Y Học Hạt Nhân 2005 Tuy nhiên, đôi khi ở một vài vị trí di căn lại có hiện tợng giảm hoặc mất tập trung
hoạt độ phóng xạ và tạo nên một ổ hay một vùng lạnh trên xạ hình xơng, mà vùng
này có thể đợc bao quanh bởi một đờng viền "nóng". Điều này thờng xuất hiện với
các bệnh nhân đa u tuỷ xơng và ung th thận. Có khoảng 2% các trờng hợp di căn
có hiện tợng giảm tập trung hoạt độ phóng xạ.
Hiện tợng xuất hiện vùng "lạnh" có lẽ là do các tổ chức di căn xơng có sai sót
đối với kích thích sự đáp ứng của các nguyên bào xơng hoặc do sự phát triển quá
nhanh của tổ chức di căn.
Xạ hình xơng với
99m
Tc đánh dấu diphosphonate sẽ có độ nhạy cao trong việc
phát hiện và đánh giá các di căn xơng, nhng độ đặc hiệu lại thấp, vì một số trờng
hợp chấn thơng nhiễm trùng, viêm và các khối u lành tính của xơng cũng tăng tập
trung hoạt độ phóng xạ tại vùng bị tổn thơng.
Trên xạ hình xơng có khoảng hơn 17% các tổn thơng đơn độc ở xơng sờn và
khoảng 80% tổn thơng ở đốt sống là do di căn từ nơi khác đến
ở các bệnh nhân ung th vú, trên xạ hình phát hiện thấy khoảng 21% các tổn
thơng di căn là các ổ tập trung hoạt độ phóng xạ đơn độc, phổ biến nhất là ở cột sống
với hơn 52% các trờng hợp.
Xạ hình xơng với máy SPECT hoặc Gamma Camera có độ phân giải cao sẽ giúp
phát hiện tốt hơn các tổn thơng xơng.
Xạ hình xơng là phơng pháp đặc biệt có giá trị trong việc đánh giá đáp ứng
điều trị bằng xạ trị hay hoá chất các tổn thơng di căn.
99m
Tc - V DMSA đang đợc sử dụng để ghi hình cho nhiều loại khối u nh ung
th giáp thể tuỷ, carcinoma tế bào vảy vùng đầu - cổ. Đối với DCPX này để phát hiện
các tổn thơng ở mô mềm và di căn xơng có thể đạt độ nhạy tới 80% và độ đặc hiệu
là 70%.

A: Nhiều ổ di căn vào xơng sờn và cột
sống.
B: Sau 1 năm điều trị bằng Tamoxiten và
prednisolon: Nhiều ổ di căn xơng đ mất
a

b

Hình 4.89: Xạ hình xơng với Tc- 99m
-MDP (ung th di căn vào xơng: cột
sống, xơng sờn, xơng sọ, xơng
chậu)
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h
a
n
g
e

V
i
e
w
e

e

V
i
e
w
e
r
w
w
w
.
d
o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o
m
Y Học Hạt Nhân 2005

trong các kỹ thuật ghi hình để vừa có thể ghi hình đợc tổ chức cơ quan đó, lại vừa
đánh giá đợc chức năng của chúng thông qua việc sử dụng kỹ thuật gắn các receptor
và phản ứng đặc hiệu giữa kháng nguyên - kháng thể (đơn dòng). Kỹ thuật sử dụng
kháng thể đánh dấu phóng xạ để ghi hình và đánh giá một số bản chất quá trình bệnh
lý đợc gọi là kỹ thuật ghi hình miễn dịch phóng xạ (RIS: Radioimmuscintigraphy).
Về lý thuyết, RIS có thể áp dụng cho bất kỳ loại bệnh lý nào: lành tính, nh phát hiện
nhồi máu cơ tim với antimyosin đánh dấu phóng xạ, hay ác tính Để phát hiện khối u
(lành và ác tính) hiện ngời ta có thể sử dụng các kỹ thuật: X quang thông thờng, CT,
MRI, siêu âm Những phơng pháp này chỉ giúp ta xác định đợc có tổn thơng hay
không, vị trí khối u nhng không xác định đợc bản chất, loại tổn thơng của khối u.
Hình 4.90:

Xạ hình toàn thân với Ga
-
67:

A. Sau tiêm Ga-67, 72 giờ (bệnh nhân
nam, 45 tuổi, Lymphoma Hodgkin): Tập
trung hoạt độ phóng xạ cao ở hố thợng
đòn, trung thất, hạch lympho ở rốn phổi 2
bên .
B. Sau tiêm Ga-67, 48 giờ (bệnh nhân nữ
18 tuổi, lymphoma): Tập trung hoạt độ
cao ở các hạch lympho hố thợng đòn
phải, trung thất, hạch bẹn
.

A

B

w
w
.
d
o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o
m
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h
a
n
g
e


Mỗi khối u có một loại tế bào ung th, những tế bào này tạo ra những kháng
nguyên đặc hiệu (thờng nằm ở bề mặt tế bào). Mỗi loại ung th lại có một loại kháng
nguyên đặc hiệu. Kháng nguyên này sẽ kết hợp với kháng thể đặc hiệu với nó.
Nếu dùng các kháng thể đặc hiệu (kháng thể đơn dòng: monoclonal anbibody) đ
đợc đánh dấu bằng một đồng vị thích hợp phát tia gamma () thì kháng thể này sẽ kết
hợp với kháng nguyên tơng ứng của tổ chức ung th và tạo thành phức hợp: Kháng
nguyên - kháng thể đánh dấu phóng xạ. Nh vậy, lúc này khối u sẽ trở thành một
nguồn phát tia phóng xạ (tia gamma) và kết quả ta sẽ có một hình ghi dơng tính, đó
là hình ảnh của khối u ung th đặc hiệu.
Để tìm và phát hiện khối u ung th nào đó, ngời ta thờng sử dụng một số đồng
vị phóng xạ cho RIS nh
123
I,
111
In,
99m
Tc,
131
I Để biết chính xác bản chất, vị trí của
khối u ta chỉ việc tiêm các kháng thể (đ đợc đánh dấu phóng xạ) đặc hiệu với loại
ung th cần phát hiện mà ta đ biết trớc. Nếu lên hình đợc ta có thể khẳng định đó
là hình ghi đặc hiệu của khối u ta cần tìm. Chẳng hạn để phát hiện ung th buồng
trứng ngời ta dùng kháng thể đơn dòng OC 125 đánh dấu
111
In (
111
In - OC 125) .
3.3. Kháng nguyên
Nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của RIS là ngoài việc ghi đợc hình của khối u, nó
còn phát hiện đợc loại kháng nguyên đặc hiệu và đặc trng cho quá trình bệnh mà

Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h
a
n
g
e

V
i
e
w
e
r
w
w
w
.
d
o
c
u
-
t
r

d
o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o
m
Y Học Hạt Nhân 2005 melanoma da. Kháng nguyên màng TAG72 kháng lại kháng thể 1372.3 đ đợc tạo ra
và sử dụng rộng ri cho RIS trong ung th đại tràng, buồng trứng và vú
3.4. Kháng thể (antibody) và dợc chất phóng xạ đánh dấu kháng thể
3.4.1. Kháng thể: Trong RIS ngời ta sử dụng kháng thể thể đơn dòng (monoclonal
antibody) để kết hợp đặc hiệu với kháng nguyên ung th cần tìm.
3.4.2. Dợc chất phóng xạ đánh dấu kháng thể
Việc sử dụng các đồng vị phóng xạ để đánh dấu kháng thể dùng trong RIS đòi hỏi
phải đợc lựa chọn cho phù hợp với mục đích ghi hình và phát hiện khối u.
Các đồng vị phóng xạ phát tia để đánh dấu kháng thể phải có mức năng lợng
thích hợp và cần có đời sống ngắn để giảm bớt thời gian và giảm liều bức xạ mà bệnh
nhân phải chịu. Chính vì vậy, trong thực tế
99m
T


3.5. ứng dụng của RIS trong lâm sàng
RIS không có vai trò nh một test sàng lọc (Screening test) cho những ngời khoẻ
mạnh để phát hiện ung th. RIS là một kỹ thuật phức tạp vì đòi hỏi phải tiêm các
protein lạ, chất phóng xạ và kháng thể vào cơ thể ngời bệnh.
RIS có một vai trò quan trọng trong việc đánh giá các bệnh nhân với các kết quả
nghiên cứu ban đầu. Ví dụ với một nang (cyst) hoặc một khối u ở vùng hố chậu, ngời
Hình 4.92
:

Ghi hình bằng kỹ thuật RIS với kháng thể đơn dòng B72.3
đánh dấu
123
I (
131
I-B72.3) ở bệnh nhân có carcinoma buồng trứng và
đại trực tràng. Độ tập trung phóng xạ tăng theo thời gian. Sau 7
ngày: Hoạt độ phóng xạ vẫn tập trung ở lách và gan.

111
In -T101
(1,5 mg, 5 mCi)
131
I -T101

g
e

V
i
e
w
e
r
w
w
w
.
d
o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o
m
Click to buy NOW!
P
D

.
c
o
m
Y Học Hạt Nhân 2005 ta có thể sử dụng RIS để phát hiện và chứng minh nó có phải là một ung th buồng
trứng hay không .
RIS là một nghiệm pháp bổ sung để làm tăng khả năng phát hiện các dấu ấn ung
th (tumor marker) trong huyết thanh. Tuy nhiên, một kháng nguyên lý tởng để phát
hiện đợc trong huyết thanh phải đợc giải phóng (tiết ra) dễ dàng từ các khối u nh
CEA, AFP. Nhng hầu hết các marker lại không tăng trong huyết thanh cho tận tới lúc
khối u bị hoại tử. Trong khi đó đối với RIS thì kháng nguyên cố định tại khối u nên sẽ
cho các kết quả đặc hiệu cao. Chẳng hạn trong ung th trực tràng, RIS có thể giúp
chúng ta phát hiện tốt các khối u nguyên phát hay thứ phát ngay cả khi CEA trong
huyết thanh ở mức bình thờng. Tuy nhiên các khối u có kháng nguyên trong máu
tuần hoàn cao và ít ở khối u thì khó có hình ảnh đặc hiệu nếu ta sử dụng RIS.
RIS có vai trò quan trọng trong đánh giá giai đoạn sơ bộ ban đầu loại ung th đ
biết. Tuy nhiên, đối với các kháng nguyên tiết ra từ khối u nh CEA thì sự tập trung
của chúng ở các hạch lympho địa phơng bình thờng sẽ lớn hơn các hạch lympho có
liên quan đến ung th trực tràng.
Hạn chế của RIS trong việc chứng minh các di căn ung th vào gan là ở chỗ do có
sự tập trung cao của kháng thể đánh dấu phóng xạ tại gan và trong trờng hợp sử dụng
111
In sẽ có sự lắng đọng kim loại này trong gan.
RIS có vai trò quan trọng trong việc đánh giá lại các bệnh nhân sau khi điều trị các
ung th nguyên phát bằng phẫu thuật, đồng vị phóng xạ, hoá chất hoặc kết hợp của các
phơng pháp điều trị này. RIS không có lợi ích lâm sàng trong việc phát hiện các hình
ảnh di căn lớn đ quá rõ ràng khi đợc phát hiện bằng siêu âm hay CT. Nhng nó đặc

-
X
C
h
a
n
g
e

V
i
e
w
e
r
w
w
w
.
d
o
c
u
-
t
r
a
c
k
.

-
t
r
a
c
k
.
c
o
m