25
Chơng III
KHả NĂNG SINH SảN CủA LợN NáI
I. sINH Lý ĐộNG DụC và PHối GiốNG CủA LợN Nội,
LợN LAI và lợN NGoại
1. Tuổi động đực đầu tiên
Tuổi động dục đầu tiên ở lợn nội (ỉ, Móng Cái) rất sớm: 4-5 tháng tuổi khi khối lợng đạt từ
20-25kg.
ở lợn nái lai tuổi động đực đầu tiên muộn hơn so với lợn nội thuần. ở lợn lai F1 (có 1/2 máu
nội) động đực bắt đầu lúc 6 tháng tuổi, khi khối lợng cơ thể đạt 50-55kg. ở lợn ngoại động
đực muộn hơn so với lợn lai, tức là động dục lúc 6-7 tháng tuổi khi lợn có khối lợng 65-
68kg.
Không cho lợn phối giống ở thời kỳ này vì cơ thể lợn cha phát triển đầy đủ, cha tích tụ
đợc chất dinh dỡng nuôi thai, trứng cha chín một cách hoàn chỉnh.
Để đạt đợc hiệu quả sinh sản tốt và duy trì con nái sinh sản lâu bền, cần bỏ qua 1-2 chu kỳ
động dục, rồi mới cho phối giống.
2. Tuổi đẻ lứa đầu
Lợn nái nội (ỉ, Móng Cái) trong sản xuất, tuổi đẻ lứa đầu thờng từ 11-12 tháng tuổi. Nh
vậy lứa đầu cho phối lúc 7 tháng tuổi. Về khối lợng cần đạt từ 45-50kg, nếu cho phối với
đực ngoại để có đàn con lai kinh tế.
Lợn nái lai và nái ngoại nên cho đẻ lần đầu lúc 12 tháng tuổi, nhng không quá 14 tháng tuổi.
Nh vậy phải phối giống lứa đầu ở lợn lai lúc 8 tháng tuổi với khối lợng lợn không dới 65-
70kg. Đối với lợn ngoại cho phối giống lúc 9 tháng tuổi với khối lợng không dới 80-90kg
(giống lợn ngoại nuôi thích nghi tại Việt Nam).
3. Chu kỳ động dục của lợn nái và động dục trở lại sau đẻ
Một chu kỳ động dục của lợn nái là 18-21 ngày, nếu cha cho phối giống thì chu kỳ lại nhắc
lại.
Trong thời kỳ nuôi con, lợn nái sau khi đẻ 3-4 ngày hoặc sau khi đẻ 30 ngày lợn có hiện
tợng động dục trở lại, thờng thấy ở lợn nội.
Không nên cho phối giống lúc này, vì bộ máy sinh dục của lợn cha phục hồi nh trớc khi
đẻ, trứng cha chín đều.

c. Giai đoạn sau chịu đực.
Lợn nái trở lại bình thờng, ăn uống nh cũ. Âm hộ giảm độ nở, se nhỏ, thâm, đuôi cụp
không cho đực phối.
5. Thời điểm phối giống thích hợp
Để lợn nái đạt tỷ lệ thụ thai cao, số con đẻ ra nhiều cần tiến hành phối giống đúng lúc, vì thời
gian trứng tồn tại và có hiệu quả thụ thai rất ngắn, trong khi đó thì tinh trùng có thể kéo dài và
sống trong tử cung khoảng 45-48 giờ.
Do vậy thời điểm phối giống thích hợp nhất là giữa giai đoạn chịu đực. Nh vậy đối với lợn
nái lai và ngoại cho phối vào cuối ngày thứ 3 và sang ngày thứ 4, nếu tính từ lúc bắt đầu động
dục, hoặc sau khi có hiện tợng chịu đực khoảng 6-8 tiếng thì cho phối. Đối với lợn nái nội
cần sớm hơn lợn lai và lợn ngoại thuần 1 ngày vào cuối ngày thứ 2 và sáng ngày thứ 3 do thời
gian động dục ngắn hơn (3 ngày) Xem sơ đồ.
Trong sản xuất dùng thụ tinh nhân tạo khi lợn có triệu chứng chịu đực buổi sớm thì chiều cho
phối, nếu có triệu chứng vào buổi chiều thì để sớm hôm sau cho phối. Nên cho phối 2 lần ở
giai đoạn chịu đực, nhằm chặn đầu khóa đuôi của thời kỳ rụng trứng. (Nhất là đối với lợn
nái tơ).
27
D−íi ®©y lµ s¬ ®å ®éng dôc cña lîn vµ thêi ®iÓm phèi gièng.
- §èi víi lîn n¸i lai vµ n¸i ngo¹i:
28
II. KHả NĂNG SiNH SảN CủA lợN Nái
1. Số lứa đẻ và tuổi loại thải của lợn nái nội, nái lai và nái ngoại
Lứa đẻ Số con
Năm thứ nhất
Năm thứ hai:
Năm thứ ba:
Năm thứ t:
Năm thứ năm:
lứa 1
lứa 2

Tổng cộng: 176 ngày x 2 lứa = 352 ngày.
Một năm lợn nái đẻ 2 lứa là hiện thực.
Để đạt đợc yêu cầu trên, cần tập cho lợn con ăn sớm và cai sữa sớm, nhng cai sữa không
dới 45 ngày trong điều kiện nuôi dỡng hiện nay ở nớc ta.
Cần quan tâm đến thời gian sau khi cai sữa tách con 3-5 ngày, lợn thờng động dục trở lại,
cần phối giống kịp thời nếu không sẽ lỡ phối mất thêm 18-21 ngày (một chu kỳ động dục).
Điều này rất quan trọng đối với ngời nuôi từ 5-10 nái trở lên.
29
III. CHọN LợN ĐựC CHO PHốI GIốNG
Nói đến sinh sản của lợn mà chỉ nói về con nái là cha đủ, sinh sản tốt hay xấu đều do tính di
truyền của con bố và con mẹ. Một con nái tốt cho đàn con trong một ổ tốt. Một con đực tốt
cho nhiều ổ trong toàn đàn tốt. Vì vậy con đực có khả năng cải tạo đàn giống với hiệu quả
cao.
Sử dụng đực giống cho phối có 2 phơng pháp: trực tiếp và thụ tinh nhân tạo. Dù nuôi ở cơ sở
nào hay cho phối giống bằng phơng pháp nào cũng cần chọn con đực đạt tiêu chuẩn làm
giống.
1. Chọn lợn đực
Tùy theo mục đích sản xuất để chọn theo đặc điểm giống, theo cá thể đực giống. Ví dụ: Cần
sản phẩm nhiều nạc, đẻ nhiều con, con to khỏe, nuôi sống cao, tiêu tốn thức ăn cho 1 kg tăng
trọng thấp thì chọn lợn đực giống ngoại nh Landrace, Yorshire. Những tiêu chuẩn chính cần
chọn:
- Lý lịch ông bà, cha mẹ thể hiện đặc điểm giống và có năng suất cao.
- Chọn cá thể: Con lớn nhất trong đàn khỏe mạnh, ngực nở lng thẳng, mông to dài mình,
vai cứng cáp, 4 chân đứng thẳng, nhanh nhẹn, hiếu động, hình dáng, lông da đúng với
phẩm giống.
- Hai hòn cà (tinh hoàn) đều và nở nang, lộ rõ rệt. Tránh cà lệch (hòn to hòn nhỏ), cà ẩn
sâu, không trễ dài, không mọng nh sa ruột.
- Phàm ăn, chịu đựng tốt thời tiết quá nóng hoặc quá lạnh. Tiêu tốn thức ăn thấp cho 1 kg
tăng trọng (từ 3,2 - 3,5kg tăng trọng).
- Không mắc các bệnh kinh niên và bệnh truyền nhiễm.