Sáng kiến kinh nghiệm :“Sáng tạo đổi mới trong phương pháp dạy học tích
cực”
I. ĐẶT VẤN ĐỀ:
- Phần lớn học sinh tiểu học còn chưa xác định rõ ràng mục đích việc học
tập là gì. Trong thực tế hiện nay, không ít em còn học là do bị ép buộc hoặc học
chỉ để thầy cô, cha mẹ vui lòng… Điều đó cho thấy nhận thức và nhu cầu học
tập của HS còn chưa cao, các em sẽ dễ dàng nhàm chán, không hứng thú đến
trường nếu như trong quá trình dạy học, giáo viên không nắm rõ đặc điểm tâm lí

thực hiện đổi mới phương pháp dạy học.
- Trong suốt quá trình thực hiện đổi mới giáo dục phổ thông, việc giảng
dạy chương trình luôn đi đôi với đổi mới phương pháp dạy học.
Vì thế ta có thể nói: Đổi mới phương pháp dạy học là vấn đề then chốt
trong xu thế giáo dục hiện nay.

2. Cơ sở thực tiễn
- Các phương pháp giáo dục trước đây đã cho thấy những mặt hạn chế là
chưa phát huy được tính tích cực và sự hứng thú học tập cho học sinh. Trong
những năm đầu đổi mới giáo dục, rất nhiều những phương pháp dạy học mới đã
được vận dụng vào quá trình giảng dạy. Mỗi phương pháp đều có giá trị riêng và

2

tính hiệu quả hay không hiệu quả của phương pháp phụ thuộc phần lớn vào khả
năng vận dụng của giáo viên. Trước nhu cầu và tình hình đó, trong nhiều năm
qua được sự chỉ đạo của Sở GD-ĐT TP.HCM, Phòng Giáo dục Quận Tân Phú
đã thường xuyên tổ chức các lớp tập huấn cho giáo viên nhằm giúp giáo viên
định hướng và thực hiện đúng việc đổi mới phương pháp giáo dục. Trong suốt
thời gian hè của năm học 2006-2007 đến nay, giáo viên chúng tôi được liên tục
tiếp cận nhiều phương pháp dạy học mới, học được nhiều kĩ năng vận dụng từ
những lớp tập huấn như Chương trình khởi đầu của Intel; Phương pháp tổ chức
học nhóm tích cực; Phương pháp dạy học tích cực bộ môn… Qua các lớp tập
huấn này, tôi đã có thêm hành trang tự tin để đổi mới dạy học nhằm phát huy
cao nhất khả năng và vốn sống của học sinh.
- Trong nhiều năm giảng dạy qua, điều làm tôi băn khoăn nhất là một số
học sinh vẫn còn rất thụ động, tự ti, kĩ năng giao tiếp rất kém; các em có biểu
hiện rụt rè, không tham gia vào các hoạt động trên lớp, có một số hầu như cô lập
với mọi người, cũng có em đã bật khóc trước lớp khi được tôi mời lên trình bày
ý kiến. Trước tình hình học sinh như thế, thiết nghĩ người giáo viên cần phải làm

năng phục vụ cho việc giảng dạy chưa?”. Đó là vấn đề tôi hết sức băn
khoăn bởi có lúc tôi chưa thật tự tin khi xử lý một số tình huống phát sinh
trong lớp học, còn lúng túng trong việc tổ chức lớp học sao cho thật hiệu
quả để rèn luyện và phát triển cho học sinh những kĩ năng cần có…Chính
chương trình khởi đầu Intel đã phần nào giúp tôi giải quyết được một số
vướng mắc của bản thân.
- Chương trình khởi đầu Intel bồi dưỡng cho giáo viên chúng tôi rất nhiều
kĩ năng, trong đó quan trọng nhất là 3 nhóm kĩ năng:
 Kĩ năng phát triển tư duy.
 Kĩ năng lập kế hoạch hành động.
 Kĩ năng sử dụng công nghệ thông tin.
- Tiếp cận và vận dụng vào thực tiễn, tôi nhận thấy tính hiệu quả rõ rệt mà
chương trình đã mang lại cho công tác giảng dạy của chúng tôi.

Trong những năm học trước đây, tôi thường xây dựng các kế hoạch
chủ nhiệm, kế hoạch bồi dưỡng, phụ đạo học sinh theo một lề lối cũ.

4

Đó là những kế hoạch theo khuôn khổ quen thuộc và có lúc hiệu quả
chưa cao bởi nó không hoàn thành đúng theo trình tự thời gian hoặc
những tác động trong thực tế gây khó khăn cho việc theo đuổi các kế
hoạch ban đầu. Nhưng khi được tiếp cận với kĩ năng lập kế hoạch
hành động của chương trình Intel, những kế hoạch chủ nhiệm lớp, kế
hoạch bồi dưỡng và phát triển kĩ năng cho học sinh… được tôi xây
dựng trong năm học này phần nào luôn đạt hiệu quả bởi ở từng kế
hoạch hoạt động, tôi luôn chủ động về việc thực hiện mục tiêu, liệt
kê rõ từng bước mình đã thực hiện thế nào, dự đoán những thử thách
có thể xảy ra, xác định rõ các nguồn tài nguyên để từ đó vận dụng
linh hoạt những giải pháp phù hợp và kịp thời.

1/ Hai người đàn bà đến công đường nhờ quan phân xử
việc gì?
2/ Quan đã dùng biện pháp nào để tìm người lấy cắp tấm
vải? Vì sao quan cho rằng kẻ không khóc là kẻ cắp?
3/ Quan đã làm gì để tìm kẻ lấy trộm tiền nhà chùa?
4/ Vì sao quan lại dùng cách trên? Chọn ý trả lời đúng:
 Vì tin là thóc trong tay kẻ gian sẽ nảy mầm.
 Vì biết kẻ gian quá lo lắng sẽ lộ mặt.
 Vì cần có thời gian để thu thập chứng cứ.
5/ Quan án phá được vụ án nhờ đâu? - Chủ yếu tìm
nội dung, ý
nghĩa của bài
đọc. Năm học
2007-20081/ Ai là người phải xử các vụ án và vì sao phải làm công
việc đó?
2/ Hãy kể lại 2 vụ án.
3/ Tìm điểm giống và khác nhau giữa 2 vụ kiện.
4/ Quan án tìm thủ phạm trộm tiền nhà chùa bằng cách

cận lớp học này, kĩ năng sử dụng công nghệ trở nên thuần thục hơn,
nó đã hỗ trợ tôi rất nhiều trong công tác chủ nhiệm như việc tính
điểm số, làm các hồ sơ sổ sách quản lí học sinh… Hơn nữa, nó còn
giúp công tác giảng dạy của tôi đạt hiệu quả hơn bởi tôi thường
xuyên cập nhật các thông tin mới nhất, những tư liệu trực quan sinh
động, đẹp mắt có tính thực tế để áp dụng vào các bài học, từ đó giúp
các em hiểu sâu hơn các kiến thức, gắn kiến thức thu được không xa
rời thực tiễn.

- Chính vì vậy, người giáo viên phải luôn nhận thức một cách đúng đắn:
phải tự rèn luyện, hoàn thiện những kĩ năng về công nghệ, kĩ năng tư duy
và sự cộng tác… để từ đó vận dụng các phương pháp dạy học sao cho
kích thích hứng thú say mê học tập và khả năng sáng tạo của tất cả học
sinh.

2/ Nắm vững các phương pháp dạy học tích cực, vận dụng kết
hợp nhuần nhuyễn các phương pháp vào giảng dạy sao cho vừa đạt
mục tiêu giáo dục, vừa phù hợp với đối tượng học sinh và điều kiện
thực tiễn của cơ sở.
Trong quá trình dạy học, giáo viên cần tạo ra một môi trường học tập giúp
học sinh rèn luyện và phát triển các kĩ năng. Môi trường đó có những đặc điểm
gì? Đó phải là nơi mà học sinh chủ động khám phá ý tưởng của mình, mở rộng
suy nghĩ sáng tạo, đẩy mạnh sự hợp tác lẫn nhau; là nơi thuận lợi để hình thành

7

nhân cách và kĩ năng sống. Một trong những phương pháp tạo ra môi trường đó
chính là phương pháp dạy học theo nhóm.
Trong nhiều năm qua, phương pháp này đã được đông đảo giáo viên vận
dụng nhằm mục đích đổi mới giáo dục. Thế nhưng phương pháp học nhóm đã

sinh phải tự giải quyết các nhu cầu và thông qua đó các kĩ năng sẽ dần được phát
triển. Ngoài ra các phương pháp nhóm tích cực này còn đặc biệt phát triển các kĩ
năng cần thiết cho học sinh để có thể đáp ứng được nhu cầu của xã hội hiện nay.
Cụ thể như:
 Phương pháp “Phóng viên” sẽ phát triển kĩ năng giao tiếp, kĩ năng tư
duy, kĩ năng viết…
 Phương pháp “Trò chuyện tay ba” sẽ phát triển các kĩ năng nghe,
chia sẻ, kĩ năng nói…
 Phương pháp “Kim tự tháp” phát triển kĩ năng quyết định nhanh, kĩ
năng tư duy…

- Nắm được đặc điểm các phương pháp, trong từng hoạt động của tiết học, tôi
luôn nghiên cứu, lựa chọn và vận dụng phối hợp nhịp nhàng phương pháp học
nhóm tích cực với các phương pháp học khác sao cho thu hút các em cùng tham
gia chiếm lĩnh kiến thức. Phụ trách dạy chuyên sâu phân môn Tiếng Việt ở 4 lớp
Năm, tôi nhận thấy mỗi lớp học có đặc điểm riêng:
 Lớp 5/1: phần lớn học sinh nhanh nhẹn, sôi nổi, tự tin, có số ít các
em ít trao đổi chia sẻ ý kiến.
 Lớp 5/2: đa số là học sinh nam, các em rất hiếu động, khả năng tập
trung nghe giảng không lâu, hay nói chuyện và kĩ năng diễn đạt còn
yếu.
 Lớp 5/3: phần lớn học sinh nhanh nhẹn, năng nổ, một số học sinh còn
nhút nhát.
 Lớp 5/4: học sinh hiền, lớp học trầm, các em còn thụ động, ít trao đổi
chia sẻ ý kiến.

Với đặc điểm các lớp như thế, tôi tổ chức giảng dạy ở mỗi lớp với các
phương pháp dạy học khác nhau.

9

phương pháp đôi bạn học tập. Quan sát cho thấy tất cả học sinh kể cả các đối

10

tượng thụ động, nhút nhát cũng đều phải tự nghiên cứu trả lời câu hỏi rồi chia
sẻ câu trả lời cùng bạn kế bên. Kết quả là các em trả lời rất tốt 2 câu hỏi ấy.
-> So sánh hai cách thức tổ chức trên cho thấy: phương pháp đôi bạn học tập
hiệu quả hơn bởi toàn bộ các em đều nắm được nội dung đồng thời kĩ năng
nghe, chia sẻ, trình bày ở các em được phát triển.

 Một thực tế khác, trước đây khi dạy phân môn Tập làm văn, tôi thường vất
vả trong việc chỉnh sửa bài làm của các em (dàn ý, đoạn văn, bài văn) bằng
cách gọi các em đọc lại bài làm của mình rồi cùng cả lớp nhận xét, thống
nhất chung. Kết quả cho thấy rất nhiều học sinh không lắng nghe, có khi lắng
nghe cũng chưa tự tin nhận định bài làm của bạn trước lớp nên đôi lúc việc
sửa bài cho học sinh không đạt hiệu quả. Thế nhưng cũng việc làm đó, ở năm
học này, tôi cảm thấy tiết học thật sự hiệu quả khi sử dụng phương pháp trò
chuyện tay ba kết hợp đàm thoại, chia sẻ. Mỗi nhóm ba học sinh sẽ là một
lớp học thu nhỏ của các em. Lần lượt từng bạn sẽ đọc bài làm của mình rồi sẽ
được nghe lời nhận xét, góp ý từ phía 2 bạn. Cách tổ chức ấy không những
giúp các em học hỏi những cái hay, khắc phục những lỗi sai từ bài làm của
bạn mà qua đó còn rèn cho các em kĩ năng lắng nghe tích cực, kĩ năng nhận
xét, chia sẻ và trình bày ý kiến. Với các em học sinh tự ti, nhút nhát, việc biết
đưa ra ý kiến chủ quan của mình trong nhóm nhỏ dù chưa chất lượng nhưng
đối với tôi đó là một thành công ngoài mong đợi. Tôi tin rằng trong thời gian
sắp tới, các em sẽ mạnh dạn trình bày những ý kiến của mình trước lớp học
hoặc trước đám đông.

- Không những thế, các phương pháp nhóm tích cực còn có cách chia nhóm học
sinh hết sức đa dạng, phong phú. Các em có thể ngồi theo nhóm ngẫu nhiên,

lượt mình chơi mặc dù phải tiếp xúc với những con số khô khan, những bài toán
cần phải tính. Hoặc qua các giờ Tiếng Việt, những kĩ năng về sử dụng từ ngữ, kĩ
năng đọc hiểu, kĩ năng viết văn ở các em học sinh nâng lên rõ rệt; trí tưởng
tượng sáng tạo của các em phong phú hơn rất nhiều.