhng lại là vùng có ý nghĩa lớn đối với sự phát triển của quốc
gia và thực hiện các chính sách dân tộc của đảng
Khu vực DNNN nhiều năm qua cũng là nơi tập trung và đào luyện một bộ
phận quan trọng trong đội ngũ giai cấp công nhân và cung cấp nhiều cán bộ
lãnh đạo u tú, trung kiên cho đảng nhà nớc và quân đội