SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT VÀI KINH NGHIỆM
VỀ CÁCH TIẾP CẬN MỘT THI
PHẨM MỚI I. Lí do chọn đề tài:
- Tiếp nhận và cảm thụ văn học là điều vô cùng quan trọng và cần thiết của người học
văn, dạy văn.
- Mỗi một tác phẩm văn học giống như một tòa tháp nhiều tầng, bậc còn ẩn chứa nhiều
bí mật. Đến với các tác phẩm văn học, người đọc, người học và người dạy văn như

phải làm việc với một bài thơ mới đã thấy là khó thế mà bài thơ mới ấy lại không hề dễ
cảm nhận thì những băn khoăn, thắc mắc thậm chí cả sự hoang mang là điều dễ hiểu.
- Bản thân tôi cũng không tránh khỏi tâm trạng ấy khi mới tiếp cận bài thơ. Qua thực
tế giảng dạy của bản thân, qua những ý kiến trao đổi của các đồng nghiệp gần xa, qua việc đọc những bài viết về tác giả tác phẩm và những bài viết, những lời tâm sự của
chính Thanh Thảo, tôi thấy mình phần nào đã cảm nhận được bài thơ.
- Viết sáng kiến này, tôi chỉ có mong muốn thật giản dị là chia sẻ với đồng nghiệp
cách hiểu, cách cảm, cách tiếp cận tác phẩm này không ngoài mục đích nâng cao chất
lượng việc dạy và học văn trong nhà trường THPT.
II Tổ chức thực hiện đề tài:
1. Cơ sở lí luận:
- Qua thực tế giảng dạy môn văn ở trường, tôi nhận thấy một thực trạng : học sinh
thích học thơ hơn văn xuôi. Nhưng khi làm bài ( nếu được lựa chọn) các em đều chọn
làm văn xuôi. Vì sao?
- Vì văn xuôi dễ làm bài hơn, chỉ cần nhớ cốt truyện, nắm được những ý cơ bản các
em có thể được điểm trung bình. Còn khi làm thơ, đòi hỏi các em phải có sự cảm nhận
văn chương, thơ ca sâu sắc. Nếu không các em dễ sa vào cảm tính khi phân tích. Vì
vậy,chọn đề về thơ thường là những em học sinh giỏi, yêu thích môn văn, và thơ ca.
- Văn chương vốn mang tính đa nghĩa, thơ ca cũng vậy. Nói như người xưa “ Ý tại
ngôn ngoại”.Ý nghĩa bài thơ không đơn thuần nằm trên câu chữ, mà ẩn chứa sau đó
nhiều tầng nhiều lớp.
- Thơ thuộc thể loại trữ tình, qua mỗi bài thơ người đọc cảm nhận được tâm trạng của
chủ thể trữ tình. Cảm xúc con người thì rất phong phú, phức tạp.
Do đó khi tiếp xúc một bài thơ để cảm nhận hết những gì mà nhà thơ chuyển tải không
phải là điều dễ dàng.
- Đối với những bài thơ thông thường, người đọc còn dễ dàng tiếp nhận. Nhưng đối
với một số bài thơ đặc biệt : một nhà thơ viết về một nhà thơ, điều này quả là khó khăn
trong vấn đề tiếp nhận. Bài thơ ‘ Đàn ghita của Lorca” là bài thơ như thế.

mới.
- Muốn làm được điều đó, người viết phải sáng tạo được một thế giới hình ảnh thơ
tượng trưng. Những hình ảnh này không hoàn toàn mô phỏng, miêu tả đối tượng được
bàn đến giống hệt như trong hiện thực mà nó giống như những gợi ý để người đọc
tưởng tượng về đối tượng theo cách cảm nhận của mình. Dù không thể tuỳ tiện hiểu
thế nào cũng được nhưng chắc chắn là có nhiều cách hiểu từ một hình ảnh thơ. Soi
ngắm ở mỗi góc độ khác nhau, hỉnh ảnh ấy lại toả sáng một vẻ đẹp. Sự kì diệu là ở đó
và khó khăn cũng là ở đó.
b. Người nghệ sĩ Tây Ban Nha- Lor-ca:
- Muốn đến được với thi phẩm này, trước hết người dạy cũng như người học phải có
sự hiểu biết nhất định về Lor- ca.
- Ông sinh năm 1899 và mất năm 1936. Nhắc đến Lor-ca là nhắc đến một người nghệ
sĩ lớn cả về âm nhạc và thi ca đồng thời cũng nhắc đến một người chiến sĩ kiên cường
trong đấu tranh chống lại chế độ phát xít Phrăng cô ở Tây Ban Nha đầu thế kỉ 20.
- Ông từng được mệnh danh là “con sơn ca của xứ sở bò tót”, là người nghệ sĩ dân
gian luôn đồng hành cùng cây đàn ghi ta- một nhạc cụ truyền thống của đất nước Tây
Ban Nha.
- Ông luôn có mặt trong những lễ hội văn hoá truyền thống để cất lên tiếng hát, tiếng
đàn đầy khát vọng sống, khát vọng tự do và tình yêu đời thiết tha. Người nghệ sĩ lãng
du ấy tồn tại trên đời như một cơn gió luôn khao khát bay xa.
- Ông là một trong những người nghệ sĩ đi tiên phong trong việc đổi mới, cách tân
nghệ thuật ở Tây Ban Nha.
- Tuy nhiên, Lor-ca là cái gai nhọn, sắc trong mắt chính quyền phát xít. Ngày 19 tháng
8 năm 1936, ông bị chính quyền phát xít giết hại và vứt xác xuống giếng. Sự kiện ấy
khiến cả đất nước Tây Ban Nha đau đớn, bàng hoàng và bừng tỉnh như sau một cơn
chấn địa kinh hoàng. Giới nghệ sĩ chân chính mất đi một người bạn lớn, một khối sáng
tạo tuyệt vời, người dân Tây Ban Nha và những trái tim yêu chuộng hoà bình trên thế
giới mất đi một điểm tựa tinh thần trên con đường tranh đấu. Nhưng sự mất đi của
Lor- ca chỉ giản đơn là sự mất mát về thể xác, ông vẫn luôn có một chỗ đứng, một sức
sống bất diệt trong muôn triệu trái tim trên thế giới. Ông là một biểu tượng vĩnh hằng

có nghĩa là xa lạ như rơi xuống từ cõi hoang tưởng. Nếu ai đã từng đọc thơ của Lor-ca
sẽ thấy nó gần gũi với Lor-ca, với xứ sở, với văn hoá Tây Ban Nha. Đó là đàn ghi ta,
vầng trăng, yên ngựa, áo choàng đỏ, lá bùa, cô gái Di-gan….Thế giới hình ảnh này
là điểm tựa chính để khám phá vẻ đẹp của bài thơ, đặc biệt là hình ảnh đàn ghi ta và
vầng trăng.
* Hình ảnh tiếng đàn ghi ta:
- Không phải ngẫu nhiên mà đàn ghi ta còn có tên gọi là Tây Ban Cầm. Cây đàn này
như một biểu tượng muôn đời cho văn hoá, cho đất nước Tây Ban Nha bởi đất nước
này, xứ sở này là nơi ra đời của nó.
- Những âm thanh của đàn ghi ta phát ra từ thùng gỗ có khả năng biến hoá linh hoạt rất
phù hợp để diễn tả thế giới tâm hồn phong phú và khoáng đạt của con người Tây Ban
Nha. Ai đã từng nghe nhạc phẩm Vũ khúc Tây Ban Nha qua diễn tấu của đàn ghi ta sẽ
không khỏi rung động, xao xuyến. Có lúc, bản đàn khiến lòng ta lặng đi bởi giai điệu,
tiết tấu, âm thanh chậm, buồn, trầm lắng, nhưng có khi lòng ta lại rộn ràng, náo nức
bởi một thế giới âm thanh dồn dập, cuồng say.
- Sinh thời, Lor- ca là một người nghệ sĩ lãng du, luôn gắn bó với cây đàn ghi ta như
hình với bóng. Yêu đàn ghi ta tới mức, trong bài thơ “ Ghi nhớ”, ông đã
từng viết: “Khi tôi chết, hãy chôn tôi với cây đàn”.
- Vì lẽ thế, đàn ghi ta còn là biểu tượng cho tình yêu nghệ thuật, tình yêu đất nước, yêu
văn hoá dân tộc của Lor-ca. Thanh Thảo đã chọn hình ảnh tuyệt vời này, lấy nó làm linh hồn để khắc hoạ hình tượng Lor-ca, một nghệ sĩ có số phận đau thương nhưng có
vẻ đẹp tâm hồn và sức sống kì diệu.
- Đàn ghi ta xuất hiện xuyên suốt từ đầu đến cuối tác phẩm như một sinh thể có dáng
hình, màu sắc, có số phận, có cả máu và cái chết đẹp lấp lánh, huyền hoặc đến ám ảnh.
- Ban đầu nó xuất hiện bằng âm thanh nhưng âm thanh lại là một hình khối biết phập
phồng, tuy mong manh, mơ hồ như một hơi thở nhưng sống động và gợi cảm. Đó là
những tiếng đàn bọt nước. Tiếng đàn ấy nghe sao mà miên man, sao mà da diết, mà
buồn đến thế. Nó như những nỗi niềm tan vỡ, tiếp nối khôn nguôi. Nó giống như một

-Và đây nữa là hình ảnh chiếc ghi ta màu bạc khi lor-ca đi về cõi siêu sinh. Màu nâu
muôn thủơ của thùng gỗ ghi ta bỗng hoá thành con thuyền thơ lấp lánh, toả sáng, cùng
người nghệ sĩ yêu đàn đi vào bất tử. Đàn còn chỉ là đàn nữa không hay đã đã hoá thành
linh hồn, thành số phận?
* Hình ảnh vầng trăng:
- Vầng trăng cũng là một hình ảnh thơ quen thuộc trong thế giới nghệ thuật của Lor-
ca. Trong bài thơ này, Thanh Thảo cũng biến trăng thành một hình ảnh đầy ám ảnh. - Ban đầu, trăng xuất hiện qua cái nhìn của người nghệ sĩ khi đang ngồi trên yên ngựa,
phiêu du về miền đơn độc. Nghệ sĩ và trăng! Cặp tri kỉ ấy như thể được sinh ra để
thuộc về nhau, để tìm đến nhau mà tôn lên giá trị cho nhau vậy.
- Ta đã từng bắt gặp cặp tri kỉ ấy trong nhiều thi phẩm. Trong bài thơ Ngắm trăng của
Hồ Chí Minh, ta đã được chứng kiến một cuộc hạnh ngộ rất lạ, rất nghịch cảnh nhưng
cũng rất thơ:
Người ngắm trăng soi ngoài cửa sổ
Trăng nhòm khe của ngắm nhà thơ
-Trong bài thơ này, trăng xuất hiện hai lần và mỗi lần mỗi vẻ.
+ Lần đầu trăng xuất hiện là một vầng trăng chếnh choáng. Hai tiếng chếnh choáng
khiến vầng trăng có một trạng huống thật đặc biệt. Trăng như chao đảo, chênh chao,
như ngất ngây, say đắm bởi tiếng đàn bọt nước miên man của người nghệ sĩ hay trăng
được ngắm nhìn qua tâm trạng say đắm, ngất ngây của một tâm hồn nghệ sĩ yêu vẻ đẹp
rạng ngời, lung linh, lấp lánh của thiên nhiên và của thơ ca? Cả hai ý nghĩa ấy chăng?
+ Khi Lor-ca đã đi về cõi chết, vầng trăng một lần nữa lại xuất hiện nhưng buồn hơn,
đẹp hơn và cũng ám ảnh, lay động lòng người hơn:
Giọt nước mắt vầng trăng
long lanh trong đáy giếng
Nếu trong thơ của Hồ Chí Minh, vầng trăng như thấu hiểu một tâm hồn yêu cái đẹp
sau song sắt nhà tù để tìm đến chia sẻ và tìm tiếng nói tri âm thì ở đây trăng như khóc
thương cho người nghệ sĩ, cho cái đẹp bị vùi dập, bị huỷ hoại một cách phũ phàng nơi


HOẠT ĐỘNG GIÁO VIÊN- HỌC SINH NỘI DUNG CẦN ĐẠT

Tìm hiểu vài nét về tác giả.
Gv cho hs đọc phần tiểu dẫn trong sgk:
+ Nêu những nét chính về nhà thơ Thanh
Thảo. Kể tên một số tập thơ tiêu biểu của
ông?
+ Nêu những đặc điểm thơ Thanh Thảo?

Tìm hiểu vài nét về tác phẩm “ Đàn ghi ta
của Lor-ca”:
+ Thể thơ? Xuất xứ? ( Gv cung cấp cho
hs những kiến thức cơ bản về chủ nghĩa
tượng trưng, siêu thực và ảnh hưởng của
nó. )

Gọi học sinh đọc phần chú thích về đàn
ghi ta, và người nghệ sĩ Lorca trong SGK

Gọi học sinh nêu ý nghĩa lời đề từ?
“bao giờ tôi chết
hãy chôn tôi với cây đàn
trong cát

+ Một chiến sĩ kiên cường chống lại chính
quyền phát xít Phrăngcô.
+ Một số phận bi thảm
* Lời đề từ:
“Khi tôi chết hãy chôn tôi với cây đàn”
+ Giống như một lời di chúc sớm thể hiện
tình yêu nghệ thuật, tình yêu xứ sở của
Lor-ca
+ Giống như một lời nhắn nhủ các thế hệ
nghệ sĩ sau hãy biết vượt lên nghệ thuật
của ông để đưa thơ ca tới một tầm cao
mới.
* Cảm hứng sáng tác:
“Lor-ca là một nhà thơ mà tôi hết sức
ngưỡng mộ. Cả về thi ca lẫn cuộc đời và bao giờ tôi chết “
Ghi nhớ ( P.G.Lorca
- Tìm hiểu hình tượng Lor-ca.
- Cho hs đọc 6 câu đầu
- Tìm những hình ảnh tượng trưng và ý
nghĩa của nó:
- Những hình ảnh nào gợi đến Lor-ca và

dắt tôi khi viết bài thơ mà tôi coi như một
khúc tưởng niệm ông.”
II. Đọc hiểu văn bản:
A. Nội dung:
1. Hình ảnh Lorca:
- Không gian mở đầu bài thơ là những h/ả
biểu tượng đặc trưng của văn hóa xứ sở
TBN- với những trận đấu bò tót phóng
khoáng, cuồng nhiệt, mãnh liệt (6c)
- Nổi bật trên không gian ấy là hình ảnh
L- người ca sĩ dân gian đơn độc lang
thang hát nghêu ngao+ tiếng đàn+ bọt
nước+ vầng trăng trên yên ngựa mỏi mòn
- “ áo choàng đỏ gắt:
+ Không gian văn hóa + Không gian
chính trị
+ Đấu trường chú bò tót- đấu sĩ
+ Khát vọng tự do- chế độ độc tài
+ Khát vọng cách tân nghệ thuật- Nền
nghệ thuật già nua lạc hậu
- L đơn độc lẻ loi / đấu tranh thể hiện khát
vọng
Dù thế nào tiếng đàn ghi ta vẫn ngân vang
không dứt để ca ngợi đất nước TBN xinh
đẹp, những con người đấu tranh cho tự
do, khát vọng đổi mới nghệ thuật
2.Cái chết bi phẫn:
- TBN thời L còn là đất nước sục sôi của
những cuộc đấu tranh chính trị. Ghita của
L cất lên lời ca tranh đấu:

tự do của nd TBN. Cái chết L gây sự căm
phẫn, niềm thương cảm của ndtg. L trở
thành ngọn cờ tập hợp các nhà văn hóa
Tây Ban Nha và thế giới chiến đấu chống
chủ nghĩa phát xít, bảo vệ văn hóa dân
tộc và văn minh nhân loại”…

Tình cảm mà Thanh Thảo dành cho Lor-
ca qua di chúc của ông?
- Cho hs tìm hiểu tại sao Thanh Thảo lại
viết:“ Không ai chôn cất tiếng đàn - tiếng
đàn như cỏ mọc hoang”?
( L chết nt thiếu vắng người dẫn đường
trở thành thứ cỏ mọc hoang)
( L biết rằng một lúc nào đó nt của ông
sẽ ngăn cản sự sang tạo của người đi sau
nên dặn lại cần phải chon nt của ông. Rất
tiếc vì quá ngưỡng mộ L người ta đã k
biết vượt qua ông)
pháp nghệ thuật để diễn tả:

+ Nghệ thuật tương phản:

Suy tư về cách giải thoát và giã từ của
Lor-ca.
Cái chết do kẻ thù gây ra k thể ngăn cản
tư tưởng, tâm hồn L hòa với sức sống bất
diệt của nd TBN
Củng cố, dặn dò:
1. Hướng dẫn tự học :
- Nêu những nhận xét về những sáng tạo
nghệ thuật của Thanh Thảo trong bài thơ ?

- Tìm và phân tích những hình ảnh biểu
tượng giàu sức gợi trong bài thơ.
2 Dặn dò : Chuẩn bị cho các bài đọc
thêm tiếp theo.


* Hình thức giảng dạy tác phẩm: Sử dụng máy chiếu, chú ý tìm những hình ảnh về
đất nước Tây Ban Nha và Lor- ca.
3. Phương pháp:
- Dựa vào cách khai thác, tìm hiểu một bài thơ trữ tình.
- Dựa vào đặc trưng của thơ tượng trưng, siêu thực.
- Vận dụng các thao tác: so sánh, phân tích, bình, đọc hiểu
III. Kết quả thực hiện đề tài:
Tôi đã áp dụng sáng kiến này trong năm học 20110-2011 và đạt được những kết quả
khá khả quan. Tuy rằng đây là một bài thơ mới đưa vào chương trình và tương đối khó cảm nhận nhưng hầu hết học sinh đều hào hứng, tích cực, chủ động trong giờ học và
nắm được bài, cảm nhận được tương đối tốt vẻ đẹp về nội dung và nghệ thuật bài thơ.
Đặc biệt khi tôi giảng dạy bằng CNTT, tôi đã tìm một số hình ảnh liên quan đến đất
nước Tây Ban Nha, con người Lorca thì tác động trực quan đến học sinh rất lớn.
Sau khi kết thúc tiết học tôi cho các em thưởng thức bài hát về Lorca cùng với một số
hình ảnh về đất nước , con người tây Ban Nha do chính tay tôi thiết kế thì các em rất
hào hứng, sôi nổi.
Khi kiểm tra 15 phút đạt hơn 80% học sinh làm bài tốt (so với năm trước là 56%)
( phim ảnh minh họa, giáo án PP)

IV. Kết luận và đề xuât:
Có thể nói Đàn ghi ta của Lor- ca là một bài thơ tiêu biểu cho phong cách thơ của
nhà thơ Thanh Thảo giai đoạn sau năm 1975. Tác phẩm có những tìm tòi, sáng tạo, đổi
mới theo hướng hiện đại hoá thơ ca nước nhà với lối thơ tượng trưng, siêu thực.
Đến với bài thơ này, người dạy và người học có cơ hội để phát huy sự cảm thụ riêng

V. Tài liệu tham khảo:
- Sách giáo khoa, sách giáo viên Ngữ văn 12.
- Sách tham khảo
- Các bài giảng, các ý kiến của các giảng viên Đại học PHỤ LỤC
I. Lí do chọn đề tài
II. Tổ chức thực hiện đề tài
1. Cơ sở lí luận
2. Nội dung
3. Phương pháp
III. Hiệu quả đề tài
IV. Kết luận và đề xuất