Phần lý thuyết chuyên đề:
tổ chức cho học sinh hoạt động nhóm
trong giờ đọc hiểu văn bản
Môn Ngữ văn 7
Phần I
Lý do chọn chuyên đề
I. Cơ sở lý luận:
Bộ môn Ngữ văn trong nhà trờng THCS nói chung, môn Ngữ văn lớp 7 nói
riêng có nhiều thay đổi cơ bản theo hớng tích hợp và tích cực. Cấu tạo chơng
trình đòi hỏi hoạt động của ngời dạy cũng nh ngời học phải có sự đổi mới cho
phù hợp và đạt hiệu quả cao. Cụ thể là: Thay cho phơng pháp dạy học thụ động
nh trớc đây là phơng pháp dạy học tích cực. Trong đó thày chỉ giữ vai trò là ngời
tổ chức, hớng dẫn HS hoạt động lĩnh hội tri thức và kiểm tra, đánh giá kết quả
hoạt động của các em. Còn HS với vai trò là chủ thể của hoạt động lĩnh hội. Các
em hoàn toàn chủ động, tích cực trong việc tự nghiên cứu, thảo luận, phát hiện
kiến thức và thể hiện, đồng thời tự kiểm tra kết quả hoạt động của mình trên cơ
sở hớng dẫn của GV. Muốn làm tốt đợc điều đó, trong mỗi giờ học, GV cùng HS
phải thực hiện hài hoà các khâu, các bớc; đặc biệt là để tổ chức cho HS lĩnh hội
tri thức một cách có hiệu quả, ngời GV phải sử dụng linh hoạt và phù hợp các
phơng pháp, hình thức tổ chức dạy học. Một trong số đó phải kể đến là hình thức
tổ chức hoạt động nhóm cho HS trong giờ học.
Hoạt động nhóm là một hình thức hoạt động của tập thể HS ( từ 2 trở lên,
thờng từ 8 - 10 HS ) nhằm thảo luận để đa ra ý kiến trớc một câu hỏi nào đó của
GV, đợc sự hớng dẫn, theo dõi và kiểm tra của GV. Hoạt động này đợc thực hiện
khi dạy học cả 3 phân môn: Văn, Tập làm văn và Tiếng việt. Do phạm vi giới
hạn của chuyên đề, cho phép tôi đợc đề cập đến việc tổ chức cho HS hoạt động
nhóm trong giờ Đọc Hiểu văn bản.
II. Cơ sở thực tiễn:
Thực ra, ngay từ năm đầu thay sách môn Ngữ văn 7 trong qúa trình giảng
dạy theo tinh thần đổi mới phơng pháp, chúng tôi đã tổ chức cho HS hoạt động
nhóm trong giờ Đọc hiểu văn bản. Trong suốt 4 năm thực hiện và học hỏi

- Có những giờ thảo luận còn ồn, làm ảnh hởng đến lớp bên cạnh.
Dựa trên những cơ sở đó, tôi mạnh dạn đa ra một số định hớng thực hiện
để việc tổ chức cho HS hoạt động nhóm trong giờ Đọc hiểu văn bản của
chúng ta có hiệu quả cao hơn.
2
Phần II
Nội dung chuyên đề.
I. Đặt câu hỏi thảo luận:
Xuất phát từ thực tế: Không phải tiết Đọc Hiểu văn bản nào cũng có
thể tổ chức cho HS thảo luận nhóm nên vấn đề đặt ra hàng đầu là đặt câu hỏi
thảo luận thế nào cho phù hợp và đạt hiệu quả. Trớc hết cần lu ý:
+ Hệ thống câu hỏi cần bám sát mục tiêu, đáp ứng yêu cầu bài học để HS
thảo luận theo những suy tởng cá nhân, những cảm xúc riêng trong quá trình
cảm thụ tác phẩm văn học.
+ Câu hỏi phải ngắn gọn, rõ ràng, vừa sức, khuyến khích đợc tất cả HS
trong lớp suy nghĩ và có câu trả lời.
+ Cần đa ra nhiều câu hỏi suy luận, tởng tợng sáng tạo nhằm phát triển t duy
hơn là những câu hỏi gợi nhớ. Điều này đồng nghĩa với việc GV nên đa ra dạng câu
hỏi mở để HS thảo luận.
+ Nếu thấy cần thiết, GV có thể nêu câu hỏi phụ nhng vẫn đảm bảo phát huy
đợc tính chủ động, sáng tạo của HS.
+ Câu hỏi để HS thảo luận thờng là những dạng câu hỏi sau:
- Suy nghĩ, đánh giá, cảm nhận về một chi tiết hoặc một nét nghệ thuật
tiêu biểu trong văn bản.
Ví dụ: Suy nghĩ của em về chi tiết cuối truyện Cuộc chia tay của con
búp bê . Tôi ( Thành ) đứng nh chôn chân xuống đất nhìn theo cái dáng bé
nhỏ liêu xiêu của em gái tôi trèo lên xe ?
Hoặc: Cảm nhận sâu sắc của em về câu thơ cuối bài Tĩnh dạ tứ ( Lí Bạch )
- Thảo luận một chủ đề cho trớc chẳng hạn: Tìm hiểu cuộc đời, sự nghiệp
sáng tác của tác giả lớn.

v s lng hc sinh mi nhúm và tu thuc vo mc yêu cầu ca cõu hi
nh s lng mi nhúm cho phự hp. Song hn ch ca nú l: Hc sinh khụng
theo mt nhúm c nh, mt ch ngi c nh trong nhúm nờn ụi khi cỏc em
lỳng tỳng khi nhp nhúm.
* Kiu nhúm chia theo tớnh cht:
Chia nhúm theo kiu ny gm nhiu cỏch: Chia nhúm tỡnh bn ( Tc l
nhúm nhng hc sinh hiu bit nhau, thõn thit vi nhau); Nhúm kinh nghim
( tc l nhúm nhng hc sinh cựng nng lc); nhúm hn hp (tc l nhúm cú
nhiu i tng hc sinh vi nhng nng lc khỏc nhau) Nhng cỏch chia
nhúm theo kiu ny chỳng ta ớt vn dng. Nu cú vn dng, cn lu ý: Dự chia
nhúm tỡnh bn, nhúm kinh nghim hay nhúm hn hp i chng na GV cng
nờn nh s lng cho phự hp ( da theo tiờu chun tớnh cht).
* Trong quỏ trỡnh thnh lp nhúm, chỳng ta thng thnh lp nhúm gm
nhng hc sinh ngi 2 3 bn gn nhau. õy l mt kiu nhúm c dựng
nhiu nht, thớch hp vi yờu cu cõu hi tho lun mt vn liờn quan n
Đc - hiu vn bn. Chia nhúm theo kiu ny cú nhiu u th: hc sinh quen ch,
quen bn nờn d ho nhp, sụi ni, mnh dn khi tho lun v th o lun t kt
qu.
4
III. mét sè h×nh thøc ho¹t ®éng nhãm
Theo tôi, hình thức hoạt động nhóm không phải là không phong phú.
Song vấn đề là chúng ta phải biết lựa chọn hình thức nào cho phù hợp và đạt
hiệu quả.
Sau đây tôi xin giới thiệu một số hình thức hoạt động phổ biến thường dùng.
- Hình thức 1: Giáo viên phát phiếu học tập có ghi câu hỏi tới từng nhóm;
các thành viên trong nhóm cùng thảo luận đưa ra ý kiến, nhóm trưởng ghi vào
phiếu. Sau đó giáo viên gọi đại diện của hai nhóm trình bày kết quả
( hoặc giáo viên thu phiếu của hai nhóm đọc kết quả) các nhóm còn lại bổ sung
ý kiến, giáo viên thống nhất.
- Hình thức 2: Giáo viên ghi câu hỏi thảo luận ra bảng phụ ( hoặc miệng),

nhc nh cỏc nhúm cỏc nhúm lm vic u tay m bo ỳng thi gian
tin .
*Lu ý:
- Dự giỏo viờn ghi cõu hi vào phiu hc tp hay ra bng ph thỡ cng nờn
c to cõu hi trc lp khi cỏc em cha ngi theo nhúm, trỏnh tỡnh trng hc
sinh ngi vo tho lun m cha rừ cõu hi hoc nhúm ny khụng bit cõu hi
ca nhúm kia ( trong trng hp các nhúm khụng cựng cõu hi).
- Vic giỏo viờn quan sỏt, theo dừi, nhc nh hc sinh l quan trng v
cn thit nhng cần khc phc tỡnh trng nhc nh nhúm ny lm nh hng n
nhúm kia, khin cỏc em thiu tp trung hoc khụng ch ng trong tho lun.
Bc III: Thụng bỏo kt qu.
Khi ht thi gian n nh, cỏc nhúm hon thnh cụng vic, giỏo viờn cho
tng nhúm bỏo cỏo bng ming kt qu ó trỡnh by trong phiu hc tp hoc
cựng hc sinh kim tra kt qu ca mi nhúm trờn bng nhúm cỏc em ó trỡnh
by. Cỏc em khỏc b sung, thng nht ý kin.
* Lu ý: Trc khi cho hc sinh bỏo cỏo hoc kim tra kt qu, giỏo viờn
cn nhn xột ý thc ca cỏc em khi tho lun rỳt kinh nghim cho nhng ln
sau, cú tuyờn dng, phờ bỡnh c th:
Bc IV: Giỏo viờn túm tt kt qu tho lun ca hc sinh, sau ú cựng
cỏc em i n thng nht v hng dn cho cỏc em ghi li mt vi ý kin ỳng,
hay cỏc em lm t liu ( nờn thng nht cn thit).
* Lu ý:
- Vn m giỏo viờn a để học sinh tho lun thng l mt vn
quan trng, cn thit cho nờn vic ỏnh giỏ, thng nht ca giỏo viờn l vụ cựng
quan trng. Nu khụng khộo lộo s mt nhiu thi gian m hiu qu khụng cao
cú khi khin hc sinh nn lũng do kt qu ca mỡnh khụng c ỏnh giỏ ỳng
mc.
- Cng nh trong sut quỏ trỡnh dy hc, khi cho hc sinh ghi li nhng ý
kin ỳng, hay lm t liu ( khi thy cn thit) tuyt i giỏo viờn khụng đọc
cho hc sinh chộp m phi hng dn cỏc em cú thúi quen nghe cụ núi v t ghi