XÁC ĐỊNH GIÁ TRỊ TÀI NGUYÊN DU LỊCH
CỦA VƯỜN QUỐC GIA CÚC PHƯƠNG
BẰNG PHƯƠNG PHÁP TCM VÀ CVM
LUẬN VĂN THẠC SỸ DU LỊCH HỌC
Hà Nội, 2008
XÁC ĐỊNH GIÁ TRỊ TÀI NGUYÊN DU LỊCH
CỦA VƯỜN QUỐC GIA CÚC PHƯƠNG
BẰNG PHƯƠNG PHÁP TCM VÀ CVM
LUẬN VĂN THẠC SỸ DU LỊCH HỌC
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
PGS.TS. TRẦN ĐỨC THANH
Hà Nội, 2008
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các
kết quả nghiên cứu của Luận văn là trung thực và chưa được công bố
trong bất kì công trình hay tài liệu nào. Tôi xin chịu trách nhiệm trước
Hội đồng Khoa học Khoa Du lịch học, Trường Đại học Khoa học Xã hội
và Nhân văn.
Học viên
Trương Văn Đạo
LI CM N
Tụi xin chõn thnh cm n cỏc Thy, Cụ giỏo trong Khoa Du lch hc,
Trng i hc Khoa hc Xó hi v Nhõn vn, i hc Quc gia H Ni ó
to iu kin tt nht cho hc viờn trong sut quỏ trỡnh hc tp, cng nh
trong thi gian thc hin v hon thin Lun vn ny.
Tụi cng xin cm n cỏc cỏn b, cụng nhõn viờn, c bit l Ban qun lớ
Vn Quc gia Cỳc Phng ó giỳp tụi cú c nhng thụng tin y v
chớnh xỏc nht v Vn quc gia, c bit l trong giai on thc a v kho
sỏt ti Vn.
Bờn cnh ú, tụi ht sc bit n v trõn trng nhng ý kin nhn xột quý
bỏu v nhng gúp ý chõn thnh ca cỏc bn hc viờn trong v ngoi Khoa Du

Bng 2.1. S phõn b cỏc taxon trong ngnh ca h thc vt Cỳc Phng 43
Bng 2.2. Khu h ng vt cú xng sng 46
Bng 2.3. a dng thnh phn loi ng vt cú xng sng 46
Bng 3.1. c im ca cỏc i du lch 62
Bng 3.2. S ln i du lch theo cỏc i 63
Bng 3.3. di chuyn i theo cỏc i 63
Bng 3.4. S ngi trong on theo cỏc i 64
Bng 3.5. Phõn loi khỏch ni a theo mc ớch chuyn i 65
Bng 3.6. Phõn loi khỏch ni a theo gii tớnh 65
Bng 3.7. Phõn loi khỏch ni a theo tui 66
Bng 3.8. Phõn loi khỏch ni a theo trỡnh hc vn 66
Bng 3.9. Phõn loi khỏch ni a theo tỡnh trng hụn nhõn 67
Bng 3.10. T l du khỏch ni a n Cỳc Phng theo cỏc i 67
Bng 3.11. T l khỏch ni a/nghỡn dõn ca cỏc i 68
Bng 3.12. Mc chi tiờu theo cỏc i 70
Bng 3.13. Tng hp tiờu dựng du lch v t l khỏch ni a theo i 71
Bng 3.14. Tng hp thu nhp v t l khỏch ni a theo cỏc i 71
Bng 3.15. Tng hp chi phớ du lch v t l khỏch ni a theo cỏc i 72
Bng 3.16. Tng quan gia VR v TC 72
Bng 3.17. Thng d tiờu dựng theo cỏc i 74
Bng 3.18. Tng hp giỏ tr gii trớ ca Vn Quc gia Cỳc Phng 74
Bng 3.19. T l du khỏch ni a sn sng úng gúp cho cỏc n lc bo tn 75
Bng 3.20. T l du khỏch ni a sn sng úng gúp theo cỏc i 76
Trơng Văn Đạo, Luận văn Thạc Sỹ Du lịch học
3
Bng 3.21. Mc úng gúp cho cỏc n lc bo tn Vn Quc gia Cỳc Phng 76
Bng 3.22. Mc úng gúp theo cỏc i 77
Bng 3.23. Nguyờn nhõn du khỏch ni a khụng sn sng úng gúp 77
Bng 3.24. Mc sn sng úng gúp ca du khỏch nc ngoi 78
Bng 3.25. Mc úng gúp ca du khỏch nc ngoi cho cỏc n lc bo tn

t quc dõn cng nh giỏ tr ớch thc ca cỏc im du lch v chi phớ
thc t m du khỏch phi tr cho chuyn i cng cha c ỏnh giỏ
mt cỏch chớnh xỏc. iu ú, mt gúc no ú, ó lm gim ỏng k
giỏ tr du lch ca khụng ớt cỏc im n. Hn na, khi giỏ tr thc t ca
cỏc im du lch khụng c ỏnh giỏ mt cỏch ỳng n, cỏc n lc
bo tn ti nguyờn du lch ti cỏc im du lch ú cng tht khú thc
hin, v cng khụng d dng thuyt phc du khỏch cng nh nhng
ngi c hng li t vic khai thỏc cỏc ti nguyờn du lch tham gia
úng gúp cho cỏc n lc bo tn ú.
Trơng Văn Đạo, Luận văn Thạc Sỹ Du lịch học
6
Nm 1947, trong mt bc th ngn gi Giỏm c Cc bo tn cỏc
Vn quc gia M, nh toỏn hc, kinh t hc v thng kờ hc ngi M
Harold Hotelling (1895 - 1973) ó xut ỏp dng mt phng phỏp cú tờn
l Phng phỏp chi phớ du lch (Travel Cost Method) nhm ỏnh giỏ y
v chớnh xỏc hn giỏ tr du lch ca cỏc im du lch. Tuy nhiờn, vo thi
im ú, nhng ý tng ca ụng ó khụng c ỏnh giỏ mt cỏch ỳng n
cho n nhng nm 60 ca th k 20 vi s úng gúp to ln ca Jack
Clawson v Marion Knetsch trong vic hon thin v ỏp dng ph bin
phng phỏp ny kt hp vi Phng phỏp ỏnh giỏ ngu nhiờn (CVM).
Cho n nay, TCM v CVM ó v ang c ỏp dng rng rói nhiu
quc gia trờn th gii ỏnh giỏ ỳng n giỏ tr ca cỏc khu du lch nh
cỏc Vn quc gia, cỏc h v cỏc khu vc cụng cng khỏc, ni cú rt nhiu
cỏc hot ng vui chi gii trớ c t chc.
Vit Nam, TCM v CVM ó bc u c nghiờn cu v gii thiu
vo khong nhng nm 90 ca th k 20. Tuy nhiờn, vic ỏp dng cỏc
phng phỏp ny vn cũn rt hn ch. V cho n nay cú th núi rng TCM
v CVM vn cha c nghiờn cu mt cỏch ton din v hon chnh v c
ni dung phng phỏp lun cng nh phng thc ỏp dng.
Nhn thc c ý ngha thc tin ht sc to ln ca vic ỏp dng

trin trờn th gii cng nh Vit Nam.
4. Phng phỏp nghiờn cu
Vi cỏc mc tiờu v phm vi nghiờn cu nờu trờn, ti lun vn cú s
dng cỏc phng phỏp lun v cỏc phng phỏp nghiờn cu sau õy:
V mt phng phỏp lun, quan im duy vt bin chng v duy vt
lch s c s dng nh mt kim ch nam trong sut quỏ trỡnh nghiờn cu.
Trơng Văn Đạo, Luận văn Thạc Sỹ Du lịch học
8
Theo ú, cỏc vn trỡnh by trong lun vn c nghiờn cu trong quỏ
trỡnh vn ng v phỏt trin trong mi quan h tỏc ng vi cỏc vn v
mc tiờu nghiờn cu khỏc, cng nh trong s phỏt trin ca hot ng du
lch trờn th gii núi chung v Vit Nam núi riờng. Ngoi ra, do bn cht
vn cú ca nú, du lch l mt h thng trong ú cỏc thnh t ca h thng cú
mi tỏc ng qua li v nh hng ln nhau v cú mi tng tỏc vi cỏc h
thng kinh t - xó hi khỏc. Do vy quan im h thng v phng phỏp
tip cn h thng c s dng xuyờn sut trong quỏ trỡnh phõn tớch cỏc vn
nghiờn cu ca Lun vn. Ngoi ra, cỏc vn nghiờn cu ca Lun vn
c phõn tớch, lm rừ hn nh cú s k tha cỏc cụng trỡnh nghiờn cu ca
cỏc nh khoa hc trong v ngoi nc ó c cụng b rng rói.
Bờn cnh ú, cỏc phng phỏp nghiờn cu sau õy ó c s dng
trong quỏ trỡnh thc hin cỏc mc tiờu nghiờn cu m Lun vn ó t ra:
phng phỏp thu thp ti liu, phng phỏp kho sỏt thc a; cỏc phng
phỏp thng kờ, so sỏnh, tng hp v cỏc phng phỏp xó hi hc
5. Cu trỳc ca Lun vn
Vi mc tiờu, phm vi v phng phỏp nghiờn cu nờu trờn, ngoi
phn M u, Kt lun, Ti liu tham kho v Ph lc, ti Lun vn bao
gm nhng ni dung chớnh sau õy:
Chng 1. L LUN CHUNG V TCM V CVM
Chng 2. TI NGUYấN DU LCH CA VN QUC GIA CC PHNG
Chng 3. XC NH GI TR TI NGUYấN DU LCH CA VN QUC

húa v dch v c trao i, mua bỏn vi cỏc mc giỏ khỏc nhau do cỏc iu
kin th trng c th, cng nh do giỏ tr v giỏ tr s dng ca cỏc hng húa
v dch v ú quy nh. Nh vy, cú th núi rng th trng l c s, l thc
o xỏc nh giỏ hay giỏ tr ca mt loi hng húa hay dch v no ú.
Tuy nhiờn, thc t cho thy khụng phi tt c cỏc loi hng húa, dch
v u cú th d dng xỏc nh giỏ tr thụng qua giỏ c trờn th trng. Mt
mt l do tớnh phc tp c hu ca cỏc thnh phn to nờn cỏc sn phm hay
dch v ú. Mt khỏc, giỏ tr ớch thc ca sn phm hay dch v khụng nht
thit phi nm trong chớnh sn phm ú, m cú th do tm quan trng ca
Trơng Văn Đạo, Luận văn Thạc Sỹ Du lịch học
11
chỳng i vi mt lnh vc, ngnh ngh c th hay s tỏc ng ca chỳng
i vi cỏc sn phm, dch v khỏc hay i vi ngi tiờu dựng. iu ny
d dng nhn thy i vi cỏc sn phm v dch v du lch, cỏc hng húa v
dch v mụi trng. õy l nhng sn phm v dch v c to nờn bi rt
nhiu thnh t khỏc nhau, rt nhiu ngnh ngh khỏc nhau, v c bit, phn
ln trong s ú c c trng bi tớnh cụng cng trong quỏ trỡnh s dng,
nờn tht khú ỏp dng cỏc quan im v phng phỏp nh giỏ hng húa
th trng i vi cỏc sn phm v dch v núi trờn.
Trong thi gian gn õy, khi nh giỏ mt loi sn phm hay dch v
no ú, cỏc nh hoch nh chớnh sỏch ngy cng chỳ trng n khớa cnh
mụi trng, bờn cnh li ớch kinh t ca sn phm. Vy i vi cỏc hng
húa v dch v phi th trng, iu cn thit l cn gỏn cho chỳng mt mc
giỏ no ú. Do ú, trong nhng nm qua, vic nh giỏ cỏc hng húa phi th
trng ó tr thnh mt vn thu hỳt s quan tõm ca nhiu nh nghiờn
cu trong v ngoi nc do s ý thc ngy cng cao v ý ngha xó hi quan
trng ca cỏc hng húa ú cng nh s thiu chớnh xỏc trong quỏ trỡnh tớnh
toỏn giỏ tr m cỏc hng húa phi th trng thc s mang li. Chớnh vỡ l ú,
mt s quan im v phng phỏp nh giỏ hng húa phi th trng ó c
a ra bi mt s nh nghiờn cu v hoch nh chớnh sỏch nhiu lnh vc

ma ỏ lm phỏ hi hoa mu, cõy trng trờn t hay hin tng sng giỏ
kộo di lm nh hng khụng ch n cõy trng m cũn c i vi nhiu
loi vt nuụi khỏc.
Theo quan im th trng quy c, cú nhiu phng phỏp khỏc nhau
c ỏp dng:
Phng phỏp liu lng ỏp ng
Phng phỏp ny o lng tỏc ng ca s bin i mụi trng vt lý
i vi ngi chu nh hng nh nh hng ca ma axit i vi s n
Trơng Văn Đạo, Luận văn Thạc Sỹ Du lịch học
13
mũn nguyờn vt liu, trang thit b, mỏy múc, nh xng Phng phỏp
ny c ỏp dng ph bin trong cỏc iu kin sau: s bin i ca mụi
trng vt lý cú nh hng trc tip n quỏ trỡnh sn xut sn phm hay
dch v; nh hng ca mụi trng l ỏng k v rừ rng, cú th quan sỏt v
o lng c; th trng phi c vn hnh tt v giỏ c hng húa phn
ỏnh ỳng giỏ tr kinh t.
Phng phỏp ti sn con ngi
Phng phỏp ny c s dng ph bin trong cỏc trng hp xỏc
nh chi phớ do ụ nhim mụi trng nh hng n sc khe ca con ngi,
gõy nờn cỏc loi bnh tt, m au, sc lao ng gim sỳt
Phng phỏp hm sn xut
Nu coi cỏc yu t mụi trng nh nc, khụng khớ, t ai l cỏc yu
t u vo ca quỏ trỡnh sn xut thỡ khi mt hoc mt s cỏc yu t mụi
trng núi trờn thay i thỡ quỏ trỡnh sn xut cng b tỏc ng, hay núi cỏch
khỏc, sn phm u ra cng thay i. Phng phỏp hm sn xut liờn h cỏc
yu t u vo mụi trng vi u ra v ỏnh giỏ s bin i u ra vi t
cỏch l kt qu ca s bin i cỏc yu t u vo.
iii) Phng phỏp dựng chi phớ ỏnh giỏ li ớch ca mụi trng
Nh ó phõn tớch, cỏc hng húa v dch v phi th trng, c bit
l cỏc dch v mụi trng, rt khú xỏc nh giỏ tr. Trong nhiu

dch v mụi trng m s hin din ca chỳng cú nh hng trc tip n
giỏ th trng. Phng phỏp ny c ng dng ph bin nht trờn th
trng bt ng sn. Nh chỳng ta ó bit, cht lng v giỏ c ca mt ngụi
nh khụng ch ph thuc vo din tớch nh, s phũng, din tớch vn m cũn
ph thuc rt ln vo cht lng mụi trng a phng. Vi hai cn nh cú
Trơng Văn Đạo, Luận văn Thạc Sỹ Du lịch học
15
din tớch nh nhau, s phũng nh nhau cng nh cỏc yu t tng ng khỏc,
thỡ s xem xột cui cựng hin nhiờn l mụi trng a phng.
Tuy nhiờn, vic ỏp dng phng phỏp ny cng gp phi khụng ớt cỏc
tr ngi do s phc tp trong vic phõn tớch cht lng mụi trng v tng
quan ca nú vi giỏ nh t, s iu tit ca nh nc trờn th trng bt
ng sn lm cho vic phõn tớch tr nờn khú khn hn.
v) Phng phỏp to lp th trng
Cú nhiu phng phỏp ỏnh giỏ mụi trng trờn c s cỏc tỏc
ng ca nú n hng húa th trng. Nhng trong nhiu trng hp,
cỏc tỏc ng mụi trng khụng rừ nột, th trng khụng c vn hnh
tt hay giỏ c khụng phn ỏnh ỳng giỏ tr kinh t. Do ú phi thit lp
th trng c tớnh giỏ sn lũng chi tr ca ngi tiờu dựng cho sn
phm hoc dch v mụi trng ú. K thut ph bin nht l ỏnh giỏ
ngu nhiờn, da trờn c s xỏc nh giỏ c ca hng húa hay dch v
phi th trng thụng qua giỏ sn sng chi tr ca ngi tiờu dựng, b
qua giai on tham kho giỏ th trng. Chi tit phng phỏp ny c
trỡnh by phn sau ca Chng.
Nh vy, cú khụng ớt quan im v k thut xỏc nh giỏ tr ca
cỏc loi hng húa v dch v phi th trng. Mi quan im v
phng phỏp u da trờn cỏc c s nht nh, u cú nhng u
nhc im riờng, khụng cú quan im no hon ton hon ho trong
mi trng hp. Nhng cú th núi rng mi quan im v phng
phỏp úng vai trũ quan trng trong vic lng húa y hn giỏ tr

ca nú m cũn cú th c ỏp dng xem xột s khỏc bit v cht lng
ca cỏc sn phm v dch v c cung cp.
Trơng Văn Đạo, Luận văn Thạc Sỹ Du lịch học
17
Cụng trỡnh cú nh hng mnh m nht ca Hotelling cú liờn quan
n cỏc ngun ti nguyờn cú th cn kit c xut bn nm 1931 [13;
10], trong ú ụng a ra lun im chớnh thc l giỏ c ca mt loi hng
húa s tng lờn theo thi gian vi t l tng ng vi mc a thớch ca
ngi tiờu dựng. K t sau chin tranh th gii th 2, cụng trỡnh ny ó
c cụng nhn mt cỏch rng rói v t c s cho vic phõn tớch s khan
him v ti nguyờn trong tng lai.
Cui cựng, mt trong nhng quan im kinh t quan trng nht ca
Hotelling cha c cụng b trong bt kỡ cun sỏch hay ti liu khoa hc
no m ch c trao i qua nhng bc th m Hotelling gi cho Giỏm c
ca Cc bo tn cỏc Vn quc gia M nm 1947. Trong nhng bc th ú,
ngi Giỏm c ó t ra cõu hi cho Hotelling v cỏc nh khoa hc khỏc
lm th no cú th tớnh toỏn giỏ tr kinh t ca cỏc Vn quc gia. Vỡ phớ
vo tham quan l tng i ớt, rừ rng l khỏch du lch c hng li nhiu
hn so vi giỏ tr ng tin m h b ra. ễng lu ý rng thụng thng du
khỏch phi i mt chng ng di n c im du lch v do ú h
phi tr mt khon tin ỏng k. Nu chỳng ta tỡm ra c quóng ng di
nht, thỡ cú th coi l cỏc cỏ nhõn ú ó nhn c s tho món thun thỳy
bng 0 (giỏ tr ca Vn quc gia tr i chi phớ vn chuyn). Khi ú cú th
tớnh toỏn c phn thng d m tt c cỏc du khỏch cỏc khu vc gn hn
nhn c. Ban u nú c gi l Phng phỏp chi phớ vn chuyn (The
Transportation Cost Method) v c ỏp dng tớnh toỏn giỏ tr xó hi ca
cỏc Vn quc gia v cỏc khu vc a lớ tng t khỏc.
Mc dự ý tng v TCM ó c Harold Hotelling nờu lờn t nhng
nm 50 ca th k 20 nhng phi n mt thp niờn sau ú nú mi c ỏp
dng mt cỏch rng rói v trong thi gian gn õy, phng phỏp ny ó

Trơng Văn Đạo, Luận văn Thạc Sỹ Du lịch học
19
Kt qu thu c l: LnVi/Pi = 0.951-0.128Ci-0.002Di+0.007Yi
Hm tng nhu cu: Vi= Pi * h (Ci, Di, Yi)
Hundloe [32] s dng phng phỏp TCM ỏnh giỏ giỏ tr thng d tiờu
dựng mt nm ca khỏch du lch c v khỏch quc t i vi khu vc san
hụ c tng ng l 117.500.000 USD v 26.700.000 USD. Tỏc gi tip ú
phõn b 105.600.000 USD (thng d tiờu dựng, khụng phi tng giỏ tr) l
giỏ tr gii trớ ca san hụ trong iu kin cú tớnh ti tt c cỏc c tớnh ca
Khu vc san hụ. Hn na, tỏc gi cũn s dng phng phỏp CVM c
lng giỏ tr ca san hụ v so sỏnh kt qu ca phng phỏp TCM.
Theo Freeman [27], t gúc kinh t hc, cỏc dch v cung cp bi h
thng mụi trng cú 2 c im quan trng:
1/. Giỏ tr kinh t ca cỏc dch v ny ph thuc vo c tớnh ca chớnh
h thng mụi trng t nhiờn.
2/. Chc nng cung cp dch v gii trớ ca mụi trng din ra khụng
thụng qua th trng. Hay núi cỏch khỏc, khi hng th dch v gii trớ ti
mt a im no ú ngi ta khụng tr tin hoc ch tr mt mc giỏ danh
ngha khụng phn ỏnh ỳng ngun lc b ra cho vic cung cp dch v ú.
Do ú khụng th dựng vộ vo cng o lng giỏ tr ca dch v gii trớ.
Phng phỏp hp lý hn l xem xột mi quan h gia hng húa cú giỏ trờn
th trng v hng húa mụi trng thụng qua nhng hnh vi th trng quan
sỏt c xỏc nh hm cu gii trớ.
Dixon v cỏc cng s [22] ó ỏp dng CVM nhm tỡm hiu nhn thc
ca du khỏch cng nh s sn sng chi tr ca h i vi Vn quc gia
Bonaire Marine. Giỏ tr WTP trung bỡnh thu c l 27,40 USD i vi mi
giỏ tr thng d tiờu dựng l 325.000 USD.
Rt nhiu cỏc nghiờn cu v TCM Chõu ó xỏc nh giỏ tr gii trớ
ca cỏc ti nguyờn t nhiờn trờn c s kho sỏt du khỏch ni a. Vớ d, giỏ
Trơng Văn Đạo, Luận văn Thạc Sỹ Du lịch học

Trơng Văn Đạo, Luận văn Thạc Sỹ Du lịch học
21