155
Chng 10

X Lí CHT THI RN
(Bi ging in t Power Point)

10.1. Công nghệ xử lý chất thải rắn
10.1.1. Mục đích
Xử lý chất thải rắn nhằm các mục đích sau đây:
Thu hồi lại các chất nh giấy, kim loại, thuỷ tinh, nhựa để là nguyên liệu cho quá trình sản xuất.
Quá trình thu hồi nguyên liệu có thể thực hiện bằng tay hay bằng dây chuyền cơ khí
Thu hồi năng lợng đợc tiến hành bằng phơng pháp đốt rác. Thu hồi năng lợng và thu hồi
nguyên liệu có tác động trái ngợc nhau. Thật vậy, những chất có nhiệt trị cao nh giấy, carton,
nhựa lại là những chất đợc thu hồi có hiệu quả cao do đó làm giảm nhiệt trị chung còn lại của
rác.
Giảm chất thải phải chôn lấp để tăng thời gian sử dụng các bãi chôn lấp rác và giảm ảnh hởng
đến môi trờng. Chất thải chuyển đến bãi chôn lấp sau khi tuyển lựa sẽ có thể tích và khối lợng
bé hơn nhiều so với trớc khi đợc tuyển lựa. Nếu rác qua công đoạn đốt thì phần chôn lấp còn
lại chỉ là tro, có thể tích không đáng kể.
Tỉ lệ rác thải đợc xử lý theo các phơng pháp khác nhau ở một số nớc trên thế giới nh
sau:

Stt Nớc Tái chế
Chế biến
phân vi
sinh
Chôn lấp Đốt
1 Canada 10 2 80 8
2 Đan Mạch 19 4 29 48
3 Phần Lan 15 0 83 2

Hệ thống thu hồi rác dựa trên các nguyên lý về
độ chênh lệch khối lợng riêng và các tính chất vật lý khác của các chất có mặt trong rác thải để tách
chúng ra. Các phơng pháp thờng sử dụng là phơng pháp thổi khí để tách các chất có khối lợng
riêng bé (giấy, bao bì nhựa ), phơng pháp từ tính
Hình 10.1: Nhặt rác thủ côn
g

Khí ra
Vật liệu nhẹ
Cyclone
Vật liệu nhẹ
Băng tải
Vật liệu
nặng
Vật liệu nặng
Băng tải
Khí vào
Băng cấp rác

ở Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh. Tuy nhiên do khó khăn trong việc phân loại rác nên hiệu quả
họat động của các nhà máy này còn thấp. Thành phố Đà Nẵng đang có kế hoạch xây dựng nhà máy
sản xuất phân compost từ chất thải hữu cơ tách ra từ rác sinh hoạt.

3. Thu hồi năng lợng
Việc thu hồi năng lợng đợc thực hiện bằng phơng pháp đốt rác. Mỗi chất rắn có mặt trong
rác thải có một giá trị nhiệt trị khác nhau do đó khi đốt chúng sẽ tỏa ra một nhiệt lợng nhất định.
Nhiệt lợng này có thể đợc sử dụng để sản xuất điện năng hay cung cấp cho các qui trình sản xuất
công nghiệp khác.
Xử lý rác bằng phơng pháp đốt ngoài lợi ích của việc thu hồi năng lợng, nó còn là phơng
pháp hiệu quả để xử lý rác thải của bệnh viện và một số rác thải nguy hiểm khác.
Khi đốt, rác thải dạng rắn biến thành dạng khí. Phần còn lại phải chôn lấp là tro với thể tích
rất bé, chỉ chiếm khoảng 10-20% thể tích rác ban đầu.
Hình 10.4: Sơ đồ lò đốt rác
Điều cần đặc biệt quan tâm trong xử lý rác bằng phơng pháp đốt là ô nhiễm môi trờng

nó không có các hệ thống đảm bảo an toàn vệ sinh môi trờng. Bãi rác hở hầu nh đầu t ban đầu
không đáng kể. Trong quá trình vận hành, bãi rác này có những tác động rất xấu đối với môi trờng.
Trớc hết, do rác không đợc chôn lấp và không có lớp chống thấm dới đáy bãi nên nó gây ô nhiễm
nghiêm trọng đối với nớc ma chảy tràn và nguồn nớc ngầm. Hậu quả của việc ô nhiễm nguồn
nớc có thể ảnh hởng rất lâu dài đối với cuộc sống của c dân gần vùng có bãi rác. Mặt khác, rác
không đợc che phủ nên khí và mùi hôi do sự phân hủy các chất hữu cơ gây ra cùng với bụi phát sinh
từ bãi rác là nguồn gây ô nhiễm đối với bầu không khí trong khu vực.
Bãi rác hở còn là ổ phát sinh những côn trùng truyền bệnh đồng thời cũng là nơi rất dễ xảy ra
nguy cơ cháy nổ và làm mất vẻ mỹ quang của môi trờng đô thị.
Hiện nay ở các đô thị nớc ta, do thiếu kinh phí đầu t ban đầu nên hầu hết các bãi rác thành
phố đều gần nh bãi rác hở. Việc chôn lấp rác tuy có đợc tiến hành nhng bãi rác thiếu các điều
kiện kỹ thuật cần thiết để đảm bảo vệ sinh an toàn.
2. Bãi rác kỹ thuật hay còn gọi là bãi rác hợp vệ sinh: Đây là bãi rác đợc thiết kế một
cách hoàn chỉnh phù hợp với các yêu cầu của công tác bảo vệ môi trờng.
Trong chơng này chúng ta chỉ nghiên cứu bãi rác kỹ thuật. Việc qui hoạch, thiết kế và vận
hành một bãi rác hợp vệ sinh hiện đại đòi hỏi kiến thức của nhiều ngành khác nhau, cả kinh tế, xã
hội lẫn kỹ thuật.

10.2.2. Bãi chôn lấp rác kỹ thuật
1. Thiết kế và vận hành bãi chôn lấp rác kỹ thuật
- Chuẩn bị mặt bằng cho bãi chôn lấp rác:
Bớc đầu tiên của việc qui hoạch quản lý rác là chuẩn bị mặt bằng của bãi chôn lấp rác. Việc
chuẩn bị mặt bằng bao gồm xác định vị trí, thiết kế đờng vào bãi chứa rác, thiết kế đờng dẫn nớc
ra tránh qua bãi rác (nếu có), thiết kế vùng đệm và làm hàng rào bao quanh bãi rác.
Bớc tiếp theo là chuẩn bị các khoang chôn lấp rác bằng cách trải lớp chống thấm dới đáy
bãi rác và đắp đất sét để bảo vệ lớp chống thấm này đồng thời xây dựng các hệ thống thu gom nớc
rác, thu gom khí.
Các hệ thống quan trắc môi trờng cũng phải đợc lắp đặt trớc khi đa bãi rác vào vận hành.
định kỳ và đều đặn nhằm đảm bảo các
chỉ tiêu môi trờng theo tiêu chuẩn của
nhà nớc. Các chỉ tiêu quan trắc gồm
chất lợng nớc ngầm, nớc mặt và chất
lợng không khí.

2. Các yếu tố cần quan tâm khi
thiết kế và vận hành bãi rác:
Bãi chôn lấp rác kỹ thuật cần đạt
những tiêu chí nhất định về vệ sinh, an
toàn và bảo vệ môi trờng nên trong quá
trình thiết kế và vận hành nó cần đặc biệt
quan tâm đến những vấn đề sau đây:
Đờng vào bãi rác
Trạm cân
Khu chôn lấp
Rác mùa ma đã đầ
y
Giếng quan trắc
Khu chôn lấp rác
Mùa ma đang
ho
ạ
t đ
ộ
n
g
Đờng ô tô
chở rác
Rào chắn di

rác
Khu công
nhân và dụngHỡnh 10.5: S bói chụn lp rỏc hp v sinh (k thut)

c

160
- Đờng vào bãi đổ rác
- Diện tích bãi và diện tích vùng đệm
- Không gian các ô chôn lấp phù hợp với lợng rác chứa định kỳ
- Phơng pháp ban và nén ép rác
- Vật liệu phủ lên lớp rác hàng ngày
- Vật liệu che phủ sau cùng và địa hình sau khi đóng bãi
- Phòng cháy
- Kiểm soát và thu hồi khí thoát ra từ bãi rác
- Kiểm soát và thu gom nớc rác để xử lý
- Bảo vệ nớc ngầm
- Chơng trình quan trắc
- Kiểm soát rác bay vơng vãi
- Các yêu cầu về thiết bị và bảo dỡng
- Xử lý các lọai rác đặc biệt
- Thời gian hoạt động
- Kiểm soát ra vào và cân trọng lợng xe
- An ninh khu vực bãi
- Các phơng tiện làm việc cho công nhân
3. Những vấn đề quản lý bãi chôn lấp rác
Bãi chôn lấp rác giữ vai trò rất quan trọng trong toàn bộ hệ thống xử lý rác. Để đảm bảo

Sau đây là cách thức tiến hành các bớc cơ bản:
+ Bớc 1: Đánh giá các nhu cầu:
Trong bớc này chúng ta phải dự kiến đợc lợng rác thải phát sinh từng năm và biến thiên
của nó trong vòng 20-30 năm tới. Trên cơ sở đó xác định danh mục các cơ sở và trang thiết bị cần
thiết dùng để xử lý chất thải trong quy hoạch.
Sau khi phân tích địa điểm, nguồn phát sinh và khả năng đầu t, chúng ta cân nhắc để lựa
chọn phơng án xử lý rác theo hình thức tập trung hay phân tán. Mỗi một hình thức xử lý có những
u và nhợc điểm riêng.
- u điểm của việc xử lý tập trung
. Giảm số địa điểm phải kiểm soát và quan trắc
. Giảm khu vực bị ảnh hởng
. Giảm số cơ sở phải tìm kiếm đất
Nhợc điểm của phơng án này là đầu t ban đầu lớn và khó tìm đợc sự ủng hộ của dân
chúng quanh địa điểm xây dựng bãi chôn lấp rác.
- u điểm của các cơ sở phân tán
. Có thể đặt gần các nguồn thải rác
. ảnh hởng của mỗi cơ sở có thể ít hơn
. Dân c có thể dễ dàng chấp nhận nếu phục vụ cho chất thải của họ
Nhợc điểm của phơng án này là phải quan trắc nhiều nơi và do bãi chôn lấp nhỏ, việc đầu
t thiết bị cho cơ sở hạ tầng hạn chế nên khó thực hiện tốt việc xử lý triệt để vấn đề ô nhiễm môi
trờng.

162
+ Bớc 2: Lựa chọn các tiêu chí về địa điểm:
Các tiêu chí lựa chọn đợc sắp xếp theo thứ tự sau đây:
- Kinh tế
- Môi trờng và sức khoẻ
- Xã hội
- Kỹ thuật
+ Tiêu chí kinh tế:

pháp này đợc tiến hành nh sau:
- Xác định các yêu cầu liên quan đến các tiêu chí
Ví dụ các yêu cầu: loại đất, khoảng cách đến nguồn nớc ngầm, khoảng cách đến các khu
dân c, khoảng cách đến sân bay
- Lập bản đồ khu vực
Vẽ bản đồ khu vực dự kiến xây dựng bãi chôn lấp rác với độ phân giải thích hợp và copy bản
đồ trên lên các tờ giấy kính (transparent). Dựa vào mỗi yêu cầu kể trên, chúng ta bôi đen trên tờ giấy
kính những vùng không thoả mãn. Làm nh vậy lần lợt đối vớí tất cả các yêu cầu. Sau đó đặt
chồng các tờ bóng kính lên nhau. Những địa điểm có khả năng đợc chọn phải thoả mãn các yêu
cầu, nghĩa là những vùng đồng thời phải có màu sáng trùng nhau trên tất cả các tờ giấy kính và có
diện tích phù hợp.
Nếu không có địa điểm nào thoả mãn thì phải thay đổi những đòi hỏi về cơ sở xử lý rác hoặc
thay đổi cả các yêu cầu hoặc tìm kiếm vùng đất khác.
+ Bớc 4: Đánh giá lại các địa điểm để xác định địa điểm thích hợp nhất
Sau khi đã chọn ra đợc các địa điểm thỏa mãn các tiêu chí nêu ra ở bớc 2 chúng ta tiếp tục
phân tích để chọn ra địa điểm tối u nhất để xây dựng bãi chôn lấp rác.
Các vấn đề quan trọng cần quan tâm trớc hết là đầu t để giải phóng mặt bằng, đền bù đất
đai, hoa màu cho ngời sử dụng đất và đánh giá
thật chính xác ảnh hởng thật sự của bãi chôn lấp
đối với môi trờng.
Tiếp theo đó là cân nhắc sự mâu thuẫn giữa
các tiêu chí chẳng hạn nh giữa chi phí vận chuyển
và khoảng cách từ bãi chôn lấp đến các khu dân
c; mâu thuẫn giữa các bên liên quan chẳng hạn
nh
mâu thuẫn giữa những ngời thải rác muốn
giảm chi phí xử lý chất thải trong khi dân c sống
gần đó lại muốn tăng khoản lợi nhuận đợc hởng
từ bãi chôn láp rác.
Trên cơ sở phân tích tất cả những yếu tố

nhiên các giải pháp này rất tốn kém, đòi hỏi đầu tư ban đầu rất lớn. Các công đoạn của hệ thống
quản lý rác hoạt động phải hết sức nhịp nhàng và ăn khớp với nhau từ khâu thu gom, phân loại, vận
chuyển đến tận khi xử lý bằng đốt hay chôn lấp. Xử lý khí thải từ các lò đốt rác cần phải được thực
hiện một cách triệt để theo qui trình nghiêm ngặt để tránh sự chuyển dịch ô nhiễm từ dạng rắn sang
dạng khí. Xây dựng bãi chôn lấp rác trên biển sẽ tiết kiệm được đất đai trong đất liền và mở rộng
thêm đất khi khi đóng bãi. Tuy nhiên để xây dựng được những bãi chôn lấp rác như vậy cần có sự
đầu tư khổng lồ để đảm bảo sự an toàn trong quá trình vận hành bãi cũng như việc xử lý môi trường.

10.3. Ứng dụng công nghệ GIS trong qui hoạch bãi chôn lấp rác

Với sự phát triển của công nghệ
thông tin ngày nay, việc quản lý thông tin địa lý bằng GIS tỏ
ra rất hiệu nghiệm và thuận lợi. Đồng thời việc quản lý này mở ra nhiều ứng dụng mới trong qui
hoạch công trình mới. Công nghệ GIS cho phép chúng ta xem xét ảnh hưởng của các "lớp" khác
nhau đến vấn đề xem xét một cách riêng rẽ hay tổng hợp. Điều này đặc biệt thuận lợi trong qui
hoạch bãi chôn lấp rác mới. Hình 10.8: Cảng trung chuyển rác Tuas South H
ình 10.9: Chôn lấp chất thải rắn ở Semakau
H
×nh 10.7: B·i ch«n lÊp r¸c Semakau x©y dùng trªn
biÓn cña Singapore

165
Lựa chọn vị trí bãi chôn lấp rác dựa trên những tiêu chí đã được đề cập trên đây. Việc thực
hiện các thao tác thủ công nhằm xác định vùng ảnh hưởng như đã trình bày mang tính chất định tính

Hình 10.12: Ví dụ chọn vị trí bãi chôn lấp rác cho Thành phố Đà Nẵng

a.
V
i tri Bai Rac
b.
Vị trí bãi
chôn lấp rác

166
Dựa trên những bước chọn vị trí bãi chôn lấp rác trên đây chúng ta có thể xây dựng một phần
mềm để hỗ trợ cho các nhà qui hoạch trong xác định địa điểm bãi chôn lấp rác phù hợp với địa
phương. Phần mềm chạy trong môi trường MAPINFO và sử dụng cơ sở dữ liệu GIS của địa phương
khảo sát. Cấu trúc logic của phần mềm, tạm gọi là LANDFILL, có thể được diễn giải như sau:

- Chọn diện tích và hình dạng mặt bằng của bãi chôn lấp rác. Theo tiêu chuẩn về bãi chôn
lấp rác của các đô thị thì đối với đô thị loại 1, diện tích của bãi chôn lấp rác phải lớn hơn
60ha. Hình dạng mặt bằng của bãi rác kỹ thuật tiêu chuẩn như hình 10.5.