Họ và tên: Nguyễn Thu Phương
Sinh ngày: 15/01/1990
Lớp : KHMT-C
Lớp học phần: Đa Dạng Sinh Học ( NO
1
)
Đề tài tiểu luận:
Trình bày về vai trò của tri thức địa phương trong bảo tồn và phát triển đa
dạng sinh học.
Bài làm:
Khái niệm tri thức bản địa bắt đầu được sử dụng rộng rãi vào đầu những năm 90
của thế kỷ XX. Dĩ nhiên, không phải đợi đến thời điểm này, người ta mới phát hiện
ra tri thức bản địa, mà thực tế, giờ đây, sau nhiều thế kỷ sử dụng khoa học phương
Tây để chinh phục thiên nhiên và coi nhẹ những kinh nghiệm sống hàng ngày của
người dân ở nhiều nơi trên thế giới, các nhà khoa học mới nhận ra tầm quan trọng
của các tri thức bản địa trong mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế, xã hội, văn hoá…
Khái niệm: tri thức địa phương hay còn gọi là tri thức bản địa là hệ thống tri thức
của các cộng đồng dân cư bản địa ở các quy mô lãnh thổ khác nhau. Tri thức địa
phương được hình thành trong quá trình lịch sử lâu dài, qua kinh nghiệm ứng xử
với môi trường và xã hội. Được hình thành dưới nhiều dạng thức khác nhau, được
truyền từ đời này qua đời khác qua trí nhớ, qua thực tiễn sản xuất và thực hành xã
hội. Nó hướng đến việc hướng dẫn và điều hòa các quan hệ xã hội, quan hệ giữa
con người và thiên nhiên. Nó có ý nghĩa lớn trong việc bảo tông và phát triển đa
dạng sinh học.
Tri thức bản địa có vai trò rất quan trọng trong việc bảo tồn và phát triển đa
dạng sinh học. Người địa phương đã sống trong mối quan hệ mật thiết với môi
trường thiên nhiên qua hàng ngàn năm qua. Tích lũy nhiều thông tin vô giá về cấu
trúc động thái của hệ sinh thái, các nhà khoa học là những người chỉ giành một
phần thời gian tương đối ngắn để quan sát, nghiên cứu một hệ đặc trưng. Nhưng
ngược lại người dân lại giành cả đời trực tiếp tác động qua lại với hệ thống đó và
phải gắn bó với hệ sinh thái mà họ quản lý. Các tham luận đều cho rằng, tuy các

lĩnh vực quản lý cộng đồng về rừng đầu nguồn thì người Thái ở Bản Tạt, xã Chiềng
Hạc, huyện Yên Châu, tỉnh Sơn La (rất gần với Hang Kia, Pà Cò) đã tổ chức được
mô hình rất hiệu quả. Trong bản, vai trò của trưởng bản (Xompa) rất lớn, trưởng
bản chịu trách nhiệm thực hiện và chỉ đạo hoạt động bảo vệ rừng đầu nguồn, phân
bổ lượng khai thác gỗ, củi hàng năm cho từng thành viên trong cộng đồng và huy
động nhân lực đi chữa cháy khi có hỏa hoạn (Poffenberger, 1998). Người Nùng An
ở xã Phúc Sen, huyện Quảng Uyên, tỉnh Cao Bằng cũng có hương ước rất cụ thể về
quản lý bảo vệ và sử dụng rừng trên núi đá. Diện tích rừng được chia cho cộng
đồng và hộ gia đình để quản lý sử dụng. Bản có quy định rõ ràng về hưởng lợi và
xử phạt đối với những người vi phạm (Nguyễn Huy Dũng và cộng sự, 1989). Nhờ
có sự bảo vệ rừng của các dân tộc nhờ kiến thức bản địa của họ mà sự bảo tồn đa
dạng sinh học cũng theo đó mà được bảo vệ.
Các dự án phát triển trên cơ sở tri thức địa phương sẽ lôi kéo được nhiều người dân
tham gia, vì nó hợp với lòng dân, dân biết phải làm gì và làm như thế nào. Đó cũng
chính là cơ sở của sự thành công. Rõ ràng, tri thức địa phương là cơ sở của sự hiểu
biết về các lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, y tế, giáo dục, quản lý tài nguyên, đa
dạng sinh học là chủ thể của các hoạt động khác trong phát triển bền vững của các
hệ sinh thái nói chung và các loài nói riêng. Hơn nữa, kiến thức bản địa đã đóng
góp cho khoa học trong nhiều lĩnh vực liên quan đến việc quản lý tài nguyên thiên
nhiên qua các nghiên cứu về thực vật dân tộc học hiện đại. Cụ thể là kiến thức bản
địa đã giúp các nhà khoa học nắm được những vấn đề về đa dạng sinh học và quản
lý rừng tự nhiên. Kiến thức bản địa cũng đóng góp vào khoa học những hiểu biết
sâu sắc về thuần hoá cây trồng, gây giống, quản lý và giúp các nhà khoa học nhận
thức đúng đắn về nguyên tắc, thói quen đốt nương làm rẫy, nông nghiệp sinh thái,
nông lâm kết hợp, luân canh cây trồng, quản lý sâu hại, đất đai và nhiều kiến thức
khác về khoa học nông nghiệp. Thêm nữa, các nhà khoa học cũng thường quen với
kiến thức bản địa và ứng dụng vào trong các dự án về hợp tác phát triển và trong
nhiều bối cảnh hiện tại khác. Loại kiến thức này có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối
với các nhà khoa học và các nhà lập kế hoạch. Nó có thể được xem xét và so sánh
với các hệ thống kiến thức quốc tế, từ đó xác định những kía cạnh bổ ích của hệ