Soạn giảng tiết trả bài viết Tập Làm văn - một số điểm cần lưu ý
A. PHẦN MỞ ĐẦU
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Hiện nay trong dạy học, người giáo viên đang sử dụng hai loại hình
giáo án: giáo án truyền thống (giáo án viết tay hoặc đánh máy trên Word)
và giáo án điện tử. Thời gian gần đây, loại hình giáo án điện tử đang
được người giáo viên thi đua soạn giảng và đã đạt hiệu quả cao. Nhưng
không phải vì thế mà tuyệt đối hóa loại hình giáo án điện tử. Bởi vì, mỗi
loại hình giáo án đều có những ưu – nhược điểm riêng, đặc biệt là trong
các giờ dạy Văn. Vì vậy, tùy vào tính chất của từng bài dạy mà GV lựa
chọn sử dụng loại hình giáo án làm sao cho phù hợp và đạt hiệu quả cao
nhất.
Thực tế mà nói, dù là soạn giảng theo hình thức nào thì giáo án có
một tác dụng rất lớn. Giáo án là một dàn ý chi tiết đã được giáo viên
chuẩn bị trước một cách kĩ lưỡng, trù tính trước ý đồ thiết kế - tổ chức
quá trình dạy và học cho từng bài dạy cụ thể trên lớp, nhằm giúp các đối
tượng học sinh học tập đạt hiệu quả cao nhất.
Tuy thế, trong mỗi lần kiểm tra giáo án hay họp chuyên môn, nhiều
giáo viên thường có câu nói cửa miệng “Giáo án chỉ là một hình thức
đối phó!”. Mới thoáng nghe, chúng ta đều thấy cũng có lí, nhưng suy
nghĩ cho kĩ càng, thấu đáo và nghiêm túc thì đó chỉ là sự bao biện không
thể chấp nhận. Thực tiễn dạy học cho thấy nếu lên lớp không có giáo án,
tức là không trù tính trước ý đồ tổ chức, thiết kế quá trình dạy học, hay
có nhưng soạn sơ sài thì không có bất kì một giáo viên nào, dù đó là
Trần Đăng Hảo – THCS Ngô Quyền – M’đrắk
1
Soạn giảng tiết trả bài viết Tập Làm văn - một số điểm cần lưu ý
người có kinh nghiệm, có tay nghề giỏi cũng không thể hướng dẫn học
sinh học tập đạt hiệu quả như ý.
Đặc biệt, đối với những bài soạn cho tiết dạy trả bài viết Tập làm
văn lại càng được ít giáo viên coi trọng. Qua nhiều lần kiểm tra hồ sơ

1. Mục tiêu:
- Khảo sát, phân tích, so sánh, đối chiếu và tìm hiểu hai cách soạn giáo
án về tiết trả bài viết Tập làm văn của giáo viên.
- Thống kê, phân tích, tổng hợp chất lượng, hiệu quả học tập (bài viết)
của học sinh trước hai cách soạn giáo án về tiết trả bài viết Tập làm văn
của giáo viên.
2. Nhiệm vụ:
- Đề xuất khung sườn cách soạn giáo án tiết trả bài viết Tập làm văn
phù hợp nhất, khả thi nhất.
- Từ đó, thống nhất dàn ý chung nhất cho tiết trả bài viết.
IV. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI:
1. Phương pháp khảo sát và phân loại
2. Phương pháp thống kê
3. Phương pháp so sánh, đối chiếu
4. Phương pháp phân tích
5. Phương pháp tổng hợp
Trần Đăng Hảo – THCS Ngô Quyền – M’đrắk
3
Soạn giảng tiết trả bài viết Tập Làm văn - một số điểm cần lưu ý
B. PHẦN NỘI DUNG
I. CƠ SỞ LÍ LUẬN:
Nội dung, chương trình Ngữ văn bậc THCS được cấu tạo theo
nguyên tắc đồng tâm, trên cơ sở lấy 06 kiểu văn bản: tự sự, miêu tả, biểu
cảm, lập luận, thuyết minh, điều hành làm trục đồng quy với một sự tiếp
nối, kế thừa và phát triển nâng cao rất lôgíc và hợp lí .
1. Nhận thức về vị trí của bài viết Tập làm văn:
Mục tiêu cao nhất của bộ môn Ngữ văn nói chung và phân môn
Tập làm văn nói riêng là giúp HS rèn luyện và thực hành kĩ năng tạo lập
văn bản (nói – viết). Vì vậy, trong cấu trúc nội dung, chương trình
SGK, các bài viết Tập làm văn đóng một vai trò quan trọng. Ở bậc

một vấn đề nào đó.
Vì thế, bài viết Tập làm văn là bài kiểm tra tổng hợp, toàn diện; là
bước kiểm định cuối cùng, là tiêu chí đáng tin cậy và thuyết phục nhất
để giáo viên vừa kiểm tra, đánh giá, nhận xét khả năng vận dụng và thực
hành tạo lập văn bản của học sinh (khả năng tìm hiểu đề, tìm ý, lập dàn
ý; cách dùng từ, đặt câu, lối hành văn diễn đạt ), vừa có cái nhìn thẩm
định khách quan nhất để rút kinh nghiệm và điều chỉnh phương pháp
soạn giảng cũng như phương pháp dạy học.
3. Nhận thức về nội dung dạy học tiết trả bài viết Tập làm văn:
Điểm chung của hoạt động dạy học văn theo tư tưởng truyền thống
và cơ chế dạy - học hiện đại là lên lớp phải có giáo án. Song, giáo án của
cơ chế dạy học hiện đại phải thể hiện rõ và nhịp nhàng, đều tay giữa chủ
thể chỉ đạo (giáo viên) và chủ thể nhận thức (học sinh) trong từng nội
dung hoạt động cụ thể.
Nhưng không giống như bài soạn cho các bài dạy thông thường,
bài soạn cho tiết trả bài thường không bao giờ có định sẵn trước một
Trần Đăng Hảo – THCS Ngô Quyền – M’đrắk
5
Soạn giảng tiết trả bài viết Tập Làm văn - một số điểm cần lưu ý
mục tiêu chuẩn nào cả, mà giáo viên chỉ có thể đặt ra được nội dung
mục tiêu cho bài soạn, bài dạy ngay sau khi hoàn tất công đoạn chấm
bài viết cụ thể của học sinh. Nói như vậy nghĩa là sau khi chấm, giáo
viên mới tổng hợp được những sai sót và yếu kém từng mặt để từ đó mới
đưa ra được những định hướng khắc phục, sửa chữa từng nội dung cụ thể
cho học sinh.
Bên cạnh đó cần phải nói thêm rằng mục tiêu của của các bài viết
Tập làm văn là giúp học sinh thuần thục hơn các kĩ năng tạo lập văn bản,
cho nên nhất thiết ở mỗi tiết trả bài, giáo viên cần phải có sự sáng tạo
và đầu tư thỏa đáng, kĩ lưỡng xuất phát từ chất lượng bài viết của học
sinh để có thể chỉnh sửa, uốn nắn được những gì mà các em chưa làm

bài viết Tập làm văn.
2.Nguyên nhân chủ quan:
- Giáo viên vốn quan niệm “giáo án chỉ là một hình thức đối phó” nên ít
tìm tòi, sáng tạo, hoặc còn xem nhẹ, không đầu tư, không quan tâm đúng
mức đến tác dụng, ý nghĩa và tầm quan trọng của bài soạn tiết trả bài
viết Tập làm văn.
- Đa số học sinh có thói quen học vẹt bài văn mẫu mà không nắm vững
các kĩ năng viết văn (tuy trong chương trình học sinh đã được tìm hiểu
về lí thuyết cách tạo lập từng kiểu văn bản)
Trần Đăng Hảo – THCS Ngô Quyền – M’đrắk
7
Soạn giảng tiết trả bài viết Tập Làm văn - một số điểm cần lưu ý
- Tổ, nhóm chuyên môn chưa phát huy được hết vai trò, trách nhiệm của
mình
IV. MỘT SỐ GIẢI PHÁP CƠ BẢN:
Căn cứ vào đặc thù bài dạy, thực trạng bài viết Tập làm văn của
học sinh và bài soạn của giáo viên như đã nói ở trên, chúng tôi đã đưa ra
một số giải pháp và thực hiện như sau:
1. Phần mục tiêu của bài soạn, bài dạy:
Như đã nói ở trên, phần này tùy vào thực trạng bài viết của học
sinh mà giáo viên linh động và sáng tạo để đặt ra mục tiêu cần đạt về
kiến thức - kĩ năng - thái độ làm sao cho cho phù hợp với từng bài soạn,
bài dạy tiết trả bài.
Chẳng hạn, nếu bài viết của học sinh mắc lỗi tìm hiểu đề, lỗi tìm ý,
lỗi chính tả hoặc lỗi xây dựng đoạn văn và liên kết đoạn văn, lỗi hành
văn, … thì mục tiêu trong bài soạn là giúp học sinh nhận thức được
nguyên nhân và có kĩ năng khắc phục, sửa chữa được các lỗi đó; giáo
dục các em có ý thức chủ động tự rèn luyện.
2. Phần nội dung một bài soạn tiết trả bài Tập làm văn:
Đây là phần cụ thể hóa cho phần 1. Khi thực hiện phần này, chúng

+ Giúp học sinh có thói quen và thuần thục kĩ năng tìm hiểu đề và
xác định đúng yêu cầu của đề bài, tránh tình trạng lạc ý, xa đề, tức là
không đảm bảo tính định hướng.
Trần Đăng Hảo – THCS Ngô Quyền – M’đrắk
9
Soạn giảng tiết trả bài viết Tập Làm văn - một số điểm cần lưu ý
+ Giúp HS dễ dàng nắm được loại - dạng đề, phép lập luận, đối
tượng nghị luận phạm vi tư liệu.
2.2 / Tìm ý và làm dàn ý:
- Cách thức thực hiện: Tùy vào từng kiểu bài mà giáo viên linh
động, sáng tạo hướng dẫn học sinh đặt hệ thống câu hỏi và trả lời câu hỏi
theo một số quy tắc gợi ý sau:
Quy tắc tìm dẫn chứng: Ai, cái gì ? + Mặt nào? + Lúc nào? + Ở
đâu? + …
* Đề bài ví dụ: Nhân vật chị Dậu trong “Tức nước vỡ bờ” (trích
tiểu thuyết “Tắt đèn” - Ngô Tất Tố) là tiêu biểu cho vẻ đẹp truyền thống
của người phụ nữ Việt Nam. Em hãy làm sáng tỏ ý kiến trên.
 Vẻ đẹp tâm hồn của ai? Tiêu biểu cho ai? (Vẻ đẹp tâm hồn của nhân
vật chị Dậu tiêu biểu cho vẻ đẹp tâm hồn truyền thống của người phụ nữ
Việt Nam)
 Vẻ đẹp tâm hồn của nhân vật chị Dậu được thể hiện ở những mặt
nào? (đảm đang, tháo vát; thương yêu chồng con; sức sống mạnh mẽ
tiềm tàng…)
 Mỗi vẻ đẹp tâm hồn trên của nhân vật thể hiện lúc nào, ở đâu? (khi
chạy vạy ngược xuôi kiếm tiền cứu anh Dậu; khi phải bán cái Tí; khi đối
phó với tên cai lệ và người nhà lí trưởng; …)
Quy tắc tìm lí lẽ: Thế nào? + Tại sao? + Cảm xúc suy nghĩ?
* Đề bài ví dụ: Em hiểu như thế nào về câu tục ngữ Ăn quả nhớ
kẻ trồng cây.
 Ăn quả và kẻ trồng cây có nghĩa đen và nghĩa bóng như thế nào?

11
Soạn giảng tiết trả bài viết Tập Làm văn - một số điểm cần lưu ý
+ Giúp học sinh rút kinh nghiệm và biết cách tự khắc phục, sửa
chữa các lỗi mắc phải trong các bài viết sau.
2.4/ Thống kê chất lượng chung:
- Cách thức tiến hành:
+ Giáo viên thống kê các con điểm khá giỏi, trung bình, yếu kém từ
các bài viết của học sinh (có thể so sánh với các lớp khác trong khối)
+ GV khéo léo tuyên dương và động viên, khích lệ ý chí học tập,
tinh thần thi đua trong sáng ở các em.
- Tác dụng:
+ Giúp học sinh nắm được chất lượng chung bài viết Tập làm văn
của lớp
+ Tạo không khí thi đua giành điểm tốt trong các bài viết sau.
2.5/ Đọc và bình:
- Cách thức thực hiện: Giáo viên chọn một vài bài viết tốt rồi tổ
chức học sinh đọc to trước lớp và tổ chức cho các em nhận xét, rút kinh
nghiệm chung
- Tác dụng: Tạo điều kiện cho học sinh gần gũi, chủ động trao đổi,
chia sẻ và học tập cái được, cái hay trong bài viết Tập làm văn của bạn.
2.6/ Hướng dẫn viết đoạn văn tham khảo:
- Cách thức thực hiện: Giáo viên cần chuẩn bị trước ở nhà một số
đoạn văn mẫu để lên lớp phân tích, củng cố cách xây dựng đoạn văn
phần mở bài, thân bài, kết bài cho học sinh.
Ví dụ: Viết phần mở bài, thân bài và kết bài cho đề bài: Phân tích
nhân vật Lão Hạc trong tác phẩm cùng tên của Nam Cao.
Đoạn mở bài:
Trần Đăng Hảo – THCS Ngô Quyền – M’đrắk
12
Soạn giảng tiết trả bài viết Tập Làm văn - một số điểm cần lưu ý

13
Soạn giảng tiết trả bài viết Tập Làm văn - một số điểm cần lưu ý
Hạc, nhưng đó mãi là tấm gương sáng về tâm hồn, nhân cách để cho ta
học tập. (3) Đối với bản thân em, em sẽ luôn cố gắng học tập trở thành
người có ích và luôn tôn trọng yêu thương mọi người.
(Trình tự lập luận, xây dựng đoạn: Câu (1) tóm tắt các tính cách
nhân vật đã phân tích

Câu (2) rút ra bài học

Câu (3) liên hệ bản
thân, thực hiện tốt vấn đề.)
- Tác dụng: Khắc sâu, củng cố cách xây dựng đoạn văn phần mở
bài, thân bài, kết bài cho học sinh.
3./ Giáo án minh họa tiết trả bài viết Tập làm văn:
Tuần …… – tiết ……… Ngày soạn:
……………
Ngày dạy: …………
TRẢ BÀI VIẾT TẬP LÀM VĂN
(Văn nghị luận về một vấn đề tư tưởng, đạo lí)
I. MỤC TIÊU:
Giúp học sinh:
- Củng cố kiến thức; nhận thấy được nguyên nhân của những ưu, nhược
điểm trong bài viết Tập làm văn số (các kĩ năng tìm hiểu đề, tìm ý, lập
dàn ý; cách dùng từ, đặt câu, dựng đoạn văn; bố cục và trình bày).
- Tiếp tục rèn luyện các kĩ năng tạo lập văn bản nghị luận về một vấn đề
tư tưởng, đạo lí; kĩ năng tự sửa chữa và rút kinh nghiệm cho các bài viết
sau.
- Có ý thức học hỏi và phấn đấu, thi đua lành mạnh trong học tập.
II. CHUẨN BỊ:

- Yêu cầu của đề bài: Phân tích,
chứng minh làm sáng rõ một tư
tưởng, đạo lí tốt đẹp của dân tộc
Việt Nam.
- Phạm vi tư liệu: Kiến thức sách
vở và vốn sống
* Thao tác 2: Tìm ý.
- GV: ? Em hãy nhắc lại cách tìm
ý của mình?
? Em đã tìm được những ý nào để
- Giải thích nghĩa đen, nghĩa
bóng:
+ Nghĩa đen: “Ăn qủa” là ăn
Trần Đăng Hảo – THCS Ngô Quyền – M’đrắk
15
Soạn giảng tiết trả bài viết Tập Làm văn - một số điểm cần lưu ý
xây dựng bài văn?
- HS nhắc lại cách tìm ý và những
ý đã tìm được (…)
- GV nhận xét, bổ sung, sửa chữa
về cách tìm ý của HS.
- HS lắng nghe và rút kinh
nghiệm.
những trái cây chín, thơm, ngọt,
bùi; “người trồng cây” là người
vun trồng, chăm bón cây, trái.
+Nghĩa bóng: hưởng thụ thành
quả của những người đi trước đã
tạo ra.
- (? Tại sao ăn quả phải nhớ

ra sao? Vì sao?
- HS nhắc lại cách làm dàn ý của
mình (…)
1. Mở bài:
- Dân tộc Việt Nam vốn có truyền
thống coi trọng đạo đức, ơn nghĩa
- Trích dẫn câu tục ngữ “Ăn quả
nhớ người trồng cây”
2. Thân bài:
2.1. Giải thích từ: “ăn quả”,
“người trồng cây”
- “Ăn qủa”: ăn những trai cây
chín, thơm, ngọt, bùi
- “Người trồng cây”: người vun
trồng, chăm bón cây, trái.
→
Phải biết ơn khi hưởng thụ
thành quả của những người đã tạo
ra. Đó là hành động thể hiện
truyền thống đạo lí tốt đẹp của cha
ông ta và là nền tảng để hình
thành, phát triển và hoàn thiện
nhân cách con người…
2.2. Người trồng cây ở đay có thể
hiểu là tổ tiên, ông bà, cha mẹ,
Trần Đăng Hảo – THCS Ngô Quyền – M’đrắk
17
Soạn giảng tiết trả bài viết Tập Làm văn - một số điểm cần lưu ý
- GV nhận xét, bổ sung, sửa chữa
về cách lập dàn ý của HS:

thường là các lỗi :
* Ưu điểm:
- Xác định được các yêu cầu của
đề bài
- Bố cục cân đối, mạch lạc
- Một số bài có cách diễn đạt trôi
chảy, giàu hình ảnh (Bạn Hằng,
Lê, Đạt, …)
* Nhược điểm:
- Viết tắt, viết số, dùng kí hiệu tùy
Trần Đăng Hảo – THCS Ngô Quyền – M’đrắk
18
Soạn giảng tiết trả bài viết Tập Làm văn - một số điểm cần lưu ý
+ Viết tắt, viết số, dùng các kí hiệu
tùy tiện
+ Lỗi chính tả: dấu ngã, hỏi; phụ
âm ch/tr, r/x, d/gi,…
+ Lỗi dùng dấu câu: dấu chấm,
dấu phẩy, dấu ngoặc đơn, ngoặc
kép, …
+ Lỗi dùng từ thiếu trong sáng,
câu văn sai ngữ pháp
+ Lỗi xây dựng và liên kết đoạn
văn, …vv
- HS nhận bài và lắng nghe, tự rút
kinh nghiệm.
tiện:
+“Câu TN”. Sửa: Câu tục ngữ;
+ “…là 1 bài học về cách làm
người”. Sửa: … là một cách làm

cha ông ta nhắc nhở mọi người …
+ “Trong cuộc sống của con
người. Chúng ta nên ghi nhớ và
thực hiện tốt lời dạy…” Sửa:
Trong cuộc sống, chúng ta nên ghi
nhớ và thực hiện tốt lời dạy…
+ …
vv
- Dùng từ còn thô và chưa chuẩn
xác:
+ “Một số thanh niên ngày nay
không những đua đòi không lo
lắng học tập lao động. Họ còn
mất dạy với cha mẹ đẻ…”. Sửa:
Một số thanh niên ngày nay không
những đua đòi, không lo lắng học
tập, lao động, mà còn có một số
hành động đi ngược lại đạo hiếu
đối với cha mẹ…
+ Câu tục ngữ có một ý nghĩa rất
là hay … Sửa: Câu tục ngữ có
một ý nghĩa sâu sắc …
+ …vv
* Thao tác 2: Đọc bài.
- GV thống kê chất lượng chung
của cả lớp (có thể đối chiếu với
Lớp Khá
giỏi
TB Yếu
kém

* Đoạn kết bài tham khảo:
(1) Tóm lại, câu tục ngữ trên đã đưa ra một bài học đạo đức nhẹ
nhàng mà sâu sắc, thấm thía. (2) Trong cuộc sống, đối với bản thân
Trần Đăng Hảo – THCS Ngô Quyền – M’đrắk
21
Soạn giảng tiết trả bài viết Tập Làm văn - một số điểm cần lưu ý
em, em sẽ luôn lễ phép, ngoan ngoãn, chăm chỉ, chịu khó học tập và
lao động trở thành người có ích để đền đáp và ghi nhớ công lao sinh
thành, nuôi dưỡng của cha mẹ ông bà, công ơn dạy dỗ của thầy cô …,
đồng thời luôn cố gắng phấn đấu làm “người trồng cây” tạo ra thành
quả lao động cho người khác.
(Trình tự lập luận: Câu (1) tác dụng của vấn đề

Câu (2) liên
hệ bản thân, thực hiện tốt vấn đề.)
* Đoạn thân bài tham khảo:
(1) Để nêu lên được bài học đạo lí, câu tục ngữ mượn hai hành
động gần gũi “ăn, nhớ” và hai hình ảnh quen thuộc “quả, kẻ trồng
cây”. (2) “Ăn quả” là ăn những trái cây chín, thơm, ngọt, bùi; “kẻ
trồng cây” là người vun trồng, chăm bón cây phát triển và đơm hoa kết
trái. (3) Từ đó, suy rộng ra, ta ngầm hiểu “ăn quả” là hưởng thụ thành
quả vật chất cũng như tinh thần, “kẻ trồng cây” là người tạo ra thành
quả đó. (4) Rõ ràng, câu tục ngữ khuyên dạy chúng ta khi hưởng thụ
thành quả lao động thì luôn phải nhớ và biết ơn những người đã tạo ra
thành quả đó.
(Trình tự lập luận, xây dựng đoạn: Câu (1) dẫn dắt câu tục ngữ

Câu (2) giải thích nghĩa đen

Câu (3) giải thích nghĩa bóng

9B 35 00 01 16 14 04 00 01 19 12 03
Tỉ lệ 03% 46% 40% 11% 03% 54% 34% 09%
4.2/ Chất lượng sau khi thực hiện kinh nghiệm:
Lớp Sĩ
số
BÀI VIẾT SỐ 3 BÀI VIẾT SỐ 4
Giỏi Khá TB Yếu Kém Giỏi Khá TB Yếu Kém
9A 34 03 05 21 05 00 05 07 17 05 00
Trần Đăng Hảo – THCS Ngô Quyền – M’đrắk
23
Soạn giảng tiết trả bài viết Tập Làm văn - một số điểm cần lưu ý
Tỉ lệ 09% 15% 61% 15% 15% 20% 50% 15%
9B 34 00 03 21 10 00 00 05 23 06 00
Tỉ lệ 09% 62% 29% 15% 67% 18%
Có lẽ sáng kiến kinh nghiệm này chưa thực sự sâu sắc và có sức
thuyết phục cao, nhưng qua bảng so sánh trên đã cho thấy được sự
chuyển biến theo hướng ngày càng tích cực về chất lượng học tập của
học sinh. Vì vậy, chúng tôi hi vọng và tin tưởng rằng trong thời gian tới,
với sự tìm tòi, khả năng sáng tạo và sự nỗ lực phấn đấu không mệt mỏi
của thầy và trò, chất lượng học tập của học sinh sẽ được nâng lên cao
hơn nữa, đáp ứng tốt mục tiêu giáo dục cũng như cuộc vận động “Hai
không với bốn nội dung” trong toàn Ngành.
II. Bài học kinh nghiệm:
1. Giáo án là một trong những phương tiện dạy học thiết yếu, là hệ
thống cách thức, ý đồ dạy học được giáo viên dàn dựng sẵn theo mục
tiêu của bài học nhằm phát động tối đa tâm hồn, ý chí, nghị lực của học
sinh.
2. Muốn có một giờ dạy Văn nói chung và tiết trả bài Tập làm văn nói
riêng đạt hiệu quả như ý thì trước hết phải có một giáo án tốt. Một giáo
án tốt là giáo án được soạn một cách nghiêm túc, sáng tạo và phù hợp