ĐÁNH GIÁ VÀ ĐIỀU TRỊ ĐAU Ở BỆNH NHÂN UNG THƯ
1. Đặt vấn đề
Đau là triệu chứng thường gặp ở bệnh nhân ung thư và họ cần được điều tri đau ở tất cả các
giai đoạn bệnh. Những bệnh nhân giai đoạn muộn, hơn 2/3 trong số này có đau và việc điều trị đau
và các triệu chứng khác trở thành mục đích chính. Kiểm soát đau không tốt sẽ có tác động tiêu cực
đến bệnh nhân, gia đình và xã hội. Vì vậy mục đích của điều trị giảm đau là cải thiện chất lượng
sống, làm vơi bớt nỗi đau của bệnh nhân cận tử. Điều trị đau mang tính nhân văn cao.
Các nghiên cứu tại Mỹ cho thấy 25% số bệnh nhân ung thư báo cáo có đau tại giai đoạn mới
chẩn đoán, 66% có đau trong quá trình điều trị và 75% báo cáo có đau vừa đến đau nặng trong giai
đoạn bệnh tiến triển.[ 13]
Các nghiên cứu tại các viện ở Việt Nam tại bệnh viên K và viện Ung bướu TPHCM cho thấy
kết quả tương tự:
79% bệnh nhân ung thư thông báo có đau kể từ khi được chẩn đoán.[3]
• Một khảo sát tại khoa A6 viện 108: Trên 150 lượt bệnh nhân được phỏng vấn và trả lời
theo phiếu điều tra cho kết quả:
- 60 % bệnh nhân báo cáo có đau ở các mức độ khác nhau.
- 76% bệnh nhân giai đoan tiến triển và di căn có đau.
- Các bệnh nhân được điều trị giảm đau chủ yếu bằng các thuốc NSAID, paracetamol và
các opioid nhẹ như codein, tramadol.
- Không có bệnh nhân nào được điều trị đúng theo hướng dẫn điều trị của WHO
- Chỉ có 15% số bệnh nhân hài lòng với việc điều trị đau hiện tại, và đó là các bệnh nhân
đau ở mức độ nhẹ.
- Các bệnh nhân đau ở mức độ trung bình và nặng cảm thấy chưa kiểm soát được cơn đau
và cho rằng đau ảnh hưởng nhiều đến chất lượng cuộc sống hàng ngày.
Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng đau do ung thư thường không được điều trị do một số nguyên nhân:
- Các thầy thuốc thường đánh giá không đúng mức đau mà bệnh nhân cảm thấy.
- Các thầy thuốc nghi ngờ thông báo về đau của bệnh nhân.
- Các bệnh nhân đôi khi không thông báo đúng mức đau của họ vì họ cảm thấy sẽ có ít việc
được giải quyết hoặc họ sợ phải dùng thuốc điều trị đau.
Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã đưa ra hưỡng dẫn về đánh giá và điều trị đau ở bệnh nhân
ung thư và đang được áp dụng phổ biến tại các nước trên thế giới. Tại Việt Nam mới được

o Đau thực thể: các cảm thụ đau ở da, mô mềm, cơ hoặc xương bị kích thích và đau
thường được định khu. Đau ở da thường buốt, mạnh, bỏng rát hoặc nhói. Đau cơ
thường âm ỉ. Đau xương thì âm ỉ nhưng có thể trở nên đau buốt khi cử động.
o Đau tạng: các cảm thụ đau của các tạng đặc và tạng rỗng bị kích thích do di căn, chèn
ép, sưng to, giãn căng hoặc viêm nhiễm các cơ quan do bất kỳ nguyên nhân gì. Đau
này thường không khu trú và gây ra cảm giác bị dồn nén, chèn ép.
• Đau thần kinh: gây ra do tổn thương mô thần kinh. Đau thần kinh thì bỏng rát hoặc như
điện giật. Đau còn có thể là tê, cảm giác bị kim châm hoặc tăng cảm (đau do các tác nhân
kích thích mà bình thường không gây đau như sự va chạm nhẹ) ở những vùng bị chi phối
bởi các dây thần kinh bị tổn thương.
b, Đau có thể cấp tính hay mạn tính
• Đau cấp tính thường liên quan đến một sự kiện hoặc một tình huống dễ dàng nhận ra,
nguyên nhân thường rõ ràng. Dự đoán đau sẽ hết trong khoảng thời gian vài ngày hoặc vài
tuần.
• Đau mạn tính có thể liên quan hoặc không liên quan đến hiện tượng sinh lý bệnh dễ xác
định và có thể xuất hiện trong một khoảng thời gian dài.
5 .Đánh giá đau
a ,Khai thác tiền sử:
• Trình tự thời gian:
Đau bắt đầu khi nào?
Đau kéo dài bao lâu?
• Vị trí:
Đau ở đâu?
Đau có lan không? Lan đi đâu?
• Đặc điểm:
o Yêu cầu bệnh nhân mô tả đau. Cố gắng phân biệt đau thần kinh và đau cảm thụ.
Bạn có thể mô tả đau cho tôi được không?
Đau có cảm giác nóng rát hay như điện giật? Bạn có cảm thấy tê hay cảm giác
như bị kim châm không? (đặc điểm của đau thần kinh).
Đau có buốt nhói, âm ỉ hay nhức không? (đặc điểm của đau cảm thụ)

• Hạn chế gây khó chịu cho bệnh nhân trong quá trình khám
o Ví dụ như nếu bệnh nhân ngồi dậy sẽ gây đau đớn và việc nghe ở lưng không cần
thiết cho việc chăm sóc tốt cho bệnh nhân thì chỉ nên nghe lồng ngực trước của bệnh
nhân. Nếu việc sờ nắn vùng bụng gây đau và việc khám vùng bụng toàn diện không
cần thiết cho việc chăm sóc tốt cho bệnh nhân thì chỉ khám những phần mà cần thiết
để đạt được mục tiêu điều trị của bệnh nhân.
o Khi bệnh nhân có những cơn đau mà ảnh hưởng đến các hoạt động bình thường thì
nên khám thần kinh nếu được và nếu không gây quá khó chịu cho bệnh nhân.
e ,Các xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh
• Nhiều xét nghiệm có thể giúp chẩn đoán nguyên nhân của đau hoặc phát triển các chẩn
đoán phân biệt
o Chụp điện toán cắt lớp (CT scan) có thể phát hiện các u, gãy/nứt xương, chèn ép thần
kinh hoặc các nguyên nhân khác của đau.
o Sinh thiết và XN tế bào học có thể phát hiện một tình trạng ác tính hoặc viêm.
o XN huyết học và sinh học có thể phát hiện nhiễm trùng.
o XN huyết thanh có thể phát hiện bệnh về khớp hoặc miễn dịch.
f, Dị ứng và các thuốc
g, Đánh giá đau (chẩn đoán phân biệt):
• Loại đau
o Đau thần kinh