Bài tiểu luận Khảo Cổ Học
Đề tài: Qúa trình hình thành và phát triển của khảo cổ học Việt Nam
PHẦN MỞ ĐẦU
Khảo cổ học là môn học cơ sở của ngành lịch sử cung cấp cho sinh viên những
kiến thức cơ bản về nguồn gốc và sự tiến hóa văn hóa nhân loại qua các thời đại từ
đá cũ đến giai đoạn hình thành nhà nước. Đặc thù của khoa học khảo cổ là phục
dựng lại đời sống của con người trong quá khứ thông qua việc nghiên cứu sử liệu
vật thật trong bối cảnh tự nhiên và văn hóa. Từ những nghiên cứu này, Lịch sử
nhân loại được trình bày trước hết qua cách thức tiếp cận từ những di tích, di vật
thực “mắt thấy, tai nghe” sẽ giúp sinh viên hình dung rõ hơn về cuộc sống của dân
tộc và nhân loại từ khởi đầu cho tới thời cận đại. Môn học chú trọng tới việc cập
nhật tri thức và những diễn giải mới về nguồn gốc và sự tiến hóa nhân loại nhằm
làm nổi bật luận điểm về tính thống nhất và sự phát triển đa dạng của văn hóa
người cũng như nhấn mạnh vai trò của các di sản vật thể và phi vật thể trong đời
sống nhân loại hiện nay.
Bên cạnh việc cung cấp tri thức cụ thể về giai đoạn văn hóa, từng nền văn hóa,
từng di tích, di vật, môn học còn giúp sinh viên làm quen với một ngành khoa học,
những phương pháp và cách thức tiếp cận, nghiên cứu vấn đề, kể cả những
phương pháp truyền thống và phương pháp hiện đại và mối quan hệ của khoa học
khảo cổ với các khoa học xã hội, nhân văn và kỹ thuật khác. Trong môn học này
thông qua một số phần cụ thể, công việc của một nhà khảo cổ từ điền dã đến
nghiên cứu hậu khai quật cũng sẽ được giới thiệu nhằm mục đích cho thấy đây là
một ngành khoa học luôn cố gắng đạt tới kết quả khái quát và khách quan cao nhất
trong diễn giải quá khứ.
Từ việc xác định tầm quan trọng của khảo cổ học bài tiểu luận của tôi xin điểm
lại và nét về quá trình hình thành và phát triển của khảo cổ học việc nam để thấy
rõ bối cảnh ra đời và bước phát triển của khảo cổ học trong tiến trình lịch sử.Do
sự hiểu biết còn hạn chế nên Bài tiểu luận “ Qúa trình hình thành và phát triển của
khảo cổ học việt nam ” còn nhiều thiếu sót, rất mong được sự đóng góp của giáo
viên.
Người thực hiện: Nguyễn Duy Thành

đại nam nhất thống chí…đều có đề cập ddens nhiều cổ tích và cổ vật, những hàng
động và đống vỏ sò, vỏ ốc ở các địa phương. Tuy nhiên trong suốt thời phong
SVTH: Nguyễn Duy Thành-Lớp K32 Việt Nam Học
2
Bài tiểu luận Khảo Cổ Học
Đề tài: Qúa trình hình thành và phát triển của khảo cổ học Việt Nam
kiến, việt nam chưa có một tổ chức khảo cổ riêng biệt nào, cũng như chuuwa có
một cuộc điều trr, khai quật khảo cổ nào được tiến hành.
2.2 QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN KHẢO CỔ HỌC VIỆT
NAM
Có thể nói Khảo cổ học việt nam còn rất trẻ so với khảo cổ học thế giới. Theo
giáo sư Trần Quốc Vượng “Gần một trăm năm đô hộ của thực dân Pháp, Khảo cổ
học VN là con số 0”. Ngoài một số
thư ký khảo cổ học (KCH) đã
làm việc cho Pháp như cụ Trần
Huy Bá, Lê Xuân Động, bà
Hoàng Thị Thân, thì không có
một nhà nghiên cứu KCH nào.
Tuy nhiên, người Pháp đã
làm nhiều việc cho nền Khảo cổ
học VN (KCHVN). Phần lớn
những người Pháp được phân
công sang VN để nghiên cứu địa
chất, tiến hành khai thác thuộc
địa đều là những nhà địa chất
học, do ngẫu nhiên tìm ra những di chỉ KCH và từ đó họ bước vào nghiên cứu
Trong quá trình phát triển của khảo cổ học trong thời kì này được chia thành hai
giai đoạn nhỏ:
-giai đoạn đầu liên quan đến hoạt động thăm dò, thu thập tin tức và tiến hành
chiến tranh xâm lược trên bán đảo đông dương. Để thu thập tin tức và vẽ bản đồ,

ra một số cơ quan nghiên cứu nhằm mục đích để điều tra, tìm hiểu kỹ xứ thuộc địa
về mọi mặt đặng phục vụ đắc lực cho công cuộc thống trị về chính trị, tinh thần và
bóc lột kinh tế. Năm 1898, Uỷ ban Khảo cổ học Đông Dương ra đời. Hai năm sau,
Uỷ ban này đổi thành trường Vi ễn Đông bác cổ (Ecoe Francaise d’Extrême
orient, EFEO). Nhà trường có một tập san (BEFEO) để công bố những phát hiện
khảo cổ học ở Đông Dương. Người Pháp nắm độc quyền tất cả (tổ chức, nghiên
cứu, công bố), không dạy khảo cổ học cho người bản xứ và không cho người bản
xứ tham gia nghiên cứu khảo cổ học. Bởi thế mà người nước ngoài chỉ biết đến
SVTH: Nguyễn Duy Thành-Lớp K32 Việt Nam Học
4
Bài tiểu luận Khảo Cổ Học
Đề tài: Qúa trình hình thành và phát triển của khảo cổ học Việt Nam
khảo cổ Việt Nam - quá khứ lịch sử Việt Nam qua những phát hiện và công bố
của người Pháp và một số học giả nước ngoài. Cũng cần phải nói thêm rằng,
những kết quả nghiên cứu khảo cổ Việt Nam lúc đó không những không được
công bố đầy đủ mà còn bị
đánh giá sai lệch lịch sử. Dù
sao thì người Pháp và các
học giả nước ngoài cũng có
công đầu trong việc phát
hiện, khai quật, nghiên cứu,
xác lập một số nền văn hoá
khảo cổ ở Việt Nam, như các
văn hoá Hoà Bình, Bắc Sơn,
Sa Huỳnh và Đông Sơn
Đây cũng là cơ quan đóng
vai trò chủ yếu trong việc
tìm kiếm, thu thập, lưu giữ
và nghiên cưú những cổ tích
ở Việt Nam và Đông Dương.

KCHVN.
Sau này có thêm một số nhà KCH được đào tạo từ Trung Quốc như: PGS Lê
Xuân Diệm, PGS Hoàng Xuân Chinh, PGS. TS Diệp Đình Hoa, PGS Chữ Văn
Tần, Nguyễn Duy Tỳ được đào tạo từ Liên Xô, Trung Quốc. Còn lại đa số được
đào tạo tại trường Đại học Tổng hợp.
Năm 1968, Viện Khảo cổ học thuộc ủy ban KHXH Việt Nam, nay là viện
KHXH và Nhân Văn quốc gia được thành lập. Lực lượng chủ yếu lấy từ trường
Đại học Tổng hợp, đội khảo cổ học Bảo tàng lịch sử.
Gần 40 năm làm việc cần mẫn, những thế hệ cán bộ của Viện KCHVN đã làm
được khá nhiều việc. Họ đã rất tích cực trong việc nghiên cứu lịch sử bảo vệ và
phát huy di sản văn hóa dân tộc, xây dựng cơ sở phát triển nguồn cán bộ cho công
tác này đúng với chức năng góp phần mang lại thành công chung cho nền
KCHVN.
SVTH: Nguyễn Duy Thành-Lớp K32 Việt Nam Học
6
Bài tiểu luận Khảo Cổ Học
Đề tài: Qúa trình hình thành và phát triển của khảo cổ học Việt Nam
Tất nhiên trong thời gian ngắn rất khó lấp đầy lỗ trống lớn của nền KCHVN.
Ngoài lớp của giáo sư Hà Văn Tấn, đến nay đã có thêm ba lớp các nhà khoa học
làm công tác KCH. Lớp thứ hai được đào tạo tại trường Đại học Tổng hợp, Trung
Quốc, Liên Xô đã và đang tham gia công tác nghiên cứu tại các viện khảo cổ,
lịch sử, bảo tàng trải qua nhiều thực
tiễn đến nay đã trở thành những GS,
PGS, TS giàu kinh nghiệm. Lớp thứ
ba được đào tạo tại khoa Sử, trường
Đại học Tổng hợp xưa và nay là
Trường Đại học Khoa học Xã hội và
Nhân văn đã bắt tay ngay vào nghiên
cứu KCH miền trung, miền nam Việt
Nam. Lớp thứ tư được đào tạo trong

có quá nhiều công việc để làm, phải
làm
Ngành KCHVN cần đoàn kết lại hơn nữa với phương pháp liên ngành - đa
ngành - xuyên ngành để phát triển một cách toàn diện, hội tụ cả văn hóa lịch sử và
văn hóa nhân học. Hiện nay, không chỉ có KCHVN đi theo con đường này mà còn
có các ngành khoa học xã hội và nhân văn khác cũng triển khai nhưng còn chậm.
Từ sau năm 1954, Một nền khảo cổ học Việt Nam mới, độc lập, một nền khảo
cổ học Mác xít - Lêninnít thực sự mới phát sinh và bước đầu phát triển từ sau khi
đánh đuổi thực dân Pháp ra khỏi bờ cõi và lập lại hoà bình ở miền Bắc Việt Nam.
Vừa ra khỏi cuộc kháng chiến trường kỳ gian khổ chống thực dân Pháp, ngay
trong trời kỳ hàn gắn những vết thương chiến tranh và khôi phục nền kinh tế,
Đảng và Nhà nước ta đã đề ra những nghị định, những chủ trương chính sách để
bảo vệ các di tích lịch sử.
SVTH: Nguyễn Duy Thành-Lớp K32 Việt Nam Học
8
Bài tiểu luận Khảo Cổ Học
Đề tài: Qúa trình hình thành và phát triển của khảo cổ học Việt Nam
Phủ Thủ tướng ban hành Nghị định bảo vệ di tích 519/TTG-1957 (Nay là Luật
Di sản Văn hoá).
Thành lập Vụ Bảo tồn Bảo tàng, cơ quan chuyên trách việc bảo vệ các di tích
lịch sử (1956) (nay là Cục Di sản Văn hoá).
Thành lập nhiều cơ quan chuyên nghiên cứu Khảo cổ học, nhất là thành lập
Viện Khảo cổ học (1968).
Tăng cường đào tạo cán bộ nghiên cứu khảo cổ học ở các trường đại học trong
nước và ngoài nước.
Trước năm 1975, khi miền Nam
Việt Nam chưa hoàn toàn giải
phóng, nước nhà chưa được thống
nhất và giang sơn chưa thu về một
mối, thì Khoa Lịch sử Trường Đại

liệu Pháp và nghiên cứu trực
tiếp trên các di tích di vật
khảo cổ của Việt Nam, các
cán bộ khảo cổ học trẻ của
Việt Nam đã xây dựng được
bài giảng về khảo cổ học đại
cương cho sinh viên năm thứ
nhất của Khoa Lịch sử.
Mặt khác để có tài liệu
giảng dạy và học tập, từ
nguồn tài liệu lấy ở Tổng cục
Địa chất, Viện Bảo tàng Lịch
sử Việt Nam và tự thu thập, Khoa Lịch sử đã lập được một phòng trưng bày với 2
tủ hiện vật các loại.
Năm 1960 là năm đáng ghi nhớ đối với những cán bộ giảng dạy và nghiên cứu
khảo cổ học ở Khoa Lịch sử, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội. Bởi vì, lúc này,
cùng với phong trào xây dựng nhà trường XHCN, Trường Đại học Tổng hợp Hà
Nội có điều kiện mời nhiều nhà khoa học nước ngoài, trong đó có chuyên gia
khảo cổ học Xô Viết đến giảng dạy, bồi dưỡng nâng cao kiến thức và nghiệp vụ
SVTH: Nguyễn Duy Thành-Lớp K32 Việt Nam Học
10
Bài tiểu luận Khảo Cổ Học
Đề tài: Qúa trình hình thành và phát triển của khảo cổ học Việt Nam
cho đội ngũ cán bộ của nhà trường. Đặc biệt, việc in cuốn Lịch sử chế độ cộng sản
nguyên thuỷ ở Việt Nam
[1]
chủ yếu dựa vào tài liệu khảo cổ học, có một ý nghĩa
rất lớn.
Về khảo cổ học, trường mời GS.TS. P.I.Borixkovxki, một chuyên gia khảo cổ
học lớn, một nhà khoa học hết sức nhiệt thành trong việc giúp đỡ, bồi dưỡng cho

đào tạo trong và ngoài nước. Số lượng cán bộ tăng từ 2 (1957) lên 4 (1962) và đến
1989 đạt tới con số 13. Tuy nhiên, cũng cần phải nói thêm rằng, trong thời gian từ
1967 đến 1985, có 7 cán bộ xin thuyên chuyển công tác với nhiều lý do chính
đáng khác nhau. Bộ môn Khảo cổ học hiện chỉ có 4 cán bộ cơ hữu và 2 cán bộ
hợp đồng.
Sự trưởng thành về mặt tổ chức được đánh dấu bởi việc thành lập Nhóm Khảo
cổ học do GS. Trần Quốc Vượng phụ trách. Nhóm Khảo cổ học là một trong hai
nhóm của Tổ Dân tộc- Khảo cổ. Mặc dù nằm trong Tổ Dân tộc- Khảo cổ do cố
PGS. Vương Hoàn Tuyên làm Chủ nhiệm, nhưng Nhóm Khảo cổ học hoạt động
độc lập như một bộ môn của Khoa Lịch sử.
Năm 1967 được coi là cái mốc mở đầu cho giai đoạn hai, với sự ra đời của Bộ
môn Khảo cổ học thay cho Nhóm Khảo cổ học ở giai đoạn trước. Chủ nhiệm Bộ
môn Khảo cổ học từ năm 1967 đến 1980 là: PGS. TS Diệp Đình Hoa, GS. Trần
Quốc Vượng (1980-1992), PGS. TS. Hán Văn Khẩn (1993- 2009) và PGS.TS.
Lâm Thị Mỹ Dung (2009 đến nay).
Bộ môn Khảo cổ học là một trong những bộ môn mạnh của Khoa Lịch sử, đủ
sức dạy khảo cổ học cho sinh viên năm thứ nhất và dạy các môn chuyên ngành
cho sinh viên năm thứ tư, học viên cao học cũng như nghiên cứu sinh trong và
ngoài nước, có uy tín và đóng góp quan trọng cho sự phát triển của ngành Khảo cổ
học Việt Nam.
Cùng với sự phát triển chung của đất nước, cùng với sự lớn mạnh của ngành
Khảo cổ học cả nước, Bộ môn Khảo cổ học đã trưởng thành về mọi mặt, không
chỉ trong đào tạo mà cả trong nghiên cứu khoa học.
* Về công tác đào tạo.
Trước hết, Bộ môn Khảo cổ học rất tự hào với việc đào tạo cho đất nước một
đội ngũ đông đảo những người làm công tác nghiên cứu khảo cổ học.
Từ năm 1967 đến nay, do được bổ sung thêm cán bộ, do trình độ cán bộ được
nâng cao, nhiều người là giảng viên chính, phó tiến sĩ, phó giáo sư, giáo sư nên
SVTH: Nguyễn Duy Thành-Lớp K32 Việt Nam Học
12

chương trình, giáo trình cơ
sở khảo cổ học và các
SVTH: Nguyễn Duy Thành-Lớp K32 Việt Nam Học
13
Bài tiểu luận Khảo Cổ Học
Đề tài: Qúa trình hình thành và phát triển của khảo cổ học Việt Nam
chuyên đề được coi là nhiệm vụ
hàng đầu của công tác nghiên cứu
khoa học. Ngoài cuốn Cơ sở Khảo
cổ học (1975), Bộ môn đã biên soạn
xong chương trình chi tiết môn
Khảo cổ học đại cương cho Trường
Đại học Đại cương và Khung
chương trình đào tạo cử nhân khoa
học khảo cổ cho giai đoạn 2 của
Trường Đại học Khoa học Xã hội và
Nhân văn. Bộ môn đã hoàn thành
công tác biên soạn bài giảng các
chuyên đề cho năm thứ 4 chuyên
ban Khảo cổ học và đó xuất bản giáo
trình Cơ sở Khảo cổ học mới vào
năm 2008. Các cán bộ của Bộ môn đó viết và xuất bản một số sỏch chuyờn khảo,
giỏo trỡnh chuyờn đề phục vụ cho công tác nghiên cứu và đào tạo, đó là những
cuốn Văn hóa Phùng Nguyên, Xóm Rền của PGS.TS. Hán Văn Khẩn, Thời đại đồ
đồng của PGS.TS. Lâm Thị Mỹ Dung, Gò Mả Vôi – Những phát hiện mới về khảo
cổ học của Nguyễn Chiều, Lâm Thị Mỹ Dung và Andreas Reinecke…Kết quả
nghiên cứu của Bộ môn Khảo cổ học là rất to lớn. Hàng trăm bài thông báo và
nghiên cứu của cán bộ đã được công bố trong “Những phát hiện mới về khảo cổ
học” hàng năm, trên tạp chí Khảo cổ học và nhiều tập san nghiên cứu lịch sử, văn
hoá, nghệ thuật hoặc xuất bản thành sách. Kết quả tìm tòi nghiên cứu di tích di vật

Mục lục
Lời nói đầu
1. Lí do chọn đề tài
2. Nội dung
2.1 Những tiền đề cho ngành khảo cổ học ở nước ta
2.2 Quá trình hình thành và phát triển của khảo cổ học Việt Nam
Danh mục các tài liệu tham khảo
Http//:www.baotanglichsu.vn
Http//:tailieu.vn
Http//:vanhoaphuongdong.com
Http//:www.khaocohoc.gov.vn
Giáo trình khảo cổ học việt nam
SVTH: Nguyễn Duy Thành-Lớp K32 Việt Nam Học
16