Báo cáo nghiên cứu
khoa học:

"Quan niệm mới về
sự sống trong tập thơ
"Bài ca những con
chim đêm của Nguyễn
Quang Thiều"
Nguyễn thị hiền quan niệm mới về sự sống trong tập thơ ,tr. 16-21
16

Quan niệm mới về sự sống trong tập thơ
Bài ca những con chim đêm của nguyễn quang thiều

Nguyễn Thị Hiền
(a) Tóm tắt. Bài báo đi sâu nghiên cứu những nét mới trong quan niệm về sự sống trong
tập Bài ca những con chim đêm, một trong những tập thơ thành công nhất, thể hiện
rõ nét phong cách thơ Nguyễn Quang Thiều.


Kiếp này có hoá bình không
Phải đào ba tấc đất sâu
Mới tìm đợc ngời uống rợu?
Phải lên đến bảy tầng trời
Mới tìm đợc ngời hầu chuyện?
Ngẩng mặt một vầng mây đỏ
Nổ vang tiếng sấm lng trời
Cúi đầu một miền cỏ trắng
Nở xoè tám hớng bốn phơng
(Lễ tạ)
Ngoái trông những tri âm từ kiếp
trớc, lặn xuống ba tấc đất sâu, bay lên
đến bảy tầng trời, ngẩng mặt, cúi đầu, mở
cõi lòng ra bốn phơng, tám hớng, tất cả
nỗ lực tìm kiếm tri âm cũng rơi vào hun
hút hình ảnh con đờng. Bài thơ gợi ta
nhớ đến nỗi niềm của Trần Tử Ngang xa:
Tiền bất kiến cố nhân. Hậu bất kiến lai
giả .
ở
trờng ca Nhân chứng của một
cái chết, Nguyễn Quang Thiều cũng viết
về nỗi cô đơn của những thi sĩ: Họ sinh ra
trên xứ sở này nh sứ mệnh và nh sự đày
đoạ Đã bao nhiêu năm rồi họ nói nhng
quá ít ngời nghe tiếng họ. Họ nói nh
phán xét, nh tha thứ, nh một bổn
phận Khi đi ngang qua những đám
đông họ không bao giờ đợc cộng vào đông
và đám đông không cộng đợc họ. Những

Đây là bài ca xa, đây là vờn trăng xa
Vẫn sống rêu phong mái cổ
Một tình yêu tìm đến tự tình
Thềm son lặng bóng mai già đổ
ừ
niềm đau chẳng bao giờ nói
ừ
hy vọng mong manh hơn cả kiếp ngời
(Củi lửa)
Nguyễn Quang Thiều đau đớn nhận
ra rằng con ngời trong đời sống hiện đại
dễ có nguy cơ đánh mất mình. Họ gọi mãi
bóng mình bằng cái tên xa lạ (Những
ngời lang thang), lạc ngay trớc cửa
ngõ nhà mình (Hồi tởng tháng 9), họ
phải luôn nỗ lực để chống lại những ảo
ảnh:
Và tôi bắt đầu cuộc trò chuyện với
chính tôi để chống lại sự can thiệp
Của những gì không tôi mà lại giống tôi
Một đầu bàn tôi ngồi, đầu kia là ảo ảnh
Đó là cuộc đối thoại giữa tôi và ảo
ảnh.
ả
o ảnh đó - chiếc bóng đó phải
chăng là những ký ức văn hoá, là hồn vía
ông cha? Con ngời hiện đại luôn phải lý
giải, phải tranh đấu để nhận ra những giá
trị đích thực. Cuộc tranh đấu ấy không
khoan nhợng một cái chết đang chờ

mình kháng cự với mênh mông. Tôi đứng
thẳng trụ ngời đêm ngã bảy.
ở
đây,
Nguyễn Quang Thiều chọn bóng đêm để
tạo nên một thử thách đối với đời sống con
ngời. Khi bóng đêm đổ xuống cũng chính
là lúc tất cả những ngời chết trở về với
thế giới của ngời sống. Họ trở về mợn
nhà cửa, đồ đạc của những ngời sống để
tiếp tục sống lại những cuộc đời lỡ dở đã
đánh mất. Và ở đó đã diễn ra cuộc tranh
giành giữa các thế lực tối tăm và ánh sáng
trong tâm hồn của con ngời:
Khi những ngọn đèn lần lợt tắt và
chúng ta đi
Tất cả những ngời chết trở về thành phố
Một cánh cửa khẽ rít lên, một cái
cây chợt rung xào xạc
Một con chó bị xích bỗng sủa thảng thốt
Những đám mây chầm chậm vắt
ngang ánh sáng vầng trăng
Gió thổi những tấm rèm tung lên rồi
tung xuống bất động
Nguyễn thị hiền quan niệm mới về sự sống trong tập thơ ,tr. 16-21
hãi. Đặc biệt là những linh hồn ác,
chúng dờng nh ngự trị, lấn át trong
đời sống, chúng xuất hiện và tranh
giành quyền sống với ngời sống để
kiểm nghiệm lại giá trị của đời sống
này. Kết thúc bài thơ thật bất ngờ:
Từ những ngôi sao các thiên thần bay về
Đậu lên trán những đứa trẻ đang
say ngủ
Thành phố đợc chữa chạy, đợc
hồi sức trong buổi rạng đông
Bầu trời trên những mái nhà yên
tĩnh và xanh thẳm
Tất cả cửa đã mở, đã thức dậy những
đứa trẻ với gơng mặt ngái ngủ
Những thiên thần đã mợn gơng
mặt chúng, giọng nói và tâm hồn chúng
Để hiển thị và bày tỏ ở lại
Trong thành phố còn đầy lú lẫn và
tội lỗi của chúng ta.
Các thiên thần bay về, thế lực của
cái ác đã không thắng đợc cái thiện.
Hay ít nhất cái ác đã không thể xâm
phạm tới những đứa trẻ. Bảo vệ những
đứa trẻ ấy tức là bảo vệ sự sống trong
trắng, thiêng liêng và quí giá của tâm
hồn con ngời. Rạng đông đã lên và sự
sống lại trở về yên tĩnh, thanh bình.
Những thiên thần đã ẩn náu trong tâm
hồn trẻ thơ để hiển thị và bày tỏcái

chiếc chăn xa lắc
Nh chỉ còn mình tôi, nh chỉ còn một
bàn tay
trờng Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập xxxviii , số 1b-2009 19

Điệp từ nh chỉ còn lặp lại 13 lần đã
làm hiển hiện một thế giới trống rỗng,
các sự vật bị cầm tù, đơn độc. Cuộc sống
đợc đổ đầy bằng từng đời sống riêng
biệt của sự vật. Một thế giới tởng
chừng nh đã chết. Nhng không, có
một tiếng, chợt vọng trong đêm. Trôi dạt
trên mặt hồ mênh mông và dội vào bờ
đất Còn một tiếng, con chim đêm đập
cánh và vọng xuống . Trong cõi âm u
và đổ nát ấy, tiếng chim đêm đã làm
bừng sáng, khơi thức, náo động sự sống:
làm hoảng sợ, làm phụt tắt, làm bật
tung, làm xúc động rung lên Và để
cho con ngời: nhận ra ngôi nhà, nhận
ra cơn mơ, nhận ra cuốn sách, nhận ra
lớp học, nhận ra một ngời Để cho tất
cả sự vật vơn dậy một sự sống mới:
đứng dậy, thoát khỏi, vơn lên, mọc cao

đó đợc hiện lên khi nhà thơ nỗ lực
khiến cho nó phải hiện lên trong ngôn
ngữ của mình Nhng ở tập thứ sáu
này và đặc biệt trong trờng ca Nhân
chứng của một cái chết đời sống không
còn bị nỗ lực cái tôi làm hiện lên nữa
mà nó phải đấu tranh với tự nó để
giành quyền tồn tại Nguyễn Quang
Thiều đã dùng một đời sống khác đổ
vào đời sống nh một chất men kích
thích . Mở đầu cho bản trờng ca, nhà
thơ đã biến đổi đời sống bằng một cơn
ma tuôn đổ từ trời:
Khi ma đêm đổ xuống tấm huyền
nhung của trời, tôi nhận ra dòng sông
đang chảy. Tiếng rì rầm của nớc đi về
chân trời Tôi nghe tiếng thì thầm con
cá cái nói với con cá đực: nớc đã cuốn
trôi những tấm lới vùi tận đáy bùn. Và
ngày của chúng ta đã đến
Nhân vật tôi đóng vai trò nhân
chứng để chứng kiến sự biến đổi của
đời sống trong cả 19 khúc ấy:
Có những ngày trong đời dài bất tận.
Chúng ta rã rời và thích nói về sự kết thúc.
Và ngày của chúng ta đã đến, có phải là
lời của con cá tiên tri. Hay đó là tinh thần
sông vang lên trong nhịp chảy lớn
Đời sống con ngời có lúc quá tù túng
và mục ruỗng. Ngay cả đến giấc mơ cũng

biến động dữ dội ấy: Tôi nhìn lên một
ngôi sao xa. Vẫn nh thủa tôi sinh ra
lặng lẽ sáng nhng giờ tôi thấy gần gũi
hơn và tôi thấu hiểu. Tôi - nhân chứng
của cơn ma lũ ấy đã nhận ra ngôi sao
bền bỉ sáng ấy để không còn tuyệt vọng.
Khi tất cả tởng chừng nh gục ngã và bị
nhấn chìm, cuốn trôi bỗng hiện lên một
cây cầu ánh sáng:
Cây cầu vụt lên nh ánh sáng
á
nh sáng từ thị xã ra đi
Hay từ chốn xa xăm rọi về
Từ trong thị xã ngập nớc
Họ đi lên cầu
Một ngời đàn ông và một ngời
đàn bà
Ngời đàn ông và ngời đàn bà- một
cặp tạo ra đời sống ấy đã sống sót qua cơn
lũ. Họ không còn khóc than. Không còn
tuyệt vọng, không còn dày vò, về những
năm tháng đã đi qua. Họ chỉ đang hình
dung. Con đờng sẽ dẫn họ về thị xã.
Trong buổi bình minh. Của một ngày chủ
nhật. Bài thơ kết thúc với một niềm tin
bất diệt vào tâm hồn con ngời. Mọi thứ
tầm thờng trong đời sống phàm tục này
sẽ tan biến, chỉ còn lại những giá trị nhân
bản vĩnh hằng. Đó là thông điệp nhân văn
mà trờng ca Nhân chứng của một cái

nghĩa của đời sống. Thi sĩ đã khát vọng
và hành động liên tục vì khát vọng đó.
Con lạc đà chở cát qua sa mạc liệu có về
đến đích hay không, cha ai dám xác
quyết chắc chắn nhng hành động đó đã
mang lại ý nghĩa lớn lao cho việc đánh thức
giấc ngủ của loài ngời, hớng chúng ta
đến với cây ánh sáng vĩnh hằng của sự
sống.

trờng Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập xxxviii , số 1b-2009 21

Tài liệu tham khảo

[1] Nguyễn Đăng Điệp, Nớc, lửa, những cánh đồng và dòng sông, Tạp chí Nhà văn,
Số 2, 2000.
[2] Quỳnh Nhi, Nguyễn Quang Thiều - nơi con sóng trăng đang vật vã, Báo Thể thao
văn hóa, Số 23/1998.
[3] Lê Lu Oanh, Thơ trữ tình 1975-1990, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, 1998.

Summary

The view point about life in the
Bai ca nhung con chim dem of Nguyen quang thieu