SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
TRƯỜNG THPT VĨNH LỘC.
 & 
SÁNG KIẾN KINH
NGHIỆM
SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP THẢO LUẬN NHÓM
TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ LỚP 12- CƠ BẢN.
Người thực hiện: Phạm Thị Bình
Chức vụ: Giáo viên
Sáng kiến kinh
nghiệm thuộc môn: Địa lí.

1
THANH HÓA- NĂM 2013
MỤC LỤCTrang
A. ĐẶT VẤN
ĐỀ
2
I. LÍ DO CHỌN ĐỀ
TÀI
2
II. MỤC ĐÍCH NGHIÊN
CỨU 2
III. NHIỆM VỤ NGHIÊN
CỨU 2
IV. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN
CỨU 3
V. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN

cứu
12
C. KẾT
LUẬN
14
3
D. TÀI LIỆU THAM
KHẢO 1
6
A. ĐẶT VẤN ĐỀ.
I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Như chúng ta đã biết mục tiêu của nền Giáo dục là
đào tạo ra những con người phát triển hài hòa về nhiều
mặt: Đức, trí, thể, mỹ và bồi dưỡng cho học sinh năng
lực tư duy, sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề. Mục
tiêu này lại được cụ thể hóa trong mục tiêu của các môn
học, trong chương trình dạy học ở trường Trung học
phổ thông.
4
Để thực hiện tốt mục tiêu này, bên cạnh việc nắm
vững hệ thống kiến thức của chương trình, nội dung
kiến thức và mục tiêu của từng phân môn, thì cần phải
đổi mới phương pháp dạy học.
Trong quá trình công tác, tôi luôn nghiên cứu, tìm
tòi những phương pháp giảng dạy trong từng bài, từng
phần sao cho phù hợp với trình độ của từng đối tượng
học sinh, để giúp các em nắm vững kiến thức và tạo sự
say mê trong học tập môn Địa lí.
Từ thực tiễn của việc Đổi mới chương trình, Sách
giáo khoa Địa lí và thực tiễn của việc giảng dạy môn

- Với việc vận dụng phương pháp thảo luận nhóm
trong quá trình dạy và học môn Địa lí là rất cần thiết.
- Tuy nhiên, do thời gian nghiên cứu có hạn, trong
năm học 2012-2013, tôi mới chỉ thực hiện phương pháp
thảo luận nhóm trong giảng dạy chương trình Địa lí 12,
mà chưa thể áp dụng cho toàn bộ các khối lớp ở cấp
THPT.
IV. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:
- Phương pháp kháo sát, thống kê.
- Phương pháp phân nhóm và giao nhiệm vụ cho
nhóm.
- Phương pháp đàm thoại, gợi mở, phát vấn.
- Phương pháp báo cáo và đánh giá kết quả.
- Phương pháp sử dụng phương tiện trực quan.
V. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU:
Để thực hiện được bài dạy theo thiết kế của mình,
tôi chọn các lớp 12- Cơ bản, tại Trường Trung học phổ
thông Vĩnh Lộc, năm học 2012-2013 mà tôi đang trực
6
tiếp giảng dạy để thực nghiệm, đó là các lớp 12A5,
12A6, 12A7.
VI. PHẠM VI VÀ THỜI GIAN NGHIÊN CỨU:
- Đề tài nghiên cứu tập trung trong việc phát huy tính
tích cực của học sinh, thông qua phương pháp thảo luận
nhóm, được lấy dẫn chứng từ bài 14: “Sử dụng và bảo
vệ tài nguyên thiên nhiên” Địa lí 12- Cơ bản.
- Nghiên cứu đề tài, có liên quan đến việc sử dụng
các phương tiện dạy học cần thiết như: Hình ảnh, bản
đồ, bảng số liệu, vi deo clip, máy chiếu , để học sinh
có thể khai thác kiến thức trong sách giáo khoa đầy đủ

Để đạt được các yêu cầu đó, đòi hỏi giáo viên phải
có sự chuẩn bị chu đáo trong các bài giảng, cần phải
tham khảo thêm các tài liệu có liên quan để đưa ra được
hệ thống câu hỏi chính xác và trọng tâm nhất. Có chuẩn
bị tốt được các yêu cầu trên thì mới điều hành học sinh
thảo luận nhóm một cách chủ động và đạt kết quả cao
trong việc lĩnh hội tri thức từ các bài học Địa lí.
Tuy nhiên, trong quá trình giảng dạy, phương pháp
thảo luận nhóm cũng phải được sử dụng đúng bài, đúng
phần, đúng mục thì mới phát huy được tính tích cực của
học sinh, tránh việc sử dụng tràn lan, không đúng yêu
cầu sẽ làm giảm sự hứng thú và phân tán tư tưởng của
học sinh trong quá trình học tập và lĩnh hội tri thức.
II. CƠ SỞ THỰC TIỄN:
1.Thực trạng sử dụng phương pháp thảo luận
nhóm trong dạy và học địa lí ở Trường Trung học
phổ thông:
8
a. Về phía giáo viên:
Việc sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong
các bài giảng đã và đang được áp dụng.Tuy nhiên, việc
áp dụng phương pháp này vẫn chưa thường xuyên và
đồng bộ, nên việc dạy và học Địa lí vẫn chưa đạt kết
quả cao.
Có nhiều nguyên nhân giải thích tình hình này: Có
thể do thời gian eo hẹp, sự sắp xếp thời khóa biểu chưa
hợp lí hoặc cơ sở vật chất thiếu thốn. Nhưng nguyên
nhân chính là do phương pháp này chưa được chú trọng
đúng mức, chưa được coi như phương pháp dạy học
chính thức.

tài “Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy
học Địa lí” và lấy dẫn chứng cụ thể trong bài 14: “Sử
dụng và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên”- Địa lí 12 để
nghiên cứu.
Tuy nhiên, đối với phương pháp này chưa thực hiện
được ở một số lớp vì có những hạn chế như lớp học quá
đông, thời gian eo hẹp, một số học sinh chưa có tính tự
giác trong quá trình học tập, nên để thực hiện được đồng
bộ ở tất cả các lớp là rất khó.
2. Giải pháp khắc phục:
Trong điều kiện cơ sở vật chất của Nhà trường và
một số chủ quan và khách quan. Do vậy, người giáo
viên phải biết linh hoạt vận dụng mọi biện pháp, khả
năng có thể để áp dụng phương pháp thảo luận nhóm
trong các bài giảng cần thiết.
Như vậy, để chuẩn bị tốt buổi thảo luận, giáo viên
cần quan tâm đến hai khâu công việc rất quan trọng là:
chuẩn bị nội dung thảo luận và tổ chức việc thảo luận.
10
- Chuẩn bị nội dung thảo luận: Tức là chọn bài, chọn
vấn đề thích hợp cho học sinh thảo luận.
Giáo viên nhắc nhở học sinh nghiên cứu trước ở nhà,
để chuẩn bị ý kiến phát biểu.
- Tổ chức thảo luận: chia lớp thành các nhóm và
giao nhiệm vụ cho từng nhóm.Yêu cầu các nhóm lần
lượt báo cáo, các nhóm còn lại bổ sung.
Cuối cùng giáo viên bổ sung kiến thức, giải thích
thêm và kết luận. Ra bài tập, câu hỏi có liên quan đến
bài học để học sinh về nhà làm.
III. GIẢI PHÁP VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN:

hiện và nhiệm vụ của tập thể cũng như của từng cá
nhân. Học sinh cần nghiên cứu sách báo và tài liệu có
liên quan, nếu cần thì phải tiến hành quan sát, tham
quan các đối tượng cần thiết, phải thí nghiệm, phải đàm
thoại với những người có thể cung cấp những thông tin
có ích, phải thu thập hiện vật có thể minh họa khi thảo
luận.
Trước khi tiến hành thảo luận, giáo viên phải kiểm
tra tới từng chi tiết: Học sinh chuẩn bị nội dung như thế
nào? Tâm, thế đã sẵn sàng tham gia thảo luận hay chưa?
Các điều kiện khác đã được chuẩn bị ra sao? Ví dụ:
Việc kê bàn ghế, ánh sáng
1.2. Tiến hành thảo luận:
- Khi tiến hành thảo luận, giáo viên nên thông báo
về chủ đề, nội dung cần thảo luận, quy trình và thủ tục
thảo luận.
- Giáo viên phân công nhóm học tập và bố trí vị trí
hoạt động của nhóm phù hợp theo thiết kế: Nhóm
trưởng, thư kí và các thành viên. Tùy theo nhiệm vụ có
12
thể có các cách tổ chức khác nhau: Cặp hai học sinh,
nhóm 3 học sinh hoặc nhóm đông hơn 6- 10 học sinh.
Trong hoạt động nhóm, học sinh ngồi đối diện nhau
để tạo ra sự tương tác trong quá trình học tập, tránh
trường hợp chia 2 dãy bàn một nhóm, học sinh bàn sau
chỉ nhìn vào lưng của học sinh bàn trước.
Nên chú ý tạo điều kiện cho tất cả học sinh đều có
thể tham gia vai trò là nhóm trưởng, thư kí qua các hoạt
động, để tạo cơ hội phát triển kĩ năng học tập và kĩ năng
lãnh đạo, điều khiển cho tất cả học sinh.

+ Một số học sinh cố tình đưa ra những thông tin
ngoài lề hoặc những sự kiện không thích hợp, hoặc hỏi
những câu hỏi ngờ nghệch, giả vờ thú vị. Giáo viên nên
nhanh chóng làm cho học sinh nhận thức được sự không
phù hợp của những hành động đó mà không làm tổn
thương đến cảm xúc của học sinh.
+ Khi thảo luận, giáo viên phải chú ý nghe những
điều học sinh nói để họ hiểu họ định nói gì. Nếu không
sẽ rất khó nhớ để tổng kết các ý kiến thảo luận của học
sinh. Nên ghi chép lại những điểm cơ bản của mỗi ý
kiến để phát hiện những mâu thuẫn trong các ý kiến
phát biểu, kịp thời nêu vấn đề cho học sinh giải quyết,
tránh được tình trạng thảo luận miên man ngoài lề.
- Tổ chức học sinh báo cáo kết quả và đánh giá:
Giáo viên yêu cầu mỗi nhóm sẽ hoàn thiện kết quả của
nhóm và cử đại diện nhóm báo cáo kết quả chia sẻ kinh
nghiệm với nhóm khác, yêu cầu học sinh khác lắng
nghe, nhận xét, bổ sung. Giáo viên hướng dẫn học sinh
lắng nghe và phản hồi tích cực.
- Tổng kết thảo luận:
14
Sau khi học sinh nhận xét, phản hồi, giáo viên chốt
lại kiến thức cơ bản, tránh tình trạng giáo viên giảng lại
toàn bộ các vấn đề học sinh đã trình bày làm mất thời
gian.
+ Có những ý kiến chưa thống nhất thì giáo viên có
thể cho học sinh sắp xếp thời gian, thảo luận tiếp vào
giờ tự học và việc tổng kết sẽ để vào buổi thảo luận sau.
+ Giáo viên đánh giá các ý kiến phát biểu, nhận xét
về tinh thần, thái độ làm việc chung của tập thể hoặc

thảo luận.
2. Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong
bài giảng cụ thể: Bài 14 “ Sử dụng và bảo vệ tài
nguyên thiên nhiên”- Địa lí 12. Cơ bản.
Việc sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong
bài: “Sử dụng và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên” là rất
cần thiết và phù hợp.
Bởi thông qua buổi thảo luận sẽ giúp học sinh chủ
động, sáng tạo hơn trong việc lĩnh hội tri thức.
Qua bài học, giúp học sinh biết được tình trạng,
nguyên nhân, hậu quả việc suy giảm tài nguyên rừng và
suy giảm đa dạng sinh học, cũng như tài nguyên đất và
các tài nguyên khác. Để từ đó có các biện pháp bảo vệ
các tài nguyên này. Các em còn được nhận thấy tình
trạng và biện pháp cần được bảo vệ các tài nguyên ngay
tại nơi mình đang sinh sống, giúp các em sống có trách
nhiệm hơn với các loại tài nguyên này.
Qua việc sử dụng phương pháp thảo luận nhóm
trong bài học, còn rèn luyện cho học sinh có được
những kĩ năng phân tích bảng số liệu, bản đồ, kĩ năng
nhận xét các hình ảnh và vi deo clip
16
Để minh chứng cho những điều nói trên, tôi có thể
đưa ra một số kinh nghiệm về việc thực hiện phương
pháp thảo luận nhóm ở một số lớp khối 12, năm học:
2012-2013 tại Trường THPT Vĩnh Lộc, cụ thể trong bài
14: “Sử dụng và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên”- Địa lí
12. Cơ bản.
* Các bước thảo luận nhóm được tiến hành trong
bài giảng cụ thể như sau:

thực trạng, nguyên nhân, hậu quả và biện pháp sử dụng
hợp lí đa dạng sinh học ở nước ta. Liên hệ với địa
phương.
Bốn nhóm thảo luận và hoàn thành bảng với nội dung:
Nội dung Tài nguyên rừng Đa dạng sinh
học
Thực trạng
Nguyên nhân
Hậu quả
Biện pháp
Bước 2: Sau khi đã giao nhiệm vụ cho các nhóm,
giáo viên yêu cầu 4 nhóm chuẩn bị trong vòng 5 phút.
Bước 3: Khi chuẩn bị xong, các nhóm cử đại diện
lên trình bày nội dung thảo luận của nhóm mình (Thời
gian cho mỗi nhóm trả lời là 3 phút).
Bước 4: Cứ sau mỗi nhóm trình bày xong, thì các
nhóm còn lại sẽ nhận xét và bổ sung thêm.
Bước 5: Giáo viên có thể bổ sung thêm các câu
hỏi.
Giáo viên cho học sinh theo dõi đoạn video clip nói
về hiện tượng cháy rừng ở nước ta, sau đó yêu cầu học
sinh cho biết: Có những nguyên nhân nào khiến cho
hiện tượng cháy rừng ở nước ta trở nên phổ biến?
18
Một số nguyên nhân như: Khí hậu có một mùa khô
sâu sắc, thiếu nước và hạn hán thường xuyên diễn ra,
thực vật nước ta chủ yếu là các cây họ dầu, dễ cháy và
sức lan của nó rất nhanh, ý thức của người dân chưa cao
trong việc bảo vệ tài nguyên rừng.
Nước ta có 6 khu “dự trữ sinh quyển” là: Cần Giờ,

vật dưới nước
giảm, nhiều loài
có nguy cơ
tuyệt chủng,
giảm mức độ
tập trung.
Nguy
ên
- Khai thác quá mức (du canh
du cư, khai thác bừa bãi ).
- Khai thác quá
mức.
19
nhân - Chưa có những chủ trương,
biện pháp khai thác kịp thời
và hữu hiệu.
- Do chiến tranh, cháy rừng.
- Kĩ thuật lạc
hậu.
- Ý thức con
người chưa cao.
Hậu
quả
- Với môi trường: Tăng diện
tích đất trống đồi núi trọc, xói
mòn đất, nguồn gen giảm sút,
sinh vật tuyệt chủng, mất cân
bằng tài nguyên nước , tai
biến thiên nhiên.
- Với kinh tế- xã hội: Ảnh

cao trong việc bảo vệ các tài nguyên thiên nhiên và môi
trường ngay tại nơi mình đang sinh sống.
- Hoạt động 2: Cả lớp.
Đối với phần 2 (Sử dụng và bảo vệ tài nguyên đất),
Giáo viên cho học sinh hoạt động cả lớp để biết được
hiện trạng sử dụng đất và nguyên nhân dẫn đến sự suy
thoái tài nguyên đất ở nước ta?
- Hoạt động 3: Hoạt động nhóm.
Bước 1: Giáo viên: Tương tự như việc tìm hiểu vấn
đề sử dụng và bảo vệ tài nguyên sinh vật, giáo viên chia
lớp thành 4 nhóm, mỗi nhóm từ 8-10 học sinh và phân
nhiệm vụ cho mỗi nhóm. Mỗi nhóm đều có nhóm
trưởng, thư kí và các thành viên.
Nhóm 1: Tìm hiểu vấn đề sử dụng tài nguyên nước.
Nhóm 2: Tìm hiểu vấn đề sử dụng tài nguyên khoáng
sản.
Nhóm 3: Tìm hiểu vấn đề sử dụng tài nguyên du
lịch.
Nhóm 4: Tìm hiểu vấn đề sử dụng tài nguyên khí hậu
và tài nguyên biển.
Lưu ý: Mỗi nhóm cần liên hệ với địa phương
mình về việc sử dụng các loại tài nguyên này.
Các nhóm trao đổi thông tin, dựa vào kiến thức
hiểu biết của mình hoàn thành phiếu học tập có nội
dụng sau:
Tài nguyên Tình hình sử
dụng
Các biện pháp
bảo vệ
Nước

- Chưa khai thác hết
tiềm năng, hiệu quả
thấp.
- Khai thác nước
ngầm quá mức, hạ
- Xây dựng các công
trình chứa nước.
- Quy hoạch, sử dụng
nguồn nước hiệu quả.
- Có các biện pháp
hành chính để xử lí
22
thấp mực nước, lún
đất.
- Ô nhiễm và thiếu
nước ngọt.
các trường hợp vi
phạm.
- Tuyên truyền, giáo
dục ý thức người dân.
Khoáng
sản
- Nước ta có nhiều mỏ
khoáng sản, nhưng
phần lớn là mỏ nhỏ,
phân tán, khó khai
thác, gây lãng phí tài
nguyên, ô nhiễm môi
trường.
- Cần xử lí chặt chẽ

du lịch, khí hậu và biển ở các địa phương- nơi các em
23
đang sinh sống, để từ đó các em có ý thức cao trong
việc sử dụng hợp lí và bảo vệ các tài nguyên này.
Cuối cùng, giáo viên yêu cầu học sinh trả lời các
câu hỏi 1,2,3 trang 61 sách giáo khoa để một lần nữa
học sinh khắc sâu được những kiến thức cơ bản của bài
học.
Giáo viên có thể đưa ra một số câu hỏi, bài tập
trong các đề thi có liên quan đến nội dung bài học để
học sinh về nhà làm.
Như vậy, việc sử dụng phương pháp thảo luận
nhóm trong mỗi bài, mỗi phần là rất cần thiết (tùy thuộc
vào mỗi bài để lựa chọn phương pháp thảo luận cho phù
hợp). Vì qua đó, mới phát huy được tính tích cực của
học sinh trong quá trình lĩnh hội tri thức, học sinh không
còn thụ động trong học tập, mà thông qua thảo luận
nhóm các em có thể học cách chia sẻ, giúp đỡ, tôn trọng
lẫn nhau, tăng cường sự tham gia và nâng cao hiệu quả
học tập.
3. Kết quả nghiên cứu:
a. Đối với giáo viên: Qua nghiên cứu đề tài tôi nhận
thấy:
* Khi dạy phương pháp thảo luận nhóm, giáo viên
cần chú ý:
- Chọn bài, nội dung và các phần cần thảo luận cho
thích hợp.
- Giáo viên chuẩn bị tốt hệ thống câu hỏi để cung cấp
cho học sinh thảo luận.
- Trong quá trình thảo luận, giáo viên cần kết hợp

b. Đối với học sinh:
- Về kiến thức:
25