Một số kỹ thuật dạy học
tích cực
Các kỹ thuật dạy học tích cực là những kỹ thuật dạy học có ý nghĩa đặc
biệt trong việc phát huy sự tham gia tích cực của HS vào quá trình dạy học,
kích thích tư duy, sự sáng tạo và sự cộng tác làm việc của HS. Các kỹ thuật
dạy học tích cực được trình bày sau đây có thể được áp dụng thuận lợi trong
làm việc nhóm. Tuy nhiên chúng cũng có thể được kết hợp thực hiện trong
các hình thức dạy học toàn lớp nhằm phát huy tính tích cực của HS. Các kỹ
thuật được trình bày dưới đây cũng được nhiều tài liệu gọi là các PPDH.
1. Động não
1.1. Khái niệm: Độngnão (côngnão) là một kỹ thuật nhằmhuy động nhữngtư
tưởng mới mẻ, độcđáo về một chủ đề của các thành viên trong thảo luận. Các
thành viên được cổ vũ tham gia mộtcách tíchcực, không hạn chế các ý tưởng
(nhằmtạo ra “cơn lốc” các ýtưởng). Kỹ thuật động não do Alex Osborn(Mỹ) phát
triển, dựa trênmộtkỹ thuật truyền thốngtừ Ấn độ.
1.2. Quy tắc của động não
•Khôngđánh giá và phê phántrong quá trìnhthu thậpý tưởngcủacác thành
viên;•Liên hệ với những ýtưởng đã đượctrình bày;
•Khuyến khíchsố lượng cácý tưởng;
•Chophép sự tưởngtượng và liên tưởng.
Các bước tiến hành
1. Người điều phối dẫn nhập vào chủ đề và xác địnhrõmột vấn đề;
2. Các thành viên đưa ranhững ý kiến của mình: trong khithu thập ý kiến, không
đánh giá, nhận xét.Mục đích là huyđộngnhiều ý kiến tiếp nối nhau;
3. Kếtthúcviệc đưa raý kiến;
4. Đánhgiá:
•Lựa chọn sơ bộ các suy nghĩ, chẳnghạn theokhả năng ứng dụng
- Có thể ứngdụng trực tiếp;
- Có thể ứngdụng nhưng cần nghiên cứu thêm;
- Không có khả năngứng dụng.
•Đánhgiá những ýkiến đó lựa chọn•Rút ra kết luận hành động.

•Có thể tham khảocác ýkiến khácđã ghi trên giấy của các thành viên khác để tiếp
tục phát triển ý nghĩ;
•Sau khithu thập xong ý tưởngthì đánh giá các ý tưởngtrong nhóm.
2.3. Ưu điểm
•Ưu điểm củaphươngpháp này làcó thể huy động sự tham gia của tất cả HS trong
nhóm;
•Tạosự yên tĩnh trong lớp học;
•Độngnãoviết tạo ramức độ tập trung cao. Vì những HS tham giasẽ trình bày
những suynghĩ củamình bằngchữ viết nêncó sự chú ý cao hơn sovới các cuộc
nói chuyện bìnhthường bằngmiệng;
•Các HS đối tác cùnghoạt độngvới nhau mà không sử dụng lời nói.Bằng cách
đó, thảo luận viết tạora một dạngtương tác xã hội đặcbiệt;
•Những ýkiến đónggóp trong cuộc nói chuyện bằng giấybút thường được suy
nghĩ đặc biệt kỹ.
2.4. Nhược điểm
•Có thể HSsa vàonhững ý kiến tản mạn,xa đề;
•Do được tham khảo ý kiến của nhau,có thể một số HS ít cósự độc lập.
3. Động nãokhông công khai
•Độngnãokhôngcông khaicũng là một hình thức của độngnãoviết. Mỗi một
thành viên viết những ýnghĩ của mình về cách giải quyết vấn đề, nhưng chưa công
khai, sauđó nhóm mới thảo luậnchung về các ý kiến hoặc tiếp tục phát triển.
•Ưu điểm:mỗi thành viên có thể trình bày ýkiếncá nhân củamình mà không bị
ảnh hưởngbởi các ýkiến khác. •Nhượcđiểm:khôngnhận được gợi ý từ những ý
kiếncủa người kháctrong việc viết ý kiếnriêng.
4. Kỹ thuật XYZ: làmộtkỹ thuật nhằm pháthuytính tích cực trong thảoluận
nhóm. Xlà số người trong nhóm, Ylà số ý kiến mỗingười cầnđưa ra, Zlà phút
dành chomỗi người.
Ví dụ kỹ thuật 635 thực hiện như sau:
•Mỗi nhóm6 người, mỗi người viết 3 ý kiến trên một tờ giấy trongvòng 5 phút về
cách giải quyết1 vấn đề và tiếp tục chuyển cho người bên cạnh;

kim đồng hồ,tươngtự như vòng bi quay,để luôn hình thành các nhóm đối tác
mới.
7. Tranh luận ủng hộ – phản đối
Tranhluậnủng hộ – phảnđối (tranh luận chiaphe)là một kỹ thuật dùng trong
thảo luận, trongđó đề cập về một chủ đề có chứa đựng xungđột. Nhữngý kiến
khác nhau và những ý kiến đối lập được đưa ra tranh luận nhằm mụcđích xemxét
chủ đề dưới nhiềugóc độ khác nhau. Mục tiêu của tranhluận không phải lànhằm
“đánh bại” ý kiến đốilậpmà nhằm xem xét chủ đề dưới nhiều phươngdiệnkhác
nhau.
Cách thực hiện:
•Các thành viên được chia thành hainhómtheohai hướng ý kiến đốilập nhau về
một luận điểm cần tranhluận.Việc chianhóm có thể theo nguyên tắc ngẫu nhiên
hoặc theonguyên vọng của các thành viên muốn đứng trongnhóm ủnghộ hay
phản đối.
•Một nhóm cần thuthập nhữnglập luận ủnghộ, cònnhómđối lậpthuthập những
luận cứ phản đối đối với luận điểmtranhluận.
•Sau khicácnhóm đã thu thập luận cứ thì bắt đầu thảo luận thông quađại diện của
hai nhóm.Mỗi nhóm trình bày mộtlậpluận củamình: Nhómủng hộ đưa ramộtlập
luận ủnghộ, tiếp đó nhóm phảnđối đưa ramộtý kiến phản đối và cứ tiếp tục như
vậy. Nếu mỗinhóm nhỏ hơn 6 người thì không cần đại diện màmọi thành viên có
thể trình bày lập luận.
•Sau khicáclậpluận đã đưa rathìtiếp theo làgiai đoạn thảoluận chung vàđánh
giá, kếtluận thảo luận.
8. Thông tin phản hồi trong quá trình dạy học
Thôngtin phản hồi trong quá trình dạy họclà GVvàHS cùngnhận xét, đánhgiá,
đưa ra ýkiến đối với những yếu tố cụ thể có ảnh hưởngtới quá trìnhhọctập nhằm
mục đích là điều chỉnh,hợp lí hoá quátrình dạy và học.
Những đặc điểm của việc đưa rathông tin phảnhồi tích cực là:
•Có sự cảm thông;
•Có kiểm soát;

•Chỉ thảo luận khi tất cả đã nói xong ýkiến.
10. Kỹ thuật “3 lần 3”
Kỹ thuật “3 lần 3“ là một kỹ thuật lấy thông tin phảnhồi nhằm huy độngsự tham
gia tíchcựccủa HS.
Cách làmnhư sau:
• HS được yêu cầu cho ý kiến phản hồivề một vấn đề nào đó (nội dungbuổi thảo
luận, phương pháp tiến hànhthảo luận ).
•Mỗi người cầnviết ra:- 3điềutốt;- 3điều chưa tốt;- 3đề nghị cải tiến.
•Sau khithu thập ý kiến thì xử lý và thảoluận về các ý kiến phản hồi.
11. Lược đồ tư duy
11.1. Khái niệm
Lược đồ tư duy (còn đượcgọi làbảnđồ khái niệm)là mộtsơ đồ nhằm trình bày
một cách rõ ràng những ý tưởngmang tính kế hoạch haykết quả làm việc của cá
nhânhay nhómvề một chủ đề. Lược đồ tư duy cóthể được viếttrên giấy, trênbản
trong, trên bảng hay thực hiện trên máy tính.
11.2. Cách làm
•Viết tên chủ đề ở trungtâm, hayvẽ một hình ảnhphản ánh chủ đề.
•Từ chủ đề trungtâm, vẽ các nhánh chính. Trên mỗinhánhchínhviết một khái
niệm, phản ánh một nội dunglớncủa chủ đề,viết bằng CHỮ IN HOA. Nhánh và chữ
viết trên đó được vẽ và viếtcùngmột màu. Nhánhchính đó được nối với chủ đề
trung tâm.Chỉ sử dụng các thuậtngữ quantrọng để viếttrêncác nhánh.
•Từ mỗi nhánhchínhvẽ tiếp cácnhánh phụ để viết tiếp nhữngnội dungthuộc
nhánhchínhđó. Các chữ trên nhánh phụ được viết bằng chữ in thường.
•Tiếp tụcnhư vậy ở các tầng phụ tiếp theo.
11.3. Ứng dụng của lược đồ tư duy
Lược đồ tư duy cóthể ứng dụng trong nhiềutình huống khác nhaunhư:
•Tómtắt nội dung, ôn tập một chủ đề;
•Trình bày tổng quanmột chủ đề;
•Chuẩn bị ý tưởng chomột báo cáo hay buổinói chuyện, bài giảng;
•Thuthập, sắp xếp các ý tưởng;