13
- Chiếm ít diện tích, dễ kiểm tra khi phối giống, chửa và đỡ đẻ.
- Tăng số lứa đẻ/ nái trên năm nhờ kỹ thuật cai sữa sớm và phát hiện nái động dục và phối
giống kịp thời
- Giảm stress cho lợn khi sống cạnh nhau
Chuồng của lợn nái chia làm 2 giai đoạn:
Giai đoạn 1: Nái sau khi cai sữa (tách con) đ Chờ phối đ Thời kỳ mang thai đ Chửa
kỳ I. Đ ợc nuôi trong các ô ngăn cách với các tiêu chuẩn nh lợn nái hậu bị giai đoạn 2.
Giai đoạn 2: Tr ớc khi lợn đẻ 7-10 ngày, lợn nái đ ợc chuyển đến chuồng chờ đẻ, đẻ và
nuôi con.
Kích th ớc cũi đẻ: Dài 2,2m, rộng 1,7 - 2,1m. Cũi gồm 3 ô, ô lợn mẹ ở giữa và 2 ô lợn
con ở hai bên. Kích th ớc ô cho lợn mẹ: Cao 1,0-1,3m, rộng 0,7m, dài 2,2m. Phía tr ớc lắp máng
ăn kiểu treo (hình chữ u) đ ợc làm bằng Inox có độ dày 1mm, rộng máng 35cm, dài 50cm.
Phía tr ớc của máng ăn là núm uống n ớc tự động.
Phía sau của ô lợn mẹ phải thiết kế một thanh chắn ngang cách cửa ra vào của lợn mẹ là
30cm, để lợn mẹ khi đẻ đ ợc dễ dàng và không đè lên con khi nằm xuống.
Sau cùng là cửa để chắnlợn con không ra ngoài đ ợc.
Nền sàn của ô lợn mẹ đ ợc đặt 2 tấm bê tông, mỗi tấm dài 10,5m, rộng 0,7m, trên tấm bê
tông có các lỗ thoát n ớc rộng 1cm, dài 8-10cm.
2 ô chuồng của lợn con: ở 2 bên của ô lợn mẹ mỗi ô có chiều rộng là 0,7m, dài 2,2m, cao
0,5m, xung quanh đ ợc hàn bằng các song sắt
ặ
10, mỗi song cách nhau 5cm. Nền sàn của ô lợn
con cũng đ ợc đặt bằng các lan sắt tròn ặ10 mỗi lan cách nhau 1cm để dễ lọt phân và n ớc tiểu.
Một bên của ô lợn con ta đặt một cái ô úm kích th ớc: cao 0,5m, dài 0,8m, rộng 0,4m,
làm bằng sắt ặ12 xung quanh úm có căng bao tải, mỗi úm có một cửa ra vào kèm theo chốt. Ô
lợn con bên kia đặt một núm uống n ớc tự động ở độ cao 15-20cm.
Khi lợn con đ ợc 5-7 ngày tuổi ta đặt vào ô lợn con 1 máng ăn tròn có đ ờng kính 30cm,
cao 5cm, miệng máng có các thanh chắn không cho lợn con trèo vào. Trên ô úm có lắp một bóng
đèn tròn công suất 100W để s ởi ấm cho lợn con khi cần thiết.

có các khe rộng 0,8 - 1cm, phần bằng bê tông có các khe hở 1cm, dài 10cm. Cứ 2 ô có 1 máng tự
động chứa đựng đ ợc 20kg thức ăn. Trong mỗi ô có các núm uống tự động.
Nếu nuôi lợn con bằng chuồng nền cứng cần chú ý đến việc chống bẩn, ẩm và lạnh cho lợn
con. Hình 5:
Một số kiểu chuồng nuôi
lợn nái

a
-

kỳ động dục tiếp theo.
Tr ớc đây ng ời ta chỉ giải thích đ ợc sự biến đổi có tính chất chu kỳ của buồng trứng, bao
gồm sự động dục và rụng trứng là do sự điều hoà nội tiết của buồng trứng và tuyến yên. Trong
những năm gần đây ng ời ta đã đi sâu chứng minh đ ợc vai trò của thân kinh trung ơng đặc biệt
của vùng d ới đồi (Hypothalamus) trong việc điều hoà chức năng sinh sản. Các chất tiết từ
Hypothalamus có hoạt tính sinh học cao và có nhiệm vụ điều khiển tuyến yên tiết ra các yếu tố
giải phóng và các yếu tố ức chế. Các yếu tố giải phóng bao gồm FRF (Foliculin Releasing
Factors), LRF (Luteino Releasing Factors) và PRF. D ới ảnh h ởng của các kích tố giải phóng,
tuyến yên sé tiết ra FSH và LH làm cho bao noãn phát dục, thành thục, chín và rụng, lợn nái có
biểu hiện động dục.
Cơ chế động dục của lợn nái nh sau: Khi lợn cái đến tuổi thành thục về tính dục, các kích
thích bên ngoài nh ánh sáng, nhiệt độ, thức ăn, feromon của con đực và các kích thích nội tiết đi
theo dây thần kinh li tâm đến vỏ đại não qua vùng d ới đồi (Hypothalamus) tiết ra kích tố FRF
RUMENASIA.ORG/VIETNAM

16
(Folliculin Releasing Factors) có tác dụng kích thích tuyến yên tiết ra FSH làm cho bao noãn
phát dục nhanh chóng. Trong quá trình bao noãn phát dục và thành thục thì th ợng bì bao noãn
tiết ra oestrogen chứa đầy trong xoang bao noãn, làm cho lợn cái có biểu hiện động dục ra bên
ngoài. Cuối kỳ động dục tuyến yên tiết ra LH làm cho trứng chín và rụng. Sau khi trứng rụng sẽ
hình thành thể vàng buồng trứng, thể vàng tiết ra progesteron, có tác dụng kích thích sự tăng sinh
của màng nhầy tử cung chuẩn bị cho hợp tử làm tổ trong sừng tử cung, đồng thời ức chế tuyến
yên sinh ra FSH, ức chế sự thành thục của bao noãn trong buồng trứng, làm cho bao noãn không
phát dục, đồng thời kích thích tuyến yên tiết prolactin, kích thích tuyến vú phát triển.
Nếu lợn nái có chửa thì thể vàng sẽ thoái hoá sau khi lợn đã đẻ và nuôi con, lúc này tuyến
yên không bị progesteron ức chế nữa nên lại sản sinh ra FSH, bao noãn mới lại bắt đầu phát dục
và đi vào một chu kỳ mới. Nếu lợn nái không có chửa thể vàng sẽ tồn tại khoảng trên d ới 17
ngày sẽ thoái hoá và bao noãn mới lại phát dục và đến 21 ngày lại xuất hiện một chu kỳ động dục
kế tiếp.
b. Biểu hiện động dục cuả lợn nái


* Giai đoạn sau chịu đực
Lợn nái trở lại trạng thái bình th ờng, ăn uống nh cũ, âm hộ giảm độ nở, se nhỏ thâm,
đuôi cụp không cho con đực phối.
* Chú ý
- Cá biệt có những lợn nái khi động dục chỉ thấy âm hộ xung huyết còn những biểu hiện khác
thì không rõ rệt hoặc có con thì ng ợc lại, những tr ờng hợp này cần theo dõi chặt chẽ
th ờng xuyên, hoặc có thể dùng lợn đực thí tình để phát hiện động dục.
- Đối với giống lợn ngoại và lợn lai, th ờng biểu hiện động dục không rõ ràng nh lợn nội,
nên phải theo dõi chặt chẽ th ờng xuyên để phát hiện và phối giống kịp thời.
- Lợn nái trong thời gian nuôi con th ờng không động dục, tuy nhiên cá biệt vẫn có những con
có biểu hiện động dục. Lợn nái th ờng sau cai sữa con từ 5-7 ngày nếu đ ợc nuôi d ỡng tốt
đa số đều có động dục trở lại.
- Lợn nái sau khi thụ thai th ờng không có biểu hiện động dục, nh ng cá biệt có những con có
biểu hiện động dục hiện t ợng này gọi là động dục giả, hiện t ợng này th ờng thấy ngay ở
ngày thứ 1 - 2 của chu kỳ thứ nhất hay thứ 2 sau khi đã phối giống. Động dục giả th ờng
biểu không rõ ràng và chỉ trong thời gian ngắn, cần quan sát kỹ để xác định chính xác.
- Có những lợn nái tuy đã phối giống không thụ thai, nh ng đến chu kỳ động dục lần sau
không có biểu hiện động dục, gọi là hiện t ợng chửa giả. Nguyên nhân của hiện t ợng này
có thể do thể vàng tồn tại quá lâu trên buồng trứng, hoặc do rối loạn nội tiết. Cần theo dõi để
có biện pháp kích thích động dục cho những lợn nái này.
c. Xác định thời điểm phối giống thích hợp cho lợn nái
Việc xác định thời điểm phối giống thích hợp cho lợn nái có một vai trò rất quan trọng.
Vì muốn đạt đ ợc tỉ lệ thụ thai cao và lợn nái đẻ nhiều con, thì cần phải xác định chính xác đ ợc
thời điểm phối giống thích hợp cho lợn nái. Mặt khác nếu chúng ta để lỡ kỳ phối giống sẽ gây tổn
thất về kinh tế và ảnh h ởng đến kế hoạch sản xuất của cơ sở chăn nuôi.
Để xác định đ ợc thời điểm phối giống thích hợp, tr ớc hết phải nắm vững qui luật động
dục, rụng trứng của lợn nái, đồng thời còn phải căn cứ vào thời điểm để 2 tế bào trứng, tinh trùng
gặp nhau và có khả năng thụ thai để quyết định thời gian phối giống thích hợp cho lợn nái.
RUMENASIA.ORG/VIETNAM

Nghiên cứu hoạt động sinh dục của lợn ỉ cho thấy thời điểm bắt đầu động dục của lợn ỉ,
th ờng từ 4 giờ sáng trong ngày. Thời gian động dục kéo dài 76,5 giờ - 81,5 giờ. Thời gian phối
giống thích hợp nhất là từ 24 - 30 giờ tính từ khi bắt đầu động dục thì tỉ lệ thụ thai đạt 100%, số
con đẻ ra/ lứa đạt 10,5-11,5 con.
2. Sức sản xuất của lợn nái
a. Một số chỉ tiêu sinh lý sinh dục của lợn nái
*Tuổi động dục lần đầu:
RUMENASIA.ORG/VIETNAM