Vận dụng một số kỹ thuật dạy học tích cực để nâng cao chất
lượngtrong dạy học Văn 9.
Tác giả:Lê Thị Mỹ Dung
Đơn vị: Trường THCS Lộc Ninh.
1. Vấn đề đặt ra:
Trong nhà trường phổ thông hiện nay, để phát huy tính tích cực
của học sinh, nâng cao hiệu quả giáo dục thì ngoài việc vận
dụng các phương pháp dạy học tích cực, người giáo viên cần
biết kết hợp với các kĩ thuật dạy học tích cựcmộtcách nhuần
nhuyễn, có hiệu quả. Trong giờ học, giáo viên không còn là
người chuyên cung cấp kiến thức, mà là người tổ chức những
hoạt động để kích thích tư duy độc lập, phát triển năng lực giải
quyết vấn đề, giúp học sinh chủ động khám phá những nghệ
thuật văn chương, đồng thời giúp các em có cơ hội bộc lộ cảm
nhận cá nhân, có kỹ năng làm việc hợp tác để cùng nhau giải
quyết những vấn đề mà giáo viên đặt ra. Có như vậy mới đáp
ứng theo quan điểm đổi mới kĩ thuật dạy học hiện nay: “Lấy
hoạt động của người học làm trung tâm. Người học giữ
vai trò tích cực, chủ động trong quá trình h ọc tập”. Kĩ thuật này
trong khoa học giáo dục gọi là kĩ thuật giáo dục tích cực. Tuy
nhiên, kĩ thuật dạy học tích cực có nhiều kĩ thuật cụ thể khác
nhau, nhưng ở đây tôi chỉ nói đến một số kĩ thuật có thể vận
dụng để dạy phần Văn trong chương trình môn Ngữ văn THCS,
đó là:
Kĩ thuật Sơ đồ KWL.
Kĩ thuật mảnh ghép.
Kĩ thuật khăn phủ bàn.
Kĩ thuật bản đồ tư duy.
2. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu:
-Phạm vi nghiên cứu:
Học sinh lớp 91, 93trường THCS Lộc Ninh.

người lính lái xe Trường
Sơn.
Những người lính lái xe
Trường Sơn có phẩm chất
nào đáng quý? Tác giả
thành công với nghệ thuật
gì?
-Những người lính lái xe
Trường Sơn trong thời chống
Mĩ nổi bật với tư thế hiên
ngang, tinh thầnlạc quan, dũng
cảm, bất chấp khó khăn nguy
hiểm và ý chí chiến đấu giải
phóng miền Nam.
-Tác giả đưa vào bài thơ chất
liệu hiện thực sinh động của
cuộc sống ở chiến trường, ngôn
ngữ và giọng điệu giàu tính
khẩu ngữ, tự nhiên, khỏe
khoắn.
Dựa vào sơ đồ KWL, người học tự đánh giá được sự tiến bộ của
mình trong học tập,
đồng thời giáo viên biết được kết quả học tập của người học, từ
đó điều chỉnh việc dạy học
cho hiệu quả.
b. Kĩ thuật mảnh ghép: Kĩ thuật mảnh ghép là kĩ thuật tổ chức
các hoạt động học
tậphợp tác kết hợp giữa cá nhân, nhóm và liên kết giữa các
nhóm nhằm giải quyết một
nhiệm vụ phức hợp, kích thích sự tham gia tích cực của học

tất cả nội dung ở vòng 1
thì nhiệm vụ mới sẽ được giao cho các nhóm để giải quyết (lưu
ý nhiệm vụ mới này phải
gắn liền với kiến thức thu được ở vòng 1). Các nhóm mới thực
hiện nhiệm vụ, trình bày kết
quả vòng 2.
Lưu ý:Khi học sinh trình bày, giáo viên yêu cầu các em đưa ra
dẫn chứng, phân tích,
chứng minh để làm rõ vấn đề.
Tuy nhiên để đảm bảo cho kĩ thuật mảnh ghép thực hiện theo
quan điểm đổi mới
hiện nay thì khi vận dụng cần lưu ý:
Nhóm mảnh ghép cần đảm bảo có đủ thành viên của các nhóm
chuy ên gia.
Các học sinh phải lắp ghép các mảng kiến thức thành một “bức
tranh” tổng thể.
Nhiệm vụ mới được giao cho nhóm mảnh ghép phải mang tính
khái quát, tổng hợp
các nội dung kiến thức đã nắm được từ các nhóm chuyêngia.
Trong khi các nhóm chuyên gia, nhóm m ảnh ghép làm việc
giáo viên cần quan sát,
hỗ trợ kịp thời để đảm bảo thời gian quy định.
c. Kĩ thuật khăn phủ bàn: Kĩ thuật khăn phủ bàn là kĩ thuật tổ
chức hoạt động mang
tính hợp tác kết hợp giữa hoạt động cá nhân và hoạt động nhóm
nhằm kích thích, thúc đẩy
sự tham gia tích cực học tập, tăng cường tính độc lập, trách
nhiệm của cá nhân học sinh,
phát triển mô hình có sự tương tác giữa học sinh với học sinh.
Quy trình thực hiện kĩ thuật khăn phủ bàn cụ thể như sau:

Trong quá trình thảo luận thống nhất ý kiến, đính ý kiến thống
nhất vào giữa “khăn
phủ bàn”. Những ý kiến không thống nhất cá nhân có quyền
bảo lưu và được giữ lại ở
phần xung quanh “khăn phủ bàn”.
Quy trình thực hiện:
Học sinh đọc lại câu hỏi xác định vấn đề cần thảo luận. Giáo
viên hướng dẫn cho học
sinh quan sát tranh. Sau đó, mỗi cá nhân hoạt động độc lập, suy
nghĩ và viết câu trả lời vào
ô mang số của mình.
Học sinh hoạt động tương tác: Các thành viên trao đổi ý kiến,
thảo luận, thống nhất
các câu trả lời, viết câu trả lời chung của cả nhóm vào ô giữa
tấm khăn trải bàn.
Giáo viên cử đại diện nhóm 1, 4 trình bày kết quả, nhóm 2, 3
nhận xét bổ sung. Giáo
viên tổng kết, hình thành nội dung bài học, nhận xét việcthực
hiện của các nhóm, tuyên
dương nhóm hoạt động tốt nhất.
Như vậy, kĩ thuật khăn phủ bàn không chỉ tạo điều kiện phát
triển kĩ năng cảm thụ
văn chương mà còn kích thích thúc đẩy sự tham gia tích cực,
tăng cường tính độc lập, trách
nhiệm của cá nhân họcsinh, phát triển sự tương tác giữa học sinh
với học sinh. Học sinh
học được cách tiếp cận với nhiều giải pháp khác nhau, rèn kĩ
năng suy nghĩ, quyết định và
giải quyết vấn đề, phối hợp giữa làm việc cá nhân và làm việc
theo nhóm tạo cơ hội nhiều

Ưu điểm của bản đồ tư duy:
Lôgic, mạch lạc, các hướng tư duy được để mở ngay từ đầu, nội
dung luôn có thể
được bổ sung, phát triển, sắp xếp lại. Trực quan, dễ nhìn, dễ
hiểu, dễ nhớ do nó được thể
hiện bởi màu sắc, liên kết, liên hệ giữa các ýcủa một vấn đề.
Nhìn th ấy “bức tranh”tổng
thể mà lại chi tiết. Dễ dạy, dễ học, kích thích hứng thú học tập,
sáng tạo của học sinh. Giúp
mở rộng ý tưởng, đào sâu kiến thức, hệ thống hoá kiến thức,
giúp ôn tập kiến thức, ghi nhớ
nhanh, nhớ sâu, nhớ lâu kiến thức.
Trong quá trình thực hiện, tôi nhận thấy kĩ thuật bản đồ tư duy
là một công cụ hữu ích
trong giảng dạy và học tập ở trường phổ thông hiện nay. Đồng
thời việc áp dụng bản đồ tư
duy không đòi hỏi quá nhiều thời gian, không phải đầu tư kinh
phí, dễ dạy, dễ học, thích
hợp với điều kiện của mọi vùng miền, có tính khả thi cao.
4. Hiệu quả đem lại:
Trong công tác soạn giảng, khi giáo viên biết lựa chọn và kết
hợp các phương pháp và
kỹ thuật dạy học một cách nhuần nhuyễn sẽ tạo cho các em có
những biểu hiện rất tích cực
như: Hăng hái trả lời câu hỏi của giáo viên đặt ra, nhận xét, bổ
sung ý kiến của các bạn để
các câu trả lời của bạn hoàn chỉnh h ơn; thích phát biểu ý kiến
của mình trước vấn đề nêu ra,
muốn ý kiến của mình được mọi người lắng nghe và đồng
ý;đưa ra thắc mắc, đòi hỏi giải

cực phân môn Văn để lựa chọn và kết hợp một cách linh hoạt
nhuần nhuyễn. Căn cứ vào
mục tiêu tiết học và đối tượng học sinh để vận dụng các kĩ thuật
phù hợp, hệ thống câu hỏi
rõ ràng, có chọn lọc; phải biết dẫn dắt, gợi ý tốt, trợ giúp học
sinh tháo gỡ khó khăn khi cần
thiết, tạo cho học sinh tâm lí vui vẻ hứng thú. Cần hướng dẫn
các em phương pháp tự học
phù hợp với từng đối tượng học sinh, hướng dẫn cụ thể cách học
và soạn bài ở nhà.
-Về phía học sinh, các em cần có phương pháp tự học ở nhà, vì
chỉ có như vậy mới
giải quyết nhanh được các vấn đề mà giáo viên đặt ra trong một
thời gian nhất định, đồng
thời không thụ động trước các loại câu hỏi mà giáo viên đặt ra.
5.2 Hiệu quả xã hội:
Nâng cao chất lượng bộ môn Ngữ văn chính là đáp ứng theo
mục tiêu giáo dục trong
nhà trường phổ thông hiện nay. Cho nên việc vận dụng các kỹ
thuật dạy học nêu trên là
điều cần thiết vì nó góp phần không nhỏ vào việc nâng cao hiệu
quả giáo dục.
Tóm lại, nếu giáo viên biết vận dụngcó hiệu quả các kỹ thuật
dạy học nói riêng và
phương pháp dạy học tích cực nói chung thì trong tương lai, sẽ
giúp học sinh trở thành
những con người đầy tài năng, đó là những con người biết hành
động một cách sáng tạo,
thích ứng nhanh với những thay đổi và có khả năng tiếp cận vấn
đề một cách mềm dẻo và