1
140

-Thang
độ

ồ
n c
ủ
a ti
ế
ng
độ
ng : ng
ưỡ
ng nghe th
ấ
y c
ủ
a tai ng
ườ
i b
ắ
t
đầ
u t
ừ
âm thanh có
n
ă
ng l

l
ự
c. Khi âm l
ự
c t
ă
ng 10 l
ầ
n, thì c
ả
m giác
ồ
n t
ă
ng 1 l
ầ
n . Khi âm l
ự
c t
ă
ng 100 l
ầ
n, thì c
ả
m giác
ồ
n t
ă
ng 2 l
ầ

ự
c. Khi n
ă
ng l
ượ
ng âm
đạ
t t
ớ
i 10
4
erg/cm
2
/s, tai b
ắ
t
đầ
u c
ả
m th
ấ
y
đ
au.
Đố
i v
ớ
i âm thanh có
t
ầ

ườ
ng
độ
âm thanh nghe th
ấ
y t
ă
ng thêm 1 l
ầ
n T
ừ
ng
ưỡ
ng
nghe
đế
n ng
ưỡ
ng
đ
au, khi n
ă
ng l
ượ
ng âm t
ă
ng 10
13
l
ầ

Fechner, 1 dB t
ươ
ng
ứ
ng v
ớ
i s
ự
thay
đổ
i nh
ỏ
nh
ấ
t v
ề

độ

ồ
n mà
c
ả
m giác nh
ậ
n ra
đượ
c.
t : 98 − 100 dB
+ Máy c
ư
a : 98 − 105 dB
+ Búa khoan b
ằ
ng khí nén : 110 − 115 dB
-
Để
xác
đị
nh m
ộ
t cách sát h
ợ
p h
ơ
n s
ứ
c c
ả
m th
ụ
c
ủ
a thính giác v
ớ
i s
ự
k

ớ
i 1 dB
ở
t
ầ
n s
ố
100Hz.
- Các máy
đ
o ti
ế
ng
ồ
n hi
ệ
n nay
đề
u có kh
ả
n
ă
ng
đ
o m
ứ
c vang c
ủ
a âm tính theo
đơ

ã
đượ
c hi
ệ
u ch
ỉ
nh v
ề
t
ầ
n s
ố
1000Hz nh
ờ
các k
ế
t c
ấ
u riêng c
ủ
a máy
đ
o. Ng
ườ
i
ta g
ọ
i âm thanh
đ
o theo

sinh xem có v
ượ
t quá m
ứ
c tiêu chu
ẩ
n cho phép hay không ?

1.3. Phân lo
ạ
i ti
ế
ng
ồ
n v
ề
ph
ươ
ng di
ệ
n v
ậ
t lý.
1.3.1. Theo tính ch
ấ
t v
ậ
t lý c
ủ
a âm thanh: Có th

ờ
i gian có ti
ế
ng
ồ
n.
-Ti
ế
ng
ồ
n không
ổ
n
đị
nh.
M
ứ
c thay
đổ
i c
ườ
ng
độ
âm theo th
ờ
i gian v
ượ
t quá 5 dB. Có 3 lo
ạ
i ti

ố
n
ă
ng l
ượ
ng
ở
octave t
ầ
n s
ố

1
141

Ti
ế
ng
ồ
n l
ạ
i có th
ể

đượ
c chia thành:
Ti
ế
ng
ồ

ạ
i c
ủ
a ti
ế
ng
ồ
n
đố
i v
ớ
i c
ơ
th
ể
con ng
ườ
i
2. 1. B
ả
n ch
ấ
t v
ậ
t lý c
ủ
a ti
ế
ng
ồ

c
ườ
ng
độ
t
ớ
i 150 dB có th
ể
gây
đ
au chói
ở
tai và làm th
ủ
ng màng nh
ĩ
.
Ti
ế
ng
ồ
n có t
ầ
n s
ố
càng cao, càng gây tác h
ạ
i l
ớ
n,

ạ
i m
ạ
nh h
ơ
n nh
ữ
ng ti
ế
ng
ồ
n
ổ
n
đị
nh. Ti
ế
ng
ồ
n thay
đổ
i có quy lu
ậ
t ít tác h
ạ
i h
ơ
n nh
ữ
ng ti

n
do t
ự
mình phát ra.
Ti
ế
ng
ồ
n có ph
ố
i h
ợ
p thêm y
ế
u t
ố
rung chuy
ể
n, c
ộ
ng h
ưở
ng thì tác h
ạ
i càng m
ạ
nh.

2. 2. Tính ch
ấ

hàng ngày ph
ả
i ti
ế
p xúc v
ớ
i ti
ế
ng
ồ
n l
ớ
n càng nhi
ề
u thì tác h
ạ
i càng nhi
ề
u.
Tu
ổ
i ngh
ề
làm vi
ệ
c v
ớ
i ti
ế
ng

nh
ữ
ng nhân t
ố

ả
nh h
ưở
ng này, có th
ể
b
ố
trí trong ca lao
độ
ng nh
ữ
ng
kho
ả
ng gi
ả
i lao ng
ắ
n.
Khi khám phát hi
ệ
n b
ệ
nh
đ

ế
ng
ồ
n nhi
ề
u. Nên xây d
ự
ng nh
ữ
ng nhóm
công nhân trong cùng m
ộ
t ca kíp, có kh
ả
n
ă
ng thay nhau làm vi
ệ
c
ở
n
ơ
i có ti
ế
ng
ồ
n m
ạ
nh.
Tác d

i làm vi
ệ
c th
ườ
ng xuyên
ở

đ
ó.

2. 3. Tính ch
ấ
t c
ả
m th
ụ
ti
ế
ng
ồ
n
ở
t
ừ
ng ng
ườ
i
Tr
ẻ
nh

ng
ươ
i s
ẵ
n có b
ệ
nh
ở
c
ơ
quan thính giác nh
ư
viêm tai gi
ữ
a, x
ơ
tai, viêm th
ầ
n kinh thính giác,
b
ệ
nh th
ầ
n kinh suy nh
ượ
c thì kh
ả
n
ă
ng ch

ứ
c ti
ế
ng
ồ
n t
ừ
50 dBA tr
ở
lên
ở
các khu nhà
ở
có th
ể
gây ra các r
ố
i lo
ạ
n m
ộ
t s
ố
quá
trình th
ầ
n kinh
ở
v
ỏ

n
ở
con ng
ườ
i.
Ở
nh
ữ
ng ng
ườ
i ph
ả
i ti
ế
p xúc v
ớ
i các ti
ế
ng
ồ
n m
ạ
nh trong
đ
i
ề
u ki
ệ
n s
ả

i n
ặ
ng n
ề
m
ỏ
i m
ệ
t, d
ễ
cáu k
ỉ
nh, trí nh
ớ
gi
ả
m, gi
ả
m s
ứ
c t
ậ
p trung chú
ý, gi
ả
m kh
ả
n
ă
ng làm vi

n kinh,
đặ
c bi
ệ
t là h
ệ
th
ầ
n kinh th
ự
c v
ậ
t.
V
ề
tim m
ạ
ch, th
ườ
ng có nh
ữ
ng bi
ể
u hi
ệ
n nh
ư

đ
au vùng tr

u h
ư
ng ph
ấ
n c
ơ
quan
1
142

ti
ề
n
đ
ình (
đ
i
ề
u khi
ể
n th
ă
ng b
ằ
ng và
đị
nh h
ướ
ng), c
ơ

ạ
ch và huy
ế
t áp không
ổ
n
đị
nh,
đ
i
ệ
n tâm
đồ
có nh
ữ
ng thay
đổ
i b
ấ
t th
ườ
ng các tri
ệ
u ch
ứ
ng trên
đ
ây là nh
ữ
ng d

i lo
ạ
n b
ệ
nh lý trên
đ
ây là s
ứ
c
kh
ỏ
e b
ị
gi
ả
m sút, gi
ả
m kh
ả
n
ă
ng lao
độ
ng và t
ạ
o ti
ề
n
đề
cho nh

ng súng l
ớ
n, ti
ế
ng mìn n
ổ
có
th
ể
gây rách màng nh
ĩ
, xô
đẩ
y l
ệ
ch các x
ươ
ng nh
ỏ

ở
tai gi
ữ
a (x
ươ
ng búa, x
ươ
ng
đ
e, x

ồ
i nh
ờ

đ
i
ề
u tr
ị
tích c
ự
c, nh
ư
ng ch
ứ
c n
ă
ng nghe c
ủ
a tai v
ẫ
n b
ị
gi
ả
m sút
nhi
ề
u. Tuy nhiên, các sang ch
ấ

ươ
ng b
ệ
nh lý
ở
c
ơ
quan thính giác th
ườ
ng x
ả
y
ra m
ộ
t cách t
ừ
t
ừ
, qua nhi
ề
u giai
đ
o
ạ
n và khó ph
ụ
c h
ồ
i. H
ậ

ă
m. Ch
ậ
m nh
ư
ng v
ẫ
n ti
ế
n tri
ể
n và
không có quy lu
ậ
t v
ề
th
ờ
i gian. Di
ễ
n bi
ế
n lâm sàng có th
ể
chia ra 4 giai
đ
o
ạ
n :


n.
B
ệ
nh nhân c
ả
m th
ấ
y ù tai, c
ả
m giác t
ứ
c
ở
tai nh
ư
b
ị
nút tai, có c
ả
m giác nghe kém vào
cu
ố
i hay sau gi
ờ
lao
độ
ng, ít chú ý
đế
n. D
ấ

ạ
n
ở
t
ầ
n s
ố
4000 Hz. Khi ngh
ỉ
ng
ơ
i,
thính l
ự
c h
ồ
i ph
ụ
c hoàn toàn. T
ầ
n s
ố
4000 Hz h
ồ
i ph
ụ
c ch
ậ
m nh
ấ

đ
i, ti
ế
ng nói to
ở
n
ơ
i
ồ
n ào l
ạ
i nghe
đượ
c rõ h
ế
t. Ch
ỉ
c
ả
m
th
ấ
y tr
ở
ng
ạ
i khi nghe âm nh
ạ
c, vì nghe kém
ở

đ
o
ạ
n này,
đ
o thính l
ự
c âm là cách phát hi
ệ
n hàng lo
ạ
t t
ố
t và s
ớ
m. Có th
ể
cho
nghe tích t
ắ
c
đồ
ng h
ồ
(ti
ế
ng này c
ườ
ng
độ

ư
ng
đ
ã m
ở
r
ộ
ng ra t
ớ
i c
ả
t
ầ
n s
ố
2000 Hz,
1000Hz, vùng nói chuy
ệ
n b
ị

ả
nh h
ưở
ng (500 − 2000 Hz), có th
ể
m
ấ
t 70 dB
ở

ạ
n
đ
i
ế
c rõ r
ệ
t
Ở
giai
đ
o
ạ
n này, ti
ế
ng nói to c
ũ
ng khó nghe. B
ệ
nh nhân ù tai th
ườ
ng xuyên, nói chuy
ệ
n
khó kh
ă
n.
Đ
o thính l
ự

ạ
th
ấ
p.

4 .
Ch
ẩ
n
đ
oán xác
đị
nh b
ệ
nh
đ
i
ế
c ngh
ề
nghi
ệ
p
1
143

4.1. Y
ế
u t
ố

i gian lao
độ
ng t
ạ
i môi tr
ườ
ng
ồ
n cao t
ố
i thi
ể
u 3 tháng.

4.2.
Đ
o thính l
ự
c âm hoàn ch
ỉ
nh
4.2.1.
Đ
i
ề
u ki
ệ
n
− Thính l
ự

đồ
thính l
ự
c âm ph
ả
i hoàn ch
ỉ
nh
ở
các gi
ả
i t
ầ
n s
ố
.
4.2.2. Bi
ể
u hi
ệ
n
- Các bi
ể
u hi
ệ
n t
ổ
n th
ươ
ng c

ề
nghi
ệ
p là
đ
i
ế
c
đố
i x
ứ
ng hai bên.
−
Đườ
ng bi
ể
u di
ễ
n thính l
ự
c có khuy
ế
t ch
ữ
V
ở
t
ầ
n s
ố

ấ
u hi
ệ
u
đặ
c tr
ư
ng c
ủ
a
đ
i
ế
c ngh
ề
nghi
ệ
p.
−
Đ
i
ế
c ngh
ề
nghi
ệ
p là
đ
i
ế

n phát sinh ti
ế
ng
ồ
n có th
ể
do va ch
ạ
m, c
ọ

xát, rung chuy
ể
n, c
ộ
ng h
ưở
ng âm,
độ
ng c
ơ
n
ổ
hay h
ỗ
n h
ợ
p các nguyên nhân.
− C
ả

ng cách ly ngu
ồ
n phát sinh ti
ế
ng
ồ
n : làm h
ệ
th
ố
ng hai c
ử
a ra vào,
hai c
ử
a s
ổ
, t
ườ
ng dày, g
ạ
ch r
ỗ
ng, v
ậ
t li
ệ
u x
ố
p

, thay
b
ằ
ng các v
ậ
t li
ệ
u h
ấ
p thu ti
ế
ng
ồ
n nh
ư
len, th
ủ
y tinh, d
ạ
, s
ợ
i g
ỗ
, s
ơ
n
đặ
c bi
ệ
t các b

− Nút tai : nút tai có th
ể
làm b
ằ
ng sáp, b
ằ
ng bông, cao su x
ố
p, ch
ấ
t d
ẻ
o
− Ch
ụ
p tai : tai ch
ụ
p hay m
ũ
ch
ụ
p.
Có th
ể
s
ắ
p x
ế
p ngh
ỉ

i lao
độ
ng, có th
ể
b
ố
trí các phòng yên t
ĩ
nh
để
công nhân ngh
ỉ
ng
ơ
i.

5.3. Bi
ệ
n pháp quy
đị
nh gi
ớ
i h
ạ
n t
ố
i
đ
a cho phép
T

ổ
n trong hi
ệ
n t
ạ
i c
ũ
ng nh
ư

trong t
ươ
ng lai.
M
ứ
c quy
đị
nh tiêu chu
ẩ
n t
ố
i
đ
a cho phép (theo dBA) c
ủ
a Vi
ệ
t nam là 90 dBA trong su
ố
t

n nh
ữ
ng công nhân gi
ả
m thính l
ự
c, kh
ả
n
ă
ng nghe ti
ế
ng nói th
ầ
m d
ướ
i 1m,
m
ắ
c các b
ệ
nh viêm tai gi
ữ
a mãn tính, th
ủ
ng màng nh
ĩ
, x
ơ
tai, r

các tr
ườ
ng h
ợ
p d
ấ
u hi
ệ
u m
ệ
t m
ỏ
i thính giác, d
ị
thanh, nh
ứ
c
đầ
u, chóng m
ặ
t
th
ườ
ng xuyên c
ầ
n
đượ
c
đ
o thính l

u tr
ị
ho
ặ
c chuy
ể
n sang công tác khác.
VI KHÍ HẬU NÓNG TRONG SẢN XUẤT

Mục tiêu học tập
1. Trình bày
đượ
c các bi
ế
n
đổ
i sinh lý, các bi
ế
n
đổ
i b
ệ
nh lý c
ủ
a c
ơ
th

ữ
ng y
ế
u t
ố

đặ
c tr
ư
ng tình tr
ạ
ng lý h
ọ
c c
ủ
a
môi tr
ườ
ng không khí, trong nh
ữ
ng kho
ả
ng không gian, thu nh
ỏ
bao vây quanh ng
ườ
i lao
độ
ng và
ả

ấ
t và th
ờ
i
ti
ế
t
đị
a ph
ươ
ng.

2. Nhi
ệ
t
độ
không khí
Nhi
ệ
t
độ
c
ủ
a b
ấ
t c
ứ
v
ậ
t nào c

ó.
Nhi
ệ
t
độ
là m
ộ
t lo
ạ
i
độ
ng n
ă
ng luôn luôn
đượ
c truy
ề
n t
ừ
v
ậ
t nóng nhi
ề
u
đế
n v
ậ
t nóng
kém h
ơ

ệ
t g
ồ
m có :
− D
ẫ
n truy
ề
n.
−
Đố
i l
ư
u.
1
145

− B
ứ
c x
ạ
.
− Bay h
ơ
i.
Ngu
ồ
n nhi
ệ
t t

sinh không khí) nh
ư
ng m
ặ
t khác, trong s
ả
n xu
ấ
t còn có nh
ữ
ng nguyên nhân khác
làm cho nhiêt
độ
không khí t
ă
ng cao ho
ặ
c gi
ả
m th
ấ
p c
ụ
c b
ộ
.

3. B
ứ
c x

t còn do các v
ậ
t
th
ể
có nhi
ệ
t
độ
cao phát ra. Thu
ộ
c v
ề
b
ứ
c x
ạ
nhi
ệ
t ch
ủ
y
ế
u g
ồ
m gi
ả
i tia
đỏ
và ph

ũ
tr
ụ

N
ă
ng l
ượ
ng b
ứ
c x
ạ
và t
ầ
n s
ố
sóng ánh sáng có quan h
ệ
theo công th
ứ
c Flank :

E hv
=Trong
đ
ó : h là h
ằ

ệ
n t
ừ
có quan h
ệ
:

λ
=
C
vTrong
đ
ó C là v
ậ
n t
ố
c áng sáng truy
ề
n
đ
i trong chân không 300000 km/s.
V
ậ
y nên nh
ữ
ng b
ứ

ớ
n và ng
ượ
c l
ạ
i. Nh
ữ
ng b
ứ
c x
ạ
có b
ướ
c sóng càng ng
ắ
n thì càng có
kh
ả
n
ă
ng
đ
âm xuyên, tác d
ụ
ng ion hóa. Nh
ữ
ng b
ứ
c x
ạ

quang ph
ổ
b
ứ
c x
ạ
ph
ụ
thu
ộ
c vào nhi
ệ
t
độ
v
ậ
t th
ể
b
ị
nung nóng.
Ng
ườ
i ta có th
ể
xác
đị
nh
đượ
c b

c Wien : chi
ề
u dài c
ủ
a b
ướ
c sóng b
ứ
c x
ạ

đ
i
ệ
n t
ừ
mang n
ă
ng l
ượ
ng t
ố
i
đ
a t
ỷ
l
ệ
ngh
ị

: 2896
µ
.
độ
.

Độ
T = 273 + t
0
C
Khi v
ậ
t th
ể
có nhi
ệ
t
độ
b
ề
m
ặ
t t
ớ
i 3900
0
K :

λ
µ

đố
i

Độ

ẩ
m t
ươ
ng
đố
i ( %) = x 100 Độ

ẩ
m t
ố
i
đ
a
Kh
ả
n
ă
ng bão hào h
ơ
i n
ướ
c c

i n
ướ
c.
Nh
ư
v
ậ
y, nhi
ệ
t
độ
không khí t
ă
ng lên thì tr
ọ
ng l
ượ
ng h
ơ
i n
ướ
c bão hòa càng t
ă
ng hay
làm
độ

ẩ
m gi
ả


th
ể
. Theo tác gi
ả
V
ũ
T
ự
L
ậ
p, thì
độ

ẩ
m không khí thích h
ợ
p v
ớ
i c
ơ
th
ể
ng
ườ
i Vi
ệ
t nam
(genotype) là 79 ± 5%.


c
độ
gió và h
ướ
ng gió là hai tiêu chu
ẩ
n c
ủ
a lu
ồ
ng gió.
Gió có tác d
ụ
ng thúc
đẩ
y quá trình trao
đổ
i nhi
ệ
t v
ớ
i môi tr
ườ
ng xung quanh, do làm
thay
đổ
i nhanh l
ớ
p không khí g
ầ

ưở
ng s
ả
n xu
ấ
t, n
ồ
ng
độ
h
ơ
i, khói, khí,
b
ụ
i mau chóng h
ạ
th
ấ
p ho
ặ
c lan r
ộ
ng vì có gió.
Tác
độ
ng c
ủ
a gió tùy thu
ộ
c theo t

Các y
ế
u t
ố
vi khí h
ậ
u không bao gi
ờ
tác
độ
ng
đơ
n l
ẻ
lên c
ơ
th
ể
, mà luôn luôn ph
ố
i h
ợ
p
v
ớ
i nhau t
ạ
o ra m
ộ
t t

t trong nh
ữ
ng y
ế
u t
ố

đ
ó,
đ
ã gây ra c
ả
m giác nhi
ệ
t khác
đ
i. Có nhi
ề
u
ph
ươ
ng pháp
để

đ
ánh giá thang c
ả
m giác nhi
ệ
t, mà trong y h

ầ
n
đầ
u 1957 :
Ch
ỉ
s
ố
Yaglou = 0,7
0
ướ
t + 0,2
0
c
ầ
u + 0,1
0
k
(nhi
ệ
t
độ

ướ
t) (nhi
ệ
t
độ
c
ầ

i Vi
ệ
t nam thích nghi v
ớ
i khí h
ậ
u nóng
ẩ
m, s
ố
li
ệ
u này là v
ấ
n
đề
c
ầ
n nghiên c
ứ
u.

Chế độ lao động và chỉ số Yaglou
Chế độ lao động Nhẹ Trung bình Nặng
Lao
độ
ng liên t
ụ
c 30
0

ỉ
75% 32,2
0
C 31,1
0
C 30
0
C

II. Cơ chế điều hòa thân nhiệt
Tham kh
ả
o Sinh lý
đ
i
ề
u hòa thân nhi
ệ
t, Sách Sinh lý h
ọ
c

III. Ảnh hưởng của điều kiện vi khí hậu nóng đối với cơ thê
1
147

1. Nh
ữ
ng bi
ế

ệ
u.
- Tiêu hóa.
- Bài ti
ế
t m
ồ
hôi.
- Th
ầ
n kinh trung
ươ
ng

2. Nh
ữ
ng r
ố
i lo
ạ
n b
ệ
nh lý có th
ể
g
ặ
p khi lao
độ
ng nóng
2.1. C

- D
ễ
x
ả
y ra
ở

đ
i
ề
u ki
ệ
n thu
ậ
n l
ợ
i : nhi
ệ
t
độ
cao,
độ

ẩ
m cao, gió y
ế
u, lao
độ
ng n
ặ

ồ
n nôn.
M
ặ
t
đỏ
b
ừ
ng, s
ờ
da nóng, thân nhi
ệ
t luôn luôn cao, có th
ể
t
ớ
i 41 − 42
o
C. N
ế
u
đượ
c
d
ừ
ng lao
độ
ng, ngh
ỉ
n

t.
2.1.2. B
ệ
nh say n
ắ
ng (nhi
ệ
t x
ạ
).
- Là do tác
độ
ng c
ủ
a tia h
ồ
ng ngo
ạ
i vào vùng
đầ
u, làm t
ă
ng nhi
ệ
t
độ
c
ủ
a màng não và t
ổ

gây
đượ
c hi
ệ
n t
ượ
ng gi
ố
ng nh
ư
phù não.
-Tri
ệ
u ch
ứ
ng : c
ả
m giác m
ệ
t m
ỏ
i, chóng m
ặ
t, hoa m
ắ
t. Thân nhi
ệ
t có th
ể
không t

ố
i lo
ạ
n hô h
ấ
p do r
ố
i lo
ạ
n th
ầ
n kinh trung
ươ
ng, d
ầ
n d
ầ
n nói mê s
ả
ng, có
ả
o
giác, co gi
ậ
t, hôn mê. Ch
ế
t do li
ệ
t trung tâm hô h
ấ

.
- X
ử
trí : V
ấ
n
đề
ch
ẩ
n
đ
oán phân bi
ệ
t say n
ắ
ng hay say nóng không quan tr
ọ
ng vì có th
ể

có s
ự
ph
ố
i h
ợ
p c
ủ
a m
ộ

m
đ
á vùng
đầ
u, lòng bàn tay, bàn
chân. Có th
ể
dùng thu
ố
c tr
ợ
hô h
ấ
p, tim m
ạ
ch b
ằ
ng long não 0,2g x 1 - 2
ố
ng. Tr
ườ
ng h
ợ
p b
ấ
t
t
ỉ
nh, có th
ể

ề
nghi
ệ
p.
- Do các tia h
ồ
ng ngo
ạ
i có b
ướ
c sóng ng
ắ
n gây nên (780 − 1500nm). Bình th
ườ
ng, th
ủ
y
tinh th
ể
trong su
ố
t. Khi m
ắ
c b
ệ
nh trên, th
ủ
y tinh th
ể
m

nh x
ả
y ra do không th
ườ
ng xuyên
đ
eo kính b
ả
o v
ệ
m
ắ
t và ph
ả
i ti
ế
p xúc th
ườ
ng xuyên v
ớ
i tia h
ồ
ng ngo
ạ
i.
Ở
Vi
ệ
t nam, t
ỷ

ử
trí : m
ổ
thay th
ủ
y tinh th
ể
có th
ể
h
ồ
i ph
ụ
c m
ộ
t ph
ầ
n.
- Phòng tránh :
đ
eo kính b
ả
o v
ệ
m
ắ
t.

2.2.2. B
ệ

ng ng
ườ
i th
ợ
hàn
đ
i
ệ
n, hàn xì. Khi hàn, nhi
ệ
t
độ
lên t
ớ
i
hàng ngàn
độ
nên phát ra các tia có b
ướ
c sóng khác nhau, gây viêm k
ế
t - giác m
ạ
c.
- Tri
ệ
u ch
ứ
ng : sau ch
ứ

ắ
t. Nhìn có
ả
o giác ho
ặ
c
đ
om
đ
óm. Ng
ườ
i công nhân s
ợ
ánh
sáng m
ạ
nh. Giác - k
ế
t m
ạ
c xung huy
ế
t, c
ả
m giác giác - k
ế
t m
ạ
c gi
ả

ỏ
i n
ế
u không b
ị
nhi
ễ
m
khu
ẩ
n. B
ệ
nh di
ễ
n bi
ế
n c
ấ
p tính nh
ư
ng d
ễ
tái
đ
i tái l
ạ
i nhi
ề
u l
ầ

ủ
a b
ệ
nh là do ph
ả
n
ứ
ng quang hóa x
ả
y ra trên da ng
ườ
i công nhân, gi
ữ
a
m
ộ
t bên là tác d
ụ
ng c
ủ
a tia c
ự
c tím sóng dài (315 − 400nm) v
ớ
i các ch
ấ
t hóa h
ọ
c g
ố

ế
u t
ố
ra, mà bi
ệ
n pháp d
ễ
áp d
ụ
ng nh
ấ
t là che
đậ
y các vùng da h
ở
có th
ể
che
đượ
c : dùng bao tay, trùm m
ặ
t, mang
ủ
ng

IV. Biện pháp phòng chống vi khí hậu nóng
1. Bi
ệ
n pháp k
ỹ

ồ
n nhi
ệ
t
đố
i l
ư
u và b
ứ
c x
ạ

ở
n
ơ
i lao
độ
ng b
ằ
ng cách dùng nh
ữ
ng v
ậ
t
li
ệ
u cách nhi
ệ
t
để

ế
li
ệ
u + 20%
trepen + 10% asbest. H
ỗ
n h
ợ
p Sovelit g
ồ
m Magnesi, ph
ấ
n và 15% asbest v
ớ
i bông th
ủ
y tinh.
Các h
ợ
p ch
ấ
t làm v
ậ
t li
ệ
u cách nhi
ệ
t khá phong phú và
đề
u có kh

t
độ
b
ề
m
ặ
t lò h
ơ
i
ố
ng d
ẫ
n có th
ể
gi
ả
m
đ
i
đượ
c 50 − 100
0
C.

2. Bi
ệ
n pháp k
ỹ
thu
ậ

i ta c
ấ
u t
ạ
o m
ộ
t màn n
ướ
c cho ch
ả
y tr
ướ
c các c
ử
a lò gia công nhi
ệ
t kim lo
ạ
i. Màn
n
ướ
c dày vài mm,
đượ
c làm ngu
ộ
i và tu
ầ
n hoàn liên t
ụ
c. Kh

t có màu
đ
en.
- T
ổ
ch
ứ
c thông h
ơ
i, thoáng khí t
ố
t n
ơ
i làm vi
ệ
c, b
ằ
ng cách l
ợ
i d
ụ
ng tri
ệ
t
để
hi
ệ
u qu
ả


ổ
h
ướ
ng
đ
ông nam.
- Nâng cao chi
ề
u cao nhà x
ưở
ng và tri
ệ
t
để
l
ợ
i d
ụ
ng hi
ệ
u qu
ả
c
ủ
a áp l
ự
c nhi
ệ
t.
1

ụ
c
đ
ích
đ
ó, Ng
ườ
i ta th
ườ
ng dùng vòi t
ắ
m không khí

(tranh minh h
ọ
a). Khi v
ậ
n hành,
ph
ả
i chú ý b
ố
trí n
ơ
i lao
độ
ng
ổ
n
đị

ừ
trên xu
ố
ng d
ướ
i c
ơ
th
ể
công
nhân.
Mối liên quan điều chỉnh tốc độ gió và nhiệt độ không khí
T
ố
c
độ
gió Nhi
ệ
t
độ
không khí

1 m/s 25
−
30
o
C
2 m/s 27
−
33

nh, ví d
ụ
, mùa n
ắ
ng nóng ph
ả
i lao
độ
ng ngoài
tr
ờ
i thì b
ố
trí sáng làm s
ớ
m, ngh
ỉ
s
ớ
m; chi
ề
u làm mu
ộ
n, ngh
ỉ
mu
ộ
n.
- Có m
ũ

ả
nh lao
độ
ng.
- Thi
ế
t l
ậ
p nh
ữ
ng phòng ngh
ỉ
t
ạ
o ra
đ
i
ề
u ki
ệ
n vi khí h
ậ
u d
ễ
ch
ị
u
ổ
n
đị

ng t
ự
. Ví d
ụ
,
ở
trong m
ộ
t phòng nh
ư
th
ế
có nhi
ệ
t 19
0
C, trong 8 phút m
ạ
ch s
ẽ
gi
ả
m t
ừ
175
l
ầ
n/phút xu
ố
ng 100 l

n/phút.

4. Bi
ệ
n pháp dinh d
ưỡ
ng
- N
ướ
c u
ố
ng : trong lao
độ
ng nóng, ch
ỉ
nên u
ố
ng ít m
ộ
t (kho
ả
ng 150ml/l
ầ
n) v
ớ
i nguyên
t
ắ
c khát bao nhiêu u
ố

ồ
hôi. Gi
ả
m nhanh c
ả
m giác khát, d
ễ

u
ố
ng, không gây r
ố
i lo
ạ
n tiêu hóa và d
ễ
pha ch
ế
.
N
ế
u c
ầ
n ph
ả
i bù mu
ố
i thêm, ng
ườ
i ta pha vào n

ng c
ủ
a công
nhân lao
độ
ng nóng
đ
ã
đượ
c
đị
nh l
ượ
ng và
đ
a s
ố
công nhân ch
ọ
n n
ướ
c khoáng do công ty
đ
óng chai.
-
Ă
n : chú ý ch
ế
bi
ế

n gi
ữ
a ca
đả
m b
ả
o
đượ
c
ă
n nhi
ề
u
đườ
ng, các th
ứ
c
ă
n d
ễ
tiêu hóa, h
ấ
p thu
đư
a l
ạ
i
n
ă
ng l

ĩ
nh m
ạ
ch chi
d
ướ
i, cao huy
ế
t áp lo
ạ
i trung bình và n
ặ
ng, b
ệ
nh hen, lao ph
ổ
i, khí ph
ế
th
ủ
ng, b
ệ
nh tuy
ế
n
giáp, viêm gan c
ấ
p mãn, loét d
ạ
dày tá tràng,

ỳ
sinh lý
đặ
c bi
ệ
t.
1
150
Câu hỏi đánh gía cuối bài 1.

Trình bày
đượ
c tác h
ạ
i c
ủ
a ti
ế
ng
ồ
n lên c
ơ
th
ể

i c
ủ
a ti
ế
ng
ồ
n, giá tr
ị
c
ủ
a t
ừ
ng bi
ệ
n pháp
3.

Trình bày
đượ
c các bi
ế
n
đổ
i sinh lý, các bi
ế
n
đổ
i b
ệ
nh lý c

ệ
sinh - D
ị
ch t
ễ
, (1997), V
ệ
sinh Môi tr
ườ
ng - D
ị
ch t
ễ
, T
ậ
p 1, Nhà xu
ấ
t b
ả
n
Y h
ọ
c, Hà n
ộ
i.
2.

Nguy
ễ
n Th

i
3.
Đ
ào Ng
ọ
c Phong, Lê Quang Hoành (1998), Y h
ọ
c lao
độ
ng (Giáo trình sau
đạ
i h
ọ
c)
T
ậ
p II, Nxb Y h
ọ
c, Hà N
ộ
i.
4.

Lê Trung,(1997), B
ệ
nh ngh
ề
nghi
ệ
p, T

ữ
ng ch
ấ
t khi xâm nh
ậ
p vào c
ơ
th
ể
dù v
ớ
i m
ộ
t l
ượ
ng nh
ỏ
c
ũ
ng có th
ể

gây nên các r
ố
i lo
ạ
n sinh lý, sinh hóa, d
ẫ
n
đế

ề
nghi
ệ
p.

Ả
nh h
ưở
ng c
ủ
a ch
ấ
t
độ
c
đố
i v
ớ
i c
ơ
th
ể
ng
ườ
i lao
độ
ng do hai y
ế
u t
ố

hai y
ế
u t
ố
n
ầ
y, s
ẽ
x
ả
y ra các m
ứ
c nhi
ễ
m
độ
c khác nhau.
Các ch
ấ
t
độ
c trong s
ả
n xu
ấ
t
đượ
c phân lo
ạ
i nh

nh.
3. Các ch
ấ
t ph
ụ
gia trong s
ả
n xu
ấ
t, ví d
ụ
các dung môi hòa tan các ch
ấ
t h
ữ
u c
ơ
trong
k
ỹ
ngh
ệ
s
ơ
n và ph
ẩ
m màu.
4. Các thành ph
ẩ
m nh

th
ể

Các ch
ấ
t
độ
c vào c
ơ
th
ể
b
ằ
ng
đườ
ng hô h
ấ
p,
đườ
ng da và
đườ
ng tiêu hóa
1.1.
Đườ
ng hô h
ấ
p

Đ
ây là con

p là qua
đườ
ng hô h
ấ
p. Ph
ổ
i ng
ườ
i có có di
ệ
n
tích trao
đổ
i khí là 90 m
2
, trong
đ
ó 70 m
2
là c
ủ
a ph
ế
nang. M
ạ
ng l
ướ
i mao m
ạ
ch có di

ậ
p c
ủ
a ch
ấ
t
độ
c. Chúng
đ
i vào m
ũ
i, qua h
ọ
ng, khí qu
ả
n, vào
ph
ổ
i.
Ở

đ
ây, có nh
ữ
ng m
ạ
ch máu nh
ỏ
li ti, màng nh
ầ

não, gan, th
ậ
n, m
ậ
t. Ch
ấ
t bài ti
ế
t qua s
ữ
a m
ẹ
, tuy
ế
n m
ồ
hôi, sinh d
ụ
c. Ch
ấ
t khí
độ
c theo con
đườ
ng này, m
ộ
t ph
ầ
n b
ị

đ
i th
ẳ
ng vào ph
ế
nang. Nh
ư
trên
đ
ã trình bày, toàn
b
ộ
ph
ế
nang ph
ổ
i có m
ộ
t l
ượ
ng l
ướ
i mao m
ạ
ch dày
đặ
c làm cho ch
ấ
t
độ

c bi
ệ
t
đế
n h
ệ
th
ầ
n kinh trung
ươ
ng. Do
đ
ó có th
ể
nói,
độ
c ch
ấ
t vào trong c
ơ
th
ể
theo
con
đườ
ng hô h
ấ
p nhanh g
ầ
n nh

độ
c là do công nhân
ă
n, u
ố
ng trong khi làm vi
ệ
c, ho
ặ
c hút thu
ố
c v
ớ
i tay b
ị
nhi
ễ
m b
ẩ
n ch
ấ
t
độ
c, ho
ặ
c nu
ố
t ph
ả
i ch

ộ
t s
ố
hóa ch
ấ
t có
áp l
ự
c l
ớ
n v
ớ
i l
ớ
p m
ỡ
d
ướ
i da,
đ
i qua l
ớ
p th
ượ
ng bì và mô bì r
ồ
i
đ
i vào h
ệ

sâu photpho và clo h
ữ
u c
ơ
. Nhi
ễ
m
độ
qua da càng d
ễ
dàng
khi da b
ị
t
ổ
n th
ươ
ng. Nhi
ễ
m
độ
c qua niêm m
ạ
c càng nguy hi
ể
m h
ơ
n vì
ở
niêm m

ả
m
v
ớ
i m
ộ
t s
ố
ch
ấ
t kích thích. Kh
ă
n
ă
ng xâm nh
ậ
p qua da ph
ụ
thu
ộ
c vào:
-
Độ
dày c
ủ
a da
- S
ắ
c t
ố

ễ
m
độ
c ch
ấ
t tan trong n
ướ
c
- B
ộ
ph
ậ
n c
ơ
th
ể
: da s
ọ
h
ấ
p thu nhanh h
ơ
n da lòng bàn tay, bàn chân.
2. S
ự
phân b
ố
các ch
ấ
t

phân b
ố

này ph
ụ
thu
ộ
c vào tính ch
ấ
t c
ủ
a ch
ấ
t
độ
c, m
ỗ
i ch
ấ
t
độ
c có m
ộ
t t
ỷ
l
ệ
không thay
đổ
i gi

- T
ỷ
l
ệ
lipde c
ủ
a c
ơ
quan
- H
ệ
s
ố
phân b
ố
Owerton Mayer = M
ỗ
i ch
ấ
t
độ
c có m
ộ
t h
ệ
s
ố

tr
ữ
trong m
ộ
t s
ố
t
ổ
ch
ứ
c
và c
ơ
quan khác nhau nh
ư
chì, bari, fuor t
ậ
p trung trong x
ươ
ng, b
ạ
c, vàng vào trong da ho
ặ
c
l
ắ
ng
đọ
ng
ở

ệ
n n
ộ
i ngo
ạ
i môi thay
đổ
i (s
ố
t, say r
ượ
u), các ch
ấ
t
độ
c này (nh
ư
chì, th
ủ
y ngân)
đượ
c huy
độ
ng nhanh chóng vào máu gây ra nhi
ễ
m
độ
c
3. Chuy
ể

c trong
đ
ó gan và th
ậ
n có vai trò
đặ
c bi
ệ
t quan tr
ọ
ng. Các ch
ấ
t
độ
c s
ẽ
ch
ị
u nh
ữ
ng s
ự

bi
ế
n
đổ
i trong máu và các t
ổ
ch

u ethylic oxy hóa thành
CO
2
và n
ướ
c, nitric thành nitrat M
ộ
t vài ch
ấ
t l
ạ
i chuy
ể
n hóa thành ch
ấ
t
độ
c h
ơ
n, ví d
ụ
r
ượ
u
methylic b
ị
oxy hóa thành formadhéhyde
4. S
ự


i ra ngoài c
ơ
th
ể
theo
đườ
ng th
ậ
n, tiêu hóa, da, ph
ổ
i, tùy thu
ộ
c vào tính ch
ấ
t lý hóa c
ủ
a ch
ấ
t
độ
c.
Các ch
ấ
t kim lo
ạ
i n
ặ
ng nh
ư
chì, th

s
ơ

sinh bú s
ữ
a m
ẹ
), theo n
ướ
c b
ọ
t (gây s
ư
ng viêm m
ồ
m) theo kinh nguy
ệ
t (gây r
ố
i lo
ạ
n kinh
nguy
ệ
t). Các ch
ấ
t có tính bay h
ơ
i nh
ư

ị
gi
ả
i
độ
c ngh
ề

nghi
ệ
p.
III. Các yếu tố quyết định tác hại của chất độc

Có nhi
ề
u y
ế
u t
ố
quy
ế
t
đị
nh tác h
ạ
i c
ủ
a ch
ấ
t

bay h
ơ
i,
độ
hòa tan, th
ờ
i gian ti
ế
p xúc và tr
ạ
ng
thái c
ủ
a c
ơ
th
ể
công nhân.
1.C
ấ
u trúc hóa h
ọ
c
Nồng độ chất độc trong mở
Nồng độ chất độc trong nước
1
153

ế
t
đị
nh ho
ạ
t tính sinh v
ậ
t h
ọ
c c
ủ
a
độ
c ch
ấ
t.
Visacscon
đư
a ra qui lu
ậ
t ho
ạ
t
độ
ng các ch
ấ
t hóa h
ọ
c d
ự

ậ
n v
ớ
i s
ố
nguyên t
ử

cacbon có trong phân t
ử
, thí d
ụ
:
Pental (5 C)
độ
c h
ơ
n butan (4 C); Butylic (4 C)
độ
c h
ơ
n etylic (2 C)
- Trong nh
ữ
ng h
ợ
p ch
ấ
t có cùng s
ố

+ Nitrit (NO
2
)
độ
c h
ơ
n nitrat (NO
3
); oxyt cacbon (CO)
độ
c h
ơ
n cacbonic (CO
2
)
+ Khi nguyên t
ố
halogen thay th
ế
cho hydro nhi
ề
u bao nhiêu trong các h
ợ
p ch
ấ
t h
ữ
u
c
ơ

cho H trong các h
ợ
p ch
ấ
t cacbua
vòng bao nhiêu thì tính
độ
c t
ă
ng lên b
ấ
y nhiêu, thí d
ụ
: Nitrobenzen (C
6
H
5
NO
2
)
độ
c h
ơ
n
Benzen (C
6
H
6
)
2. Tính hòa tan

ơ
n. Các ch
ấ
t d
ễ
tan trong d
ị
ch th
ể
và trong m
ỡ
l
ạ
i càng làm t
ă
ng tính
độ
c.
Để

đ
ánh giá m
ứ
c
độ

độ
c h
ạ
i, ng

u. Ví d
ụ
:
Benzen có h
ệ
s
ố
O.M là 300
độ
c h
ơ
n êtylic ch
ỉ
có h
ệ
s
ố
O.M 2,5; do
đ
ó benzen thâm nh
ậ
p và
trong m
ỡ
c
ủ
a t
ổ
ch
ứ

cao
làm t
ă
ng t
ỷ
tr
ọ
ng c
ủ
a không khí lên 25%; (dicloretan, carbon disunfua); trong
đ
ó t
ố
c
độ
r
ơ
i
xu
ố
ng c
ủ
a h
ỗ
n h
ợ
p h
ơ
i s
ẽ

ấ
t
độ
c
N
ồ
ng
độ
ch
ấ
t
độ
trong không khí càng cao th
ờ
i gian gây nhi
ễ
m
độ
c càng nhanh.
Th
ờ
i gian tác d
ụ
ng c
ũ
ng
ả
nh h
ưở
ng

154

Trong th
ự
c t
ế
s
ả
n xu
ấ
t,
đ
ôi khi
ở
n
ơ
i làm vi
ệ
c cùng m
ộ
t lúc có nhi
ề
u ch
ấ
t
độ
c, chúng
gây ra tác d
ụ
ng t

ủ
a ch
ấ
t
độ
c r
ấ
t quan tr
ọ
ng, c
ă
n c
ứ
vào
đ
ó ng
ườ
i ta quy
đị
nh n
ồ
ng
độ
t
ố
i
đ
a cho phép. n
ồ
ng

n tính.

Khi
ở
môi tr
ườ
ng lao
độ
ng có hai ch
ấ
t cùng t
ồ
n t
ạ
i chúng có tác d
ụ
ng t
ổ
ng h
ợ
p thì
n
ồ
ng
độ
t
ố
i
đ
a không v

ủ
a 2 ch
ấ
t là 0,025
+ 0,05 = 0,075mg/l
Tr
ườ
ng h
ợ
p có 2 ho
ặ
c nhi
ề
u ch
ấ
t
độ
c tác d
ụ
ng ng
ườ
i ta quy
đị
nh n
ồ
ng
độ
tìm th
ấ
y

ị
theo công th
ứ
c.
1
t
C

t
C
t
C
n
n
2
2
1
1
<+++

Trong
đ
ó : C
1
, C
2
, C
3
: n
ồ

Ch
ấ
t
độ
c khi nhi
ễ
m vào c
ơ
th
ể
, tùy theo li
ề
u l
ượ
ng, th
ờ
i gian xâm nh
ậ
p, s
ứ
c
đề

kháng s
ẽ
gây nên nh
ữ
ng hình thái nhi
ễ
m

ệ
n b
ằ
ng nh
ữ
ng tri
ệ
u ch
ứ
ng
lâm sàng m
ạ
nh. trong s
ả
n xu
ấ
t, tr
ườ
g h
ợ
p này x
ả
y ra khi h
ỏ
ng máy, khi s
ử
d
ụ
ng l
ầ

ấ
y nhi
ề
u ng
ườ
i b
ị
nhi
ễ
m
độ
c.
2. Nhi
ễ
m
độ
c mãn tính
Là do ch
ấ
t
độ
c xâm nh
ậ
p vào c
ơ
th
ể
m
ỗ
i ngày m

m
độ
c mãn tính là do ch
ấ
t
độ
c tích t
ụ
trong c
ơ
th
ể
và
đ
ây là d
ạ
ng ch
ủ
y
ế
u và là nguyên nhân gây
ra b
ệ
nh ngh
ề
nghi
ệ
p .
3. Nhi
ễ

trong s
ả
n xu
ấ
t c
ầ
n chú tr
ọ
ng phòng ch
ố
ng c
ả
hai lo
ạ
i trên, vì nhi
ễ
m
độ
c c
ấ
p tính
ả
nh h
ưở
ng
ngay
đế
n s
ứ
c kh

c nhi
ễ
m vào trong c
ơ
th
ể
d
ầ
n d
ầ
n và phát hi
ệ
n th
ấ
y trong máu, n
ướ
c
ti
ể
u, phân, v
ớ
i s
ố
l
ượ
ng trên m
ứ
c bình th
ườ
ng nh

c làm ngh
ề
gì, ti
ế
p xúc ch
ấ
t gì, m
ứ
c ti
ế
p xúc, phòng h
ộ
.
- Tri
ệ
u ch
ứ
ng lâm sàng khó và ít
đặ
c hi
ệ
u, th
ườ
ng g
ặ
p d
ạ
ng h
ư
ng ph

ị
ch r
ử
a d
ạ
dày
- Xét nghi
ệ
m b
ệ
nh ph
ẩ
m l
ấ
y trên da
5.2. Với nhiễm độc mãn tính
- Ti
ề
n s
ử
ti
ế
p xúc, làm ngh
ề
gì, ti
ế
p xúc ch
ấ
t gì.
- Lâm sàng, h

m
- Xét nghi
ệ
m, có ba nhóm chính
+ Các xét nghi
ệ
m
đ
ánh giá m
ứ
c
độ
ti
ế
p xúc.
Đị
nh l
ượ
ng ch
ấ
t
độ
c ho
ặ
c chuy
ể
n hóa
trong các t
ổ
ch

m này cho bi
ế
t m
ứ
c thâm nhi
ễ
m ch
ấ
t
độ
c, nh
ư
ng ch
ư
a
cho bi
ế
t ch
ấ
t
độ
c
đ
ã gây tác h
ạ
i nh
ư
th
ế
nào cho c

ọ
c do ch
ấ
t
độ
c gây nên
ở
giai
đ
o
ạ
n ti
ề
m lâm sàng. Ví d
ụ

đị
nh l
ượ
ng delta ALA ni
ệ
u
trong nhi
ễ
m
độ
c chì.
Đị
nh l
ượ

đ
ánh giá r
ố
i lo
ạ
n ch
ứ
c ph
ậ
n d
ướ
i tác d
ụ
ng c
ủ
a ch
ấ
t
độ
c: nh
ư
th
ă
m
dò ch
ứ
c n
ă
ng hô h
ấ

độ
c b
ằ
ng nh
ữ
ng ch
ấ
t ít
độ
c ho
ặ
c không
độ
c trong quá trình s
ả
n xu
ấ
t là
ph
ươ
ng pháp h
ợ
p lý nh
ấ
t
để

đề
phòng nhi
ễ

c nhu
ộ
m
C
ơ
gi
ớ
i hóa, t
ự

độ
ng hóa quá trình s
ả
n xu
ấ
t hóa ch
ấ
t.
B
ọ
c kín máy móc và th
ườ
ng xuyên ki
ể
m tra ch
ấ
t l
ượ
ng xem có rò r
ỉ

i
độ
c. N
ế
u
nhà có nhi
ề
u t
ầ
ng, vì h
ơ
i khí
độ
c có t
ỷ
tr
ọ
ng th
ấ
p h
ơ
n không khí, nên b
ố
trí
ở
t
ầ
ng cao và
đặ
t

i t
ổ
ch
ứ
c h
ệ
th
ố
ng thông gió, hút
h
ơ
i khí
độ
c t
ạ
i ch
ỗ
. Ngoài ra ph
ả
i thi
ế
t k
ế
h
ệ
th
ố
ng b
ơ
m không khí trong s

Xây d
ự
ng và ki
ệ
n toàn ch
ế

độ
an toàn lao
độ
ng
Có k
ế
ho
ạ
ch ki
ể
m tra an toàn máy móc
để
k
ị
p th
ờ
i phát hi
ệ
n h
ư
h
ỏ
ng và tu s

ả
i mang d
ụ
ng c
ụ
b
ả
o v
ệ
cá nhân
nh
ư
: m
ặ
t n
ạ
, g
ă
ng,
ủ
ng, áo qu
ầ
n ch
ố
ng th
ấ
m.
2. Bi
ệ
n pháp y t

ớ
i ch
ấ
t
độ
c. Khám
đị
nh k
ỳ
(3, 6, 12 tháng)
để
ki
ể
m tra l
ạ
i s
ứ
c kh
ỏ
e, phát
hi
ệ
n ng
ườ
i nhi
ễ
m
độ
c ngh
ề

ơ
n.
1
156Đố
i v
ớ
i công nhân th
ườ
ng xuyên ti
ế
p xúc v
ớ
i ch
ấ
t
độ
c c
ầ
n
đượ
c h
ưở
ng ch
ế

độ
b

ứ
a &
đ
ào th
ả
i ch
ấ
t
độ
c ra kh
ỏ
i c
ơ
th
ể

2. Phân tích
đặ
c
đ
i
ể
m c
ủ
a các y
ế
u t
ố
quy
ế

Độ
c h
ọ
c Môi tr
ườ
ng, Nhà xu
ấ
t b
ả
n
Đạ
i h
ọ
c Qu
ố
c Gia TP. H
ồ
Chí
Minh.
2.
Đ
ào Ng
ọ
c Phong, Lê Quang Hoành và cs (2001), V
ệ
sinh môi tr
ườ
ng và nguy c
ơ
t

Group, London
8. WHO (2000), Recommended health-based limits in occupational exposure to heavy metals,
Geneva.
1
157

NHIỄM ĐỘC HÓA CHẤT BẢO VỆ THỰC VẬT I. Tình hình sử dụng và nhiễm độc HCBVTV
1. Tình hình s
ử
d
ụ
ng
Hi
ệ
n nay, trên th
ế
gi
ớ
i
đặ
c bi
ệ
t
ở

ế
t trong nông nghi
ệ
p
để
b
ả
o
v
ệ
mùa màng, trong y t
ế

để
di
ệ
t vec t
ơ
truy
ề
n b
ệ
nh.
Ở
n
ướ
c ta, vào nh
ữ
ng n
ă

ỷ
90 s
ố
l
ượ
ng
đ
ã t
ă
ng lên g
ấ
p
đ
ôi 21400 t
ấ
n/n
ă
m
vào n
ă
m 1995 và t
ă
ng lên g
ấ
p 3 l
ầ
n vào n
ă
m 1998 là 30.000 t
ấ

u th
ế
trong vi
ệ
c mua bán, v
ậ
n chuy
ể
n thu
ố
c b
ả
o v
ệ
th
ự
c v
ậ
t. Ng
ườ
i s
ử
d
ụ
ng
mua HCBVTV t
ự
do, ai c
ũ
ng có th

ệ
n nay
ở
n
ướ
c ta
đ
ã và
đ
ang s
ử
d
ụ
ng kho
ả
ng 200 lo
ạ
i HCBVTV trong
đ
ó g
ồ
m 83
lo
ạ
i tr
ừ
b
ệ
nh, 52 lo
ạ

đ
a d
ạ
ng. Tuy ch
ủ
ng lo
ạ
i nhi
ề
u nh
ư
v
ậ
y, song nông dân
ở
h
ầ
u h
ế
t
các vùng th
ườ
ng là do thói quen, do hi
ể
u bi
ế
t có h
ạ
n ch
ế

độ
c tính cao
đ
ã b
ị
c
ấ
m
ho
ặ
c h
ạ
n ch
ế
s
ử
d
ụ
ng
ở
n
ướ
c ta. Theo báo cáo c
ủ
a TS. Phùng th
ị
Thanh Tú, Vi
ệ
n Pasteur Nha
Trang cho th

m trên th
ế
gi
ớ
i
ướ
c tính có 3 tri
ệ
u tr
ườ
ng h
ợ
p nhi
ễ
m
độ
c c
ấ
p tính
nghiêm tr
ọ
ng, t
ử
vong 22.000 ng
ườ
i và 772.000 tr
ườ
ng h
ợ
p t

c HCBVTV; n
ă
m 2001 có 6962 v
ụ
ng
ộ

độ
c HCBVTV, t
ử
vong 187 ng
ườ
i.
Vi
ệ
c l
ạ
m d
ụ
ng HCBVTV, ph
ươ
ng ti
ệ
n phòng h
ộ
kém, ki
ế
n th
ứ
c ít

ộ
t s
ố
ít tr
ườ
ng h
ợ
p s
ử
d
ụ
ng HCBVTV
vào m
ụ
c
đ
ích b
ấ
t chính nh
ư

đầ
u
độ
c, t
ự
t
ử

Chính vì v

ng d
ẫ
n s
ử
d
ụ
ng, b
ả
o qu
ả
n HCBVTV.
II.
Đị
nh ngh
ĩ
a và phân lo
ạ
i
1.
Đị
nh ngh
ĩ
a
HCBVTV bao g
ồ
m các hóa ch
ấ
t và các ch
ế
ph

các vec t
ơ
b
ệ
nh c
ủ
a ng
ườ
i hay súc v
ậ
t,
nh
ữ
ng lo
ạ
i cây c
ỏ
d
ạ
i, các
độ
ng v
ậ
t gây h
ạ
i ho
ặ
c can thi
ệ
p vào quá trình s

m th
ứ
c
ă
n gia súc.
2. Phân lo
ạ
i HCBVTV
2.1. Phân lo
ạ
i theo
đố
i t
ượ
ng d
ị
ch h
ạ
i ho
ặ
c theo công d
ụ
ng
Các HCBVTV
đượ
c chia thành các nhóm nh
ư
: thu
ố
c tr

t côn trùng
2.2. Phân lo
ạ
i theo m
ứ
c nguy hi
ể
m
1
158

H
ầ
u h
ế
t các lo
ạ
i HCBVTV
đề
u
độ
c.
Độ

độ
c c
ấ
p tính c
ủ
a thu

.
C
ă
n c
ứ

độ

độ
c c
ấ
p tính c
ủ
a thu
ố
c, T
ổ
ch
ứ
c Y t
ế
th
ế
gi
ớ
i chia HCBVTV thành 4 lo
ạ
i: t
ừ
c

100-1000
1000
2.3. Phân lo
ạ
i theo c
ấ
u t
ạ
o hóa h
ọ
c
T
ấ
t c
ả
các HCBVTV
đượ
c chia thành hai nhóm l
ớ
n vô c
ơ
và h
ữ
u c
ơ
:
Đầ
u th
ế
k

i
ể
m: li
ề
u dùng cao,
không tác d
ụ
ng ch
ọ
n l
ọ
c, b
ề
n v
ữ
ng nên gây ô nhi
ễ
m môi tr
ườ
ng lâu dài, gây tác h
ạ
i cho
ng
ườ
i, gia súc và côn trùng có ích.
Đế
n nh
ữ
ng n
ă

ữ
u c
ơ
(phospho h
ữ
u c
ơ
).
K
ế
t h
ợ
p, ng
ườ
i ta c
ũ
ng
đư
a ra cách phân lo
ạ
i nh
ư
sau:
2.3.1.Thu
ố
c tr
ừ
sâu: D
ự
a vào c

t phospho h
ữ
u c
ơ
:
đ
ây là nhóm có s
ố
l
ượ
ng hóa ch
ấ
t dùng
để
tr
ừ
sâu
nhi
ề
u nh
ấ
t, chúng là d
ẫ
n xu
ấ
t c
ủ
a axxit phosphoric, bao g
ồ
m: DDVP, clorofos,

y ng
ắ
n ít
độ
c v
ớ
i ng
ườ
i và gia súc. M
ộ
t s
ố
ch
ấ
t
đ
i
ể
n hình
nh
ư
: Permethrin, delthametrin,
-

Nhóm thu
ố
c tr
ừ
sâu sinh h
ọ

ế
n thu
ố
c
BT thiên nông (có ngu
ồ
n g
ố
c t
ừ
vi khu
ẩ
n Bacillus thuringiensis).
2.3.2.Thu
ố
c tr
ừ
b
ệ
nh: Nhóm này bao g
ồ
m thu
ố
c tr
ừ
n
ấ
m, tr
ừ
vi khu

Nhóm các h
ợ
p ch
ấ
t h
ữ
u c
ơ
: Zineb, Maneb, Kasugamycin (Kasumin): là m
ộ
t lo
ạ
i
kháng sinh t
ừ
n
ấ
m Streptomyces kasugaensis,
2.3.3. Thu
ố
c di
ệ
t c
ỏ
:
-

H
ợ
p ch

t cacbamat: Thiobencarb
2.3.4. Các hóa ch
ấ
t di
ệ
t các loài g
ậ
m nh
ấ
m
-

Các hợp chất vô cơ: asen, phosphua kẽm, hợp chất cyanua (NaCN, KCN)
-

Các hợp chất hữu cơ:Wafarin, Fluoro acetamid

1
159

III.Tác động của HCBVTV đến sức khỏe cộng đồng
1. L
ợ
i ích
Nh
ữ
ng l
ợ
i ích do HCBVTV mang l
ạ

2. Tác h
ạ
i
HCBVTV
đ
ã gây nhi
ề
u tác h
ạ
i
ả
nh h
ưở
ng
đế
n s
ứ
c kh
ỏ
e c
ộ
ng
đồ
ng
- Gây nhi
ễ
m
độ
c c
ấ

ặ
c t
ử
vong.
- Tác h
ạ
i
đế
n môi tr
ườ
ng xung quanh:
+ Di
ệ
t c
ả
nh
ữ
ng côn trùng và
độ
ng v
ậ
t h
ữ
u ích cho con ng
ườ
i
+ Gây ô nhi
ễ
m
đấ

ụ
ng ph
ổ
bi
ế
n
ở

ở
n
ướ
c ta
đ
ã
để
l
ạ
i d
ư
l
ượ
ng trên rau, qu
ả
,
trái cây, không b
ị
phân h
ủ
y trong
đấ

ứ
c kh
ỏ
e. D
ư
l
ượ
ng
HCBVTV tích l
ũ
y d
ầ
n trong c
ơ
th
ể
con ng
ườ
i,
đặ
c bi
ệ
t trong m
ỡ
gây ng
ộ

độ
c m
ạ

ng , th
ự
c v
ậ
t có h
ạ
i.
IV. Đường xâm nhập, chuyển hóa và thải trừ HCBVTV
M
ứ
c
độ
nghiêm tr
ọ
ng c
ủ
a các tác h
ạ
i do ti
ế
p xúc v
ớ
i m
ộ
t HCBVTV ph
ụ
thu
ộ
c vào li
ề

a HCBVTV
đ
ó trong c
ơ
th
ể
.
1. Đường vào
HCBVTV có th
ể

đượ
c h
ấ
p thu vào c
ơ
th
ể
qua da, m
ắ
t, hô h
ấ
p, tiêu hóa. S
ự
h
ấ
p thu
qua da có t
ầ
m quan tr

o h
ộ
lao
độ
ng, ho
ặ
c n
ế
u có vi
ệ
c s
ử
d
ụ
ng c
ũ
ng không
đượ
c chú ý .
H
ơ
i HCBVTV hay các h
ạ
t nh
ỏ
khí dung có
đườ
ng kính nh
ỏ
h

t vào
đườ
ng tiêu hóa.
HCBVTV xâm nh
ậ
p vào
đườ
ng tiêu hóa do tiêu th
ụ
th
ự
c ph
ẩ
m ô nhi
ễ
m, tay nhi
ễ
m
HCBVTV nh
ư
khi
ă
n u
ố
ng, hút thu
ố
c trong lúc làm vi
ệ
c.
2. Chuyển hóa và thải trừ HCBVTV


Khác v
ớ
i HCBVTV chlor h
ữ
u c
ơ
, lân h
ữ
u c
ơ
không tích l
ũ
y trong c
ơ
th
ể
, nh
ư
ng
ng
ượ
c l
ạ
i nó r
ấ
t
độ
c và do
đ

ẩ
n ). Các stress sinh lý bình th
ườ
ng v
ớ
i ng
ườ
i s
ử
d
ụ
ng nh
ư
m
ấ
t
n
ướ
c, nhi
ệ
t
độ
ngoài tr
ờ
i cao làm t
ă
ng h
ấ
p thu.
V. Các qu

p v
ớ
i HCBVTV th
ườ
ng là nông dân, ng
ườ
i phun
thu
ố
c, ng
ườ
i s
ả
n xu
ấ
t, bán l
ẻ
.
Đố
i v
ớ
i các thành viên gia
đ
ình
đ
i phun thu
ố
c nh
ấ
t là

l
ớ
n gây
ả
nh h
ưở
ng s
ứ
c
kh
ỏ
e tr
ự
c ti
ế
p cho ng
ườ
i lao
độ
ng và gián ti
ế
p
đế
n gi
ố
ng nòi cho th
ế
h
ệ
sau.