ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
NGUYỄN THỊ THANH THỦY PHÁT TRIỂN CÁC LOẠI HÌNH DU LỊCH
Ở HẠ LONG, QUẢNG NINH LUẬN VĂN THẠC SĨ DU LỊCH Hà Nội- 2013
MỞ ĐẦU 5
1. Lý do chọn đề tài 5
2. Lịch sử nghiên cứu đề tài : 6
3. Mục đích và nội dung nghiên cứu của đề tài 6
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 6
5. Phương pháp nghiên cứu 7
6. Bố cục khoá luận 7
CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ LOẠI HÌNH DU LỊCH 8
1.1. Tài nguyên du lịch 8
1.1.1. Khái niệm 8
1.1.2. Phân loại 8
1.1.3. Vai trò, chức năng 8
1.2. Loại hình du lịch 9
1.2.1. Khái niệm 9
1.2.2. Điều kiện hình thành loại hình du lịch 9
1.2.3. Phân loại 10
1.3. Sản phẩm du lịch 11
1.3.1. Khái niệm 11
1.3.2. Đặc điểm của sản phẩm du lịch 11
1.3.3. Mối quan hệ giữa giữa tài nguyên du lịch với loại hình du lịch, sản
phẩm du lịch 11
Tiểu kết chƣơng 1 12
CHƢƠNG 2 .THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CÁC LOẠI HÌNH DU LỊCH
TRÊN VỊNH HẠ LONG 13
2.1. Tài nguyên du lịch vịnh Hạ Long 13
2.1.1. Tài nguyên du lịch tự nhiên 13
1.1.2. Tài nguyên du lịch văn hóa 15
2.2. Cơ sở hạ tầng phục vụ phát triển du lịch 16
2.2.1. Giao thông vận chuyển 16
2.2.2. Thông tin liên lạc 16

3.3.3 Ban Quản lý vịnh Hạ Long 28
3.3.4. Đối với doanh nghiệp du lịch 29
Tiểu kết chƣơng 3 29
KẾT LUẬN 30 MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Việt Nam là một quốc gia có vùng biển rộng lớn vì vậy du lịch biển
có vị trí đặc biệt trong Chiến lược quốc gia về du lịch. Trong hệ thống du
lịch biển Việt Nam, vịnh Hạ Long được du khách trong nước và quốc tế
biết đến như một địa danh du lịch hấp dẫn.
Ngay từ năm 1962, Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể
thao và du lịch) đã xếp hạng vịnh Hạ Long là di tích danh thắng cấp quốc
gia. Vịnh Hạ Long cũng đã được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa
Liên hợp quốc (UNESCO) hai lần công nhận là Di sản Thiên nhiên thế
giới về các giá trị thẩm mỹ (năm 1994) và giá trị địa chất, địa mạo (năm
2000) mang tính toàn cầu nổi bật. Bên cạnh các giá trị đã được công
nhận, vịnh Hạ Long còn được biết đến bởi vùng non nước huyền thoại có
lịch sử phát triển lâu đời với dấu ấn rõ nét của nền văn hóa Hạ Long, là
nơi tập trung nhiều bãi tắm đẹp, quy mô lớn, nhiều hệ sinh thái biển nhiệt
đới điển hình với tính đa dạng sinh học cao.
Trong những năm qua, lượng khách đến với vịnh Hạ Long phát triển
hết sức mạnh mẽ, hoạt động du lịch phát triển đã góp phần tích cực vào sự
phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Quảng Ninh. Tuy nhiên, loại hình du
lịch trên vịnh Hạ Long chưa phong phú, chủ yếu tập trung khai thác các
giá trị về cảnh quan ở khu vực trung tâm với một số tuyến điểm tham quan
truyền thống như Thiên Cung - Đầu Gỗ, Sửng Sốt - Ti Tốp, du khách mới
chỉ được tham quan ngắm cảnh Vịnh, tham quan hang động và hiện đã
xuất hiện một vài tour du lịch tham quan làng chài, nghỉ đêm trên Vịnh…;

4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu - Đối tượng nghiên cứu: Các loại hình du lịch và những điều kiện để
phát triển các loại hình du lịch.
- Về không gian: Khu vực vịnh Hạ Long được công nhận là Di sản thiên
nhiên thế giới.
- Về thời gian nghiên cứu: Từ năm 2006 - 9/2012.
5. Phƣơng pháp nghiên cứu
Thu thập và xử lý dữ liệu thứ cấp
Phƣơng pháp quan sát
Phương pháp này sẽ được thực hiện thông qua các chuyến đi điền dã
từ tháng 5/2011 đến hết tháng 9/2012.
Phƣơng pháp phỏng vấn
Trong luận văn, tác giả đã tiến hành phỏng vấn trực tiếp một số cán
bộ tại Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch Quảng Ninh, Ban Quản lý vịnh Hạ
Long, lãnh đạo một số doanh nghiệp kinh doanh hoạt động du lịch trên
vịnh Hạ Long, lãnh đạo UBND phường Hùng Thắng, đại diện một số khu
dân cư trên vịnh Hạ Long và người dân địa phương nhằm tham khảo ý
kiến và thu thập thêm thông tin để giải quyết một số vấn đề thực tiễn.
6. Bố cục khoá luận
Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục, phần nội
dung bao gồm 3 chương.
Chương 1. Cơ sở lý luận về loại hình du lịch
Chương 2. Thực trạng phát triển các loại hình du lịch trên vịnh Hạ Long.
Chương 3. Giải pháp phát trển các loại hình du lịch trên vịnh Hạ Long.


Tài nguyên du lịch có ảnh hưởng trực tiếp đến tổ chức lãnh thổ du
lịch, lĩnh vực kinh doanh, tính chất chuyên môn hóa và quy mô hoạt động
của một vùng du lịch.
1.2. Loại hình du lịch
1.2.1. Khái niệm
Loại hình du lịch là một tập hợp các sản phẩm du lịch có đặc điểm giống
nhau hoặc vì chúng thỏa mãn các nhu cầu, động cơ du lịch tương tự nhau.
1.2.2. Điều kiện hình thành loại hình du lịch
Tài nguyên du lịch: Là điều kiện quan trọng số một để xây dựng
loại hình du lịch, đặc biệt là những loại hình du lịch dựa vào tự nhiên như
du lịch nghỉ dưỡng, du lịch sinh thái
Điều kiện hạ tầng kỹ thuật: Đối với phát triển hoạt động du lịch nói
chung, phát triển các loại hình du lịch nói riêng, yếu tố hạ tầng kỹ thuật là
yếu tố chủ quan có ý nghĩa rất quan trọng.
Công nghệ có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển của các loại
hình vui chơi giải trí hiện đại cần đến các thiết bị kỹ thuật có hàm lượng
công nghệ cao.
Chính sách: Đây là yếu tố chủ quan có tác động trực tiếp tạo môi
trường thuận lợi (thu hút đầu tư, vốn, công nghệ, con người) cho phát triển
du lịch nói chung và các loại hình du lịch nói riêng.
Nhu cầu và động cơ một hay một nhóm du khách cũng là điều kiện
quan trọng hình thành loại hình du lịch, khi mà động cơ du lịch của họ với
những mục đích cụ thể được cụ thể hóa bằng những hình thức thực hiện
(phương thức tổ chức tour) cụ thể.
Căn cứ vào nhu cầu của thị trường và trên cơ sở của tài nguyên du lịch
có khả năng khai thác và các điều kiện phát triển du lịch, người ta thường kết
hợp các yếu tố này với nhau để xác định các loại hình du lịch. Mục đích của việc xác định các loại hình du lịch nhằm vào việc xây dựng chiến lược phát

- Du lịch biển
- Du lịch núi
- Du lịch đô thị
- Du lịch thôn quê
1.3. Sản phẩm du lịch
1.3.1. Khái niệm
Theo Luật Du lịch thì “Sản phẩm du lịch là tập hợp các dịch vụ cần
thiết để thoả mãn nhu cầu của khách du lịch trong chuyến đi du lịch” [42].
1.3.2. Đặc điểm của sản phẩm du lịch
Sản phẩm du lịch nhằm thoả mãn nhu cầu tiêu dùng đặc biệt (nhu cầu
hiểu biết kho tàng văn hoá lịch sử, nhu cầu thưởng thức vẻ đẹp thiên nhiên…).
Sản phẩm du lịch chỉ thoả mãn những nhu cầu thứ yếu của con người.
Sản phẩm du lịch về cơ bản là không cụ thể.
Sản phẩm du lịch rất dễ bị bắt chước.
Sản phẩm du lịch là không thể dự trữ được
Sản phẩm du lịch có tính thời vụ.
1.3.3. Mối quan hệ giữa giữa tài nguyên du lịch với loại hình du lịch,
sản phẩm du lịch
Sản phẩm du lịch là một tổng thể bao gồm tài nguyên tự nhiên, tài
nguyên nhân văn, cơ sở vật chất kỹ thuật, cơ sở hạ tầng dịch vụ du lịch và
đội ngũ cán bộ nhân viên du lịch.
Sản phẩm du lịch là một yếu tố quan trọng trong sự phát triển và tồn tại
của một địa phương, một khu du lịch. Phát triển sản phẩm, loại hình du lịch để đáp ứng tốt hơn những nhu cầu chưa được thỏa mãn của du khách, nới
rộng hơn, đổi mới sản phẩm giúp khu du lịch nắm bắt cơ hội từ môi trường
kinh doanh. Trên cơ sở tài nguyên sẵn có việc phát triển sản phẩm, loại
hình du lịch đáp ứng yêu cầu của du khách là một xu thế tất yếu, nhưng
không thể nằm ngoài các quan điểm, định hướng phát triển du lịch chung

diện tích rộng 434 km², gồm 775 hòn đảo trong đó có 411 đảo có tên,
được xác định trong tọa độ 106°59'24'' đến 107°20'30'' kinh độ Đông và
20°43' 24'' đến 20°56'12'' vĩ độ Bắc, giới hạn bởi ba điểm: đảo Đầu Gỗ
(phía Tây), đảo Đầu Bê (phía Nam) và đảo Cống Đỏ (phía Đông) [16,9].
Khí hậu
Khí hậu vịnh Hạ Long là nhiệt đới, nóng ẩm, chia làm 2 mùa chính
và 2 mùa chuyển tiếp: Mùa đông từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau. Mùa hè
từ tháng 5 đến tháng 9. Mùa hè có nhiệt độ trung bình 26
o
C-27
o
C. Mùa
đông có nhiệt độ trung bình 15
o
C - 20
o
C. Nhiệt độ trung bình năm 18
o
C -
19
o
C [16,12].
Hải văn
Vịnh Hạ Long có lượng mưa trung bình năm từ 2.000mm -
2.200mm. Độ mặn của nước biển chia làm 2 mùa tương ứng: Mùa mưa đạt
21‰ - 22‰, mùa khô đạt 32‰ - 33‰. Giá trị địa chất, địa mạo
Vịnh Hạ Long có dạng địa hình đồi núi ven biển, đặc biệt là các đảo

với nhiều tiểu hệ sinh thái.
Theo thống kê , thực vật vịnh Hạ Long có 453 loài, 285 chi, 100 họ
thuộc 5 ngành thực vật như ngành mộc lan với 416 loài, ngành dương xỉ
với 14 loài, ngành thông đất có 02 loài, ngành lá thông có 01 loài và ngành
thiên tuế có 02 loài [13,19]. Động vật có 4 loài lưỡng cư, 8 loài bò sát, 76
loài chim và 22 loài thú [13,19]. Đặc biệt, ở vịnh Hạ Long đã phát hiện
được 13 loài thực vật đặc hữu như Ngũ gia bì Hạ Long, Nhài Hạ Long,
Nan Ong Hạ Long, Sung Hạ Long, Móng Tai Hạ Long, Khổ Cử Đại
Nhung, Khổ Cử Đại Hạ Long, Cọ Hạ Long, Thiên tuế Hạ Long, Sóng bè
Hạ Long, Hồ da Hạ Long, Giềng Hạ Long và Lan Tím [13,35].
Hệ sinh thái biển và ven bờ, bao gồm hệ sinh thái đất ướt và hệ sinh
thái biển. Đến nay, các nhà khoa học đã xác định được 315 loài cá, 545
loài động vật không xương sống đáy, 234 loài san hô, 411 loài sinh vật phù
du, 139 loài rong biển, 5 loài cỏ biển và 28 loài thực vật ngập mặn [13,47].
Các giá trị đa dạng sinh học vịnh Hạ Long phù hợp cho phát triển
các loại hình du lịch sinh thái, du lịch khám phá.
1.1.2. Tài nguyên du lịch văn hóa
Tiếp nối không gián đoạn trong suốt tiến trình sơ sử, ba nền văn hóa
mang tên Soi Nhụ - Cái Bèo - Hạ Long trên khu vực vịnh Hạ Long chứa
đựng những giá trị nhất định, cho thấy vịnh Hạ Long và khu vực lân cận
một thời đã từng là một cái nôi văn hóa của nhân loại.
Vịnh Hạ Long không chỉ có nền văn hóa lâu đời mà nơi đây đã gắn
liền với những trang sử của quân dân Việt Nam trong suốt thời kỳ dựng
nước và giữ nước với những địa danh như Vân Đồn, núi Bài Thơ lịch sử, hang Đầu Gỗ, sông Bạch Đằng, chứng tích của hai trận thủy chiến trong lịch
sử chống ngoại xâm phương Bắc.
Đến với vịnh Hạ Long, ngoài việc tham quan ngắm cảnh thiên nhiên
hung vĩ, du khách còn có hội tìm hiểu nét văn hóa đặc trưng của gần 3000 cư

phố Hạ Long phần lớn chưa qua xử lý và thải ra song, suối, ao, hồ… rồi đổ
ra Cửa Lục, vịnh Hạ Long.
2.2.5. Xử lý rác thải
Nhìn chung chất lượng môi trường nước Vịnh tại vùng lõi còn tương
đối tốt, phần lớn các thông số quan trắc đều nằm trong tiêu chuẩn cho phép
Tuy nhiên, do quá trình khai thác than, đổ cát lấn biển và các hoạt động du
lịch ngày càng phát triển, do đó việc gây ô nhiễm môi trường biển là điều
có thể nhìn thấy trước nếu chúng ta không có biện pháp bảo vệ môi trường,
cảnh quan và hệ sinh thái biển.
2.3. Các loại hình du lịch trên vịnh Hạ Long
2.3.1. Du lịch tham quan
Theo thống kê, số lượng khách du lịch đến vịnh Hạ Long ngày một
tăng. Tốc độ tăng trưởng trung bình về khách du lịch đạt 16%/ năm, đem lại
nhiều công ăn việc làm và thúc đẩy sự phát triển của nhiều ngành liên quan.
Hệ thống tàu thuyền du lịch tại đây cũng được đánh giá cao về hình
thức và giá trị, nhiều tàu có đẳng cấp cao.
Hệ thống cảng, bến tàu du lịch được đầu tư để phát triển du lịch
biển. Tuy nhiên, kết cấu hạ tầng, số lượng bến bãi neo đậu và hệ thống
dịch vụ đi kèm của cảng, bến tàu du lịch còn nhiều hạn chế.
Đối tượng khai thác phục vụ khách du lịch là hệ thống hang động,
đảo đá, bãi biển, làng chài và một số điểm du lịch sinh thái. Trong số 7 làng chài hiện có trên vịnh Hạ Long thì có 5 làng chài tiêu
biểu được đưa vào chương trình các tour du lịch là làng chài Cửa Vạn, Vông
Viêng, Ba Hang, Cống Đầm và làng chài Hoa Cương.
Hiện nay, Di sản - Kỳ quan Thiên nhiên thế giới vịnh Hạ Long đang
tổ chức khai thác chính thức 5 tuyến du lịch.
2.3.2. Lƣu trú nghỉ đêm
Hiện nay, trên vịnh Hạ Long có 159 tàu lưu trú du lịch với 1587

Mặc dù vẫn còn có những hạn chế nhất định, nhưng từ thực tế cho
thấy du lịch nghỉ dưỡng đã, đang và sẽ trở thành một trong những xu thế
chủ yếu của du khách khi đến với vịnh Hạ Long trong tương lai.
2.3.5. Du lịch mạo hiểm
Những cấu tạo đặc biệt về địa chất của vịnh Hạ Long với các dãy
núi đá vôi địa hình karst, nhiều hang động đẹp, vịnh Hạ Long là một điểm
du lịch mới lạ, hấp dẫn thích hợp với các hoạt động thể thao mạo hiểm kết
hợp với du lịch.
Sản phẩm tiêu biểu là chèo thuyền kayak, leo núi vịnh, lặn biển
ngắm san hô. Ngoài ra, du khách cũng có thể lựa chọn các hình thức giải trí
từ cảm giác mạnh như dù bay (có xuồng kéo), lái mô tô nước, thuê xuồng
cao tốc “bay” trên Vịnh đến nhẹ nhàng hơn như kéo chuối (ngồi trên xuồng
cao su do xuồng cao tốc kéo) tại đảo Ti Tốp và Soi Sim, hay tham gia vào
các dịch vụ câu cá, đánh cá.
Để du lịch mạo hiểm trở thành một loại hình du lịch hấp dẫn, thu hút
được du khách khi đến vịnh Hạ Long, trong thời gian tới cần tiếp tục được
đầu tư, phát triển.
2.3.6. Du lịch văn hóa Hiện nay, trên vịnh Hạ Long đang hình thành loại hình du lịch văn
hóa với sản phẩm chính là tham quan các làng chài nổi trên Vịnh và khám
phá những giá trị văn hóa - lịch sử của vịnh Hạ Long. Trải qua thời gian và
cuộc sống mưu sinh, phong tục tập quán, tín ngưỡng của họ đã kết tinh nên
những nét văn hoá bản địa hết sức độc đáo mang đậm yếu tố biển.
Hiện nay chưa có một chương trình riêng biệt, chuyên nghiên cứu
các di chỉ khảo cổ, tìm hiểu nét văn hóa, phong tục tập quan của cư dân
các làng chài trên biển, gọi chung là loại hình du lịch văn hóa. Vì vậy, việc
xây dựng một chiến lược lâu dài, gắn liền việc bảo tồn, tôn tạo với khai thác
phát huy giá trị văn hóa tại Hạ Long là một việc làm cần thiết . Có vậy, những

quan:sản phẩm
chính là tắm
biển;tham quan
Du lịch tham
quan:sản phẩm
chính là tắm
biển;tham quan Vịnh và 4 hang
động
Vịnh và 11 hang
động
Vịnh và 4 hang
động
Vịnh và 15
hang động
2

Bắt đầu hình
thành loại hình
lưu trú nghỉ đêm
trên Vịnh
Phát triển loại
hình lưu trú nghỉ
đêm trên Vịnh
Loại hình lưu
trú nghỉ đêm
trên Vịnh phát
triển và được

tùng áng.
4 Bắt đầu hình
thành loại hình
du lịch nghỉ
dưỡng trên
những du thuyền
sang trọng ở
Phát triển loại
hình du lịch
nghỉ dưỡng
trên những du
thuyền sang
trọng ở vịnh vịnh Hạ Long.
Đối tượng khách
chủ yếu là khách
nước ngoài.
Hạ Long. Mở
rộng đối tượng
khách Việt
Nam cao cấp.
5 Bắt đầu hình

núi, lặn biển.
6 Hình thành loại
hình du lịch văn
hóa: tham quan
các làng chài;
tìm hiểu, khám
phá văn hóa của
Phát triển loại
hình du lịch
văn hóa: tìm
hiểu, khám phá
văn hóa của
ngư dân Hạ ngư dân Hạ
Long thông qua
việc tham quan
Trung tâm văn
hóa nổi Cửa Vạn
Long thông
qua việc tham
quan Trung
tâm văn hóa
nổi Cửa Vạn

2.5. Đánh giá khái quát về thực trạng phát triển loại hình du lịch trên

được nhìn nhận đúng mức. Chưa có kế hoạch đầu tư khai thác đồng bộ và
chi tiết. Loại hình du lịch trên vịnh Hạ Long chủ yếu phát triển dựa trên
các giá trị tài nguyên sẵn có, khai thác các giá trị thẩm mỹ tự nhiên thuận
lợi tại khu vực trung tâm là chính. Hoạt động du lịch tại Di sản Hạ Long
còn thiếu các loại hình du lịch đặc thù, khác biệt và các sản phẩm quốc tế
có khả năng đáp ứng nhu cầu đa dạng của các đối tượng khách du lịch.
Loại hình du lịch, sản phẩm du lịch tại Di sản Hạ Long có tốc độ phát triển
nhanh, tăng trưởng nóng nhưng thiếu tính bền vững và bị tác động tiêu cực
bởi nhiều mâu thuẫn và các yếu tố xung đột.
Tiểu kết chƣơng 2
Chương 2 đã giải quyết nhiệm vụ nghiên cứu thứ hai và thứ ba
của đề tài là phân tích tiềm năng phát triển du lịch ở vịnh Hạ Long, và
thực trạng hoạt động của các loại hình du lịch tại đây. Từ đó rút ra những
nhận xét về hạn chế trong việc phát triển các loại hình du lịch ở vịnh
Hạ Long. Đây là cơ sở để đưa ra những giải pháp và đề xuất một số
loại hình du lịch triển vọng được trình bày ở chương 3. CHƢƠNG 3
GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN CÁC LOẠI HÌNH DU LỊCH
TRÊN VỊNH HẠ LONG
3.1. Căn cứ đề xuất phát triển các loại hình du lịch
3.1.1. Chiến lƣợc và định hƣớng phát triển du lịch của địa phƣơng
- Tạo bước phát triển nhanh, rõ nét về du lịch nhằm khai thác và
phát huy tối đa lợi thế Di sản - Kỳ quan thiên nhiên thế giới vịnh Hạ Long,
vịnh Bái Tử Long, khu di tích lịch sử danh thắng Yên Tử và các khu di
tích lịch sử văn hoá khác để du lịch thực sự là ngành kinh tế mũi nhọn của
tỉnh, là
trung tâm du lịch quốc tế
của cả nước, góp phần quan trọng thúc