Sáng kiến kinh nghiệm

Tên đề tài:
Hướng dẫn phương pháp học Toán cho học sinh lớp 1.

Người thực hiện : Trần Thị Thịnh.
Trường: Tiểu học Cát Linh - Đống Đa - Hà Nội
Hà Nội 2003 - 2004
I / Lí do chọn đề tài
Phấn đấu để dạy tốt các môn học nói chung và môn toán nói riêng là nguyện vọng tha thiết
của đội ngũ giáo viên tiểu học. Như chúng ta đã biết, toán học là khoa học suy diễn trừu tượng nhưng
toán học ở tiểu học lại mang tính trực quan, cụ thể bởi vì mục tiêu của môn toán học ở tiểu học là hình
thành những biểu tượng toán học ban đầu và rèn luyện kĩ năng toán cho học sinh, tạo cơ sở phát triển
tư duy và phương pháp toán học cho học sinh sau này. Một mặt khác toán học còn có tính thực tiễn.
Các kiến thức toán học đều bắt nguồn từ cuộc sống. Mỗi mô hình toán học là khái quát từ nhiều tình
huônng trong cuộc sống. Dạy học toán học ở tiểu học là hoàn thiện những gì vốn có trong học sinh,
cho học sinh làm và ghi lại một cách chính thức các kiến thức toán học bằng ngôn ngữ và các kí hiệu
toán học. Mỗi tiết học là dịp để học sinh hình thành những kiến thức và kĩ năng mới, vận dụng một
cách sáng tạo nhất, thông minh nhất trong việc học toán trong cuộc sống sau này. Chính vì vậy, người
giáo viên cần biết phát huy tính tích cực, trí thông minh của học sinh thông qua giờ học toán.
II / Cơ sở lí luận
Trí thông minh là sự tổng hợp, phối hợp nhịp nhàng các năng lực trí tuệ như : quan sát, ghi
nhớ, óc tưởng tượng và chủ yếu là năng lực tư duy mà đặc trưng là năng lực tư duy độc lập, linh hoạt,
sáng tạo, vận dụng những hiểu biết đã học để giải quyết vấn đề được đặt ra một cách tốt nhất. Chính
vì vậy, nghị quyết của Bộ chính trị về cải cách giáo dục đã nhấn mạnh nhiệm vụ phát triển trí thông
minh cho học sinh cấpI nhất là học sinh lớp 1. Nghị quyết đã chỉ ra rất rõ yêu cầu “Phát triển tư duy
khoa học” và “tăng cường ở các em ý thức, năng lực vận dụng một cách thông minh những điều đã
học”.
Một điểm đổi mới trong phương pháp dạy học hiện nay luôn coi trọng việc lấy học sinh làm trung
tâm, người thầy chỉ đóng vai trò là người giúp các em đi đúng hướng, giúp các em tiếp thu kiến thức
một cách chủ động, sáng tạo. Chính vì vậy, ở lớp 1, việc phát triển trí thông minh cho trẻ thông qua

1

1

1

1

2

Từ việc hiểu ý nghĩa để vận dụng dựa vào cấu tạo số như trên, học sinh cần được hiểu ý nghĩa
phép tính cộng một cách toàn diện hơn, khái quát hơn, đầy đủ hơn:-
2 + 1 = 3
ð
2 gộp 1 là 3
- 2 thêm 1 là 3
- 2 tăng 1 là 3
Ví dụ 2:
Khi dạy các số tròn chục, giáo viên gợi ý cho học sinh nắm chắc cấu tạo số rồi tự học sinh suy nghĩ
tìm ra nét đặc biệt của các số tròn chục là hàng đơn vị luôn bằng 0. Từ nhận biết cơ bản này, học sinh
sẽ áp dụng vào việc thực hiện phếp cộng, trừ các số tròn chục một cách thuận lợi.
30 + 50 = 80
80 - 30 = 50
Vì hàng đơn vị luôn băng 0 nên học sinh chỉ cần nhẩm hoặc tính hàng chục thì sẽ ra kết quả của phép
tính.
Ví dụ 3 :
Khi dạy học sinh các dạng :
giáo viên cần dạy cho học sinh hiểu để tìm ra điểm cơ bản của 3 dạng tính là số có 1 chữ số có hàng
chục bằng 0. Do đó khi thực hiện phép tính ở hàng chục các em cần vận dụng kiến thức toán đã học ở
bài “Số 0 trong phép cộng và phép trừ.” để giải bài nhanh và đúng.

Khi học sinh đã tìm ra các giả thiết, giáo viên cùng học sinh thảo luận và lựa chọn các giả thiết phù
hợp với yêu cầu đề bài và loại những yêu cầu không phù hợp (giáo viên cần gợi ý cho học sinh tự lựa
chọn và giải thích tại sao lại chọn giả thiết đó)
Yêu cầu 2 : học sinh biết gộp 2 màu kẹo để tìm kết quả số kẹo lúc đầu rồi mới bớt số kẹo đã cho
bạn để tìm ra kết quả cuối cùng:
5 + 5 - 8 = 2
3/ Biện pháp thứ ba:
Dạy học sinh nắm chắc các kiến thức đơn lẻ để rèn kỹ năng nhận biết hình, vẽ hình để giải các bài
tập tổng hợp.
Trong đời sống, trong sản xuất khoa học kỹ thuật, đâu đâu cũng cần kỹ năng toán học trong đó có
kỹ năng hình học, nói hẹp là kỹ năng thao tác vẽ hình, nhận biết hình ở lớp 1. Các thao tác hình học là
phương tiện cần thiết để học sinh lĩnh hội kiến thức hình học. Song tư duy của trẻ lớp 1 chủ yếu là tư
duy cụ thể, các em có thể phát hiện và làm nhanh các đề toán có kiến thức cơ bản cụ thể song khi gặp
các bài toán có tính tổng hợp nhiều kiến thức hình học, kiến thức cũ được tổng hợp, trừu tượng hoá
hơn thì các em gặp nhiều lúng túng. Vì vậy trong việc dạy học sinh làm quen với hình học, giáo viên
cần chú ý bồi dưỡng khả năng khái quát cho học sinh bằng cách hướng dẫn học sinh biết vận dụng
những kiến thức toán học đơn giản để giải các bài tập hình có kiến thức tổng hợp để bồi dưỡng óc
quan sát, khả năng tập trung suy nghĩ độc lập của học sinh.
Ví dụ 1:
Khi dạy học sinh phần nhận dạng các hình, các đoạn thẳng, nếu là hình đơn, các đoạn thẳng không
bị cắt thì các em nhận biết rất dễ dàng. Song những đoạn bị cắt bởi 1, 2, 3 điểm ở giữa trong các
hình thì các em gặp rất nhiều khó khăn vì tính trừu tượng khái quát cao.
Để giúp các em giải được loại toán này, trước hết cần dạy các em nắm chắc, nhận biết được khái
niệm một đoạn thẳng luôn được xác định bởi 2 điểm, rồi nhận biết các đoạn thẳng bị cắt bởi 1 điểm, 2
điểm, 3 điểm ở giữa một cách thành thạo sau đó mới hướng dẫn các em vận dụng vào việc nhận biết
số lượng các đoạn thẳng trong các hình tổng hợp. Cụ thể khi dạy về các đoạn thẳng, ngoài việc học
sinh nắm chắc khái niệm về đoạn thẳng, các em còn phải nhận dạng được các đoạn thẳng trong nhiều
trường hợp.
Sau khi các em đã nắm được cách tìm các đoạn thẳng bị cắt bởi nhiều điểm một cách thành thạo,
giáo viên cần tiếp tục giúp các em biết vận dụng vào việc tìm đoạn thẳng trong các hình tổng hợp.

hướng dẫn học sinh học ở nhà và có được sự chuẩn bị tốt cho tiết học sau của cả thầy và trò. Vì vậy
việc kiểm tra sẽ có tác dụng đánh giá chính xác sự tiếp thu của học sinhvaf giúp cho học sinh vận
dụng tốt kiến thức cũ vào việc học kiến thức mới.
Khi thực hiện việc kiểm tra tôi luôn bám sát đặc trưng môn học, đối tượng học sinh để tận dụng
tối đa khoảng thời gian cho phép, phương tiện dạy học, đồ dùng học tập của học sinh, sử dụng và phá
huy hết khả năng của các phương tiện ấy để tạo ra các hình thức kiểm tra đa dạng và phong phú mà
không cầu kỳ tốn kém.
Ví dụ:
Khi dạy bài: Phép cộng trong phạm vi 100 (cộng không nhớ)
Phần kiểm tra bài cũ tôi xác định rõ yêu cầu cần kiểm tra các kiến thức đã học của học sinh, đó là:
- Kỹ năng cộng các số tròn chục
- Kỹ năng làm tính cộng với số 0
- Kỹ năng đặt tính và tính theo cột dọc
*Học sinh 1: Tính
- Củng cố cách tính nhẩm( dựavào đặc điểm các sốtròn chục : hàng đơn vị luôn bằng 0 nên chỉnhẩm hàng
chục cho nhanh).
- Dựa vào phép tính 50 + 30 = 80 đểtính nhanh hai phéptính 80 – 30 =50 , 80 – 50 = 30 ( quan hệ
giữaphép cộng và phép trừ)

50 + 30 =
80 - 30 =
80 - 50 =
* Học sinh 2 : Tính (bảng lớp)
- Củng cốphép tính cộng với số 0
5 + 0 = 5
0 + 5 = 5

* Học sinh 3: Đặt tính rồi tính (bảng lớp)
- Rèn kĩ năng đặt tính rồitính.
- Rèn phép tính cộng với số 0.