1
Sở Giáo dục và Đào tạo
Trường THPT số 3 Bảo Thắng
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Tên đề tài: Phương pháp khai thác và sử dụng kênh hình
trong dạy học sinh học và một số hình ảnh, sơ đồ trong chương
di truyền - biến dị
Tên tác giả: Trần Thế Sơn
Năm học 2011 - 2012
2
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Để nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy học, người
giáo viên phải luôn tìm tòi, nghiên cứu và sưu tầm tài liệu
tham khảo, các phương tiện dạy học nhằm minh họa cho các
khai niệm, các mạnh đề…, giúp học sinh có hứng thú học
hơn, tiết dạy không bị nhàm chán. Sinh học là một môn học
thực nghiệm vì vậy việc sử dụng các phương tiện dạy học
như các mô hình, tranh ảnh, các thí nghiệm chứng minh là
hết sức cần thiết và được sử dụng phổ biến.
Trong những năm vừa qua các cơ quan chỉ đạo giáo dục
đã triển khai chỉ đạo tích cực việc sử dụng thiết bị dạy học
3
trong các giờ lên lớp và đã đầu tư lớn về cơ sở vật chất thiết
bị cho các trường học nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng thiết
bị dạy học trong các giờ lên lớp.
Tuy nhiên việc khai thác và sử dụng đúng, hợp lý các
giáo cụ này thì chưa hẳn các giáo viên đã có thời gian để đầu
tư nghiên cứu kỹ và sử dụng hiệu quả vào bài dạy . Trong rất
nhiều các giáo cụ, hình ảnh được xem là tương đối cổ điển
nhưng lại là phương tiện phổ biến và tất yếu, đặc biệt là các

6
Điểm khởi đầu
Chiều di chuyển của enzim
tổng hợp kéo dài ARN
Điểm kết thúc* Khai thác:
- Diễn biến phiên mã có mấy giai đoạn?
- Enzim nào tham gia vào phiên mã?
- Phiên mã bắt đầu ở vị trí nào trên đoạn ADN hay gen?
- Chiều của mạch khuôn tổng hợp mARN ? Có gì khác với
nhân đôi ADN?
7
ARN polimeraza
Mạch bổ sung
Mạch khuôn
Các nu tự do
Hướng phiên mã
Nu cấu tạo nên ARN
- Chiều tổng hợp và nguyên tắc nào được thực hiện trong
phiên mã?
- Kết quả của phiên mã?
(* Phần trả lời:
- Có 3 giai đoạn: khởi đầu, kéo dài, kết thúc
- Enzim ARN polimeraza tham gia vào quá trình phiên mã.
- Phiên mã bắt đầu từ điểm khởi đầu đứng trước gen phía
đầu 3’ của mạch mã gốc)
- Chiều của mạch khuôn tổng hợp là 3’5’, Trong nhân đôi
ADN thì cả 2 mạch đơn đều dùng làm mạch khuôn tổng hợp.

- Anticodon có ở tARN.
- Anticodon tương ứng sẽ bổ sung với codon trong quá trình
dịch mã.
- Tiểu phần bé của Riboxom tiếp xúc trước với mARN.
- Liên kết peptit đầu tiên xảy ra giữa aa mở đầu foocmin
metionin và aa thứ nhất
- Riboxom dịch chuyển theo chiều 5’3’ trên m ARN. 1 lần
dịch chuyển tương ứng với 1 codon.
- UGA, UAG,UAA.
10
- Khi riboxom tiếp xúc với 1 trong 3 mã kết thúc thì 2 tiểu
phần của chúng tách nhau.)
II. Một số hình ảnh, sơ đồ tham khảo trong chương di truyền
học – biến dị .
1/ Nhân đôi của ADN
11
Enzim tháo xoắn
Enzim AND polimeraza
Enzim Helicaza
chiều tháo
xoắn
Enzim
Ligaza
Enzim ADN
polimeraza
Enzim ARN
Polimeraza
Đoạn mồi
Mạch liên tụcMạch gián đoạn
Các phân tử protein hỗ


3/ Sơ đồ các dạng đột biến điểm
I.
ATGAAGTTT
TAXTTXAAA
14
Chất ức chế
Các pro tạo thành bởi Z,Y,A
Lactozơ
AUGAAGUUU
- Met- Lys –Phe …
II.
ATGAAGTTT
TAXTTXAAA

AUGAAGUUU
- Met- Lys –Phe …
III.
ATGAAGTTT
TAXTTXAAA
AUGAAGUUU
- Met- Lys –Phe …
15
IV.
ATGAAGTTT
TAXTTXAAA
AUGAAGUUU
- Met- Lys –Phe …
4/ Cấu trúc hiển vi của NST
* Các mức cấu trúc siêu hiển vi của NST

.
//
**
,,
….
/ *
,,
//
***
,,, .
.
TB thể 0 nhiễm TB thể 1 nhiễm TB thể 3 nhiễm
TB thể bốn nhiễm TB thể 1 nhiễm kép TB thể 3 nhiễm kép
III. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
1. Kết luận:
Do phạm vi của đề tài sáng kiến kinh nghiệm nên tôi
chỉ xin đưa ra hình ảnh và phương pháp khai thác chúng
trong bài phiên mã – dịch mã và trao đổi với đồng nghiệp
một số hình ảnh trong phần di truyền – biến dị để trong quá
trình dạy học, thiết kế bài giảng các đồng nghiệp có thể tham
khảo và khai thác phù hợp với đối tượng học sinh trường
mình.
2. Kiến nghị:
20
Sinh học là môn khoa học thực nghiệm vì vậy việc sử dụng
các hình ảnh , các mô hình, thí nghiệm vào các giờ dạy là hết
sức cần thiết. Tôi xin đề nghị các đồng nghiệp tăng cường
khai thác các hình ảnh, các mô hình, thí nghiệm để trong các
đợt bồi dưỡng chuyên môn hè, các hội thảo chuyên đề có thể
trao đổi giữa các trường nhằm nâng cao chất lượng dạy học