Người kể chuyện và giọng
điệu kể chuyện trong loạt
truyện rối loạn tâm thần của
Edgar Allen Poe
Trước khi đi vào vấn đề người kể chuyện và giọng điệu kể chuyện trong loạt
truyện Rối loạn tâm thần của Poe, chúng tôi xin giới thiệu sơ qua việc phân loại
những truyện ngắn của ông. Truyện ngắn của Poe là một sự pha trộn tài tình. Trong
một truyện trinh thám người ta có thể thấy những yếu tố kinh dị đan xen những tình
tiết hài hước. Trong một truyện kinh dị người ta lại thấy những ý tưởng ngộ nghĩnh
của nhân vật hoặc giọng văn đôi chỗ rất hóm hỉnh. Ngoài ra bạn đọc còn thấy những
tình tiết hé lộ những ý tưởng rất thực tiễn về khoa học, cụ thể hơn là y học. Lại có
truyện có vẻ như thuần tuý hài hước nhưng lại bộc lộ khá rõ tình trạng thần kinh
không bình thường của nhân vật chính. Phân loại truyện ngắn của Poe là một công
việc rất khó khăn. Có lẽ gọi chúng là những dị truyện thì thích hợp hơn cả vì chúng
luôn vượt quá khuôn khổ nội dung của một câu chuyện thông thường, chúng luôn
hướng tới sự độc đáo và gây nên những ấn tượng rất mạnh mẽ cho bạn đọc. Dựa vào
những truyện ngắn đặc sắc nhất của Poe có thể tạm chia truyện ngắn của ông thành
ba dạng chính: kinh dị, trinh thám và rối loạn tâm thần. Vì khuôn khổ bài viết có
hạn, chúng tôi sẽ chỉ khảo sát người kể chuyện và giọng điệu kể chuyện trong
ba truyện ngắn Rối loạn tâm thần đặc sắc của Poe . Đó là những truyện ngắn Trái
tim kể tội (The tell-tale heart), Con mèo đen (The black cat), Thùng rượu
Amontillado (The cast of Amontillado).
Trong Trái tim kể tội, kẻ sát nhân tìm mọi cách giết ông lão hàng xóm với một lý
do rất vô lý và nực cười. “Tôi nghĩ mọi sự chỉ tại con mắt của lão. Vâng, chính là nó.

vợ ngăn lại, tức quá bổ rìu vào đầu vợ, chôn vợ vào trong ngách tường hầm. Kết thúc
của câu chuyện khá giống với Trái tim kể tội nhưng có phần kỳ quái hơn. Cảnh sát đến
điều tra, lục soát kỹ lưỡng. Kẻ sát nhân tỏ ra rất bình tĩnh khiến họ không nghi ngờ gì.
Nhưng trước khi họ ra đi hắn bỗng thốt lên “Tôi có thể nói đây là một ngôi nhà được
xây dựng tuyệt hảo. Những bức tường này - các ngài đi đấy ư? - Những bức tường này
được gắn kết vào nhau rất chắc chắn”
(3)
. Và với một “lòng can đảm điên rồ” hắn đã gõ
mạnh cây gậy vào bức tường nơi chôn xác vợ hắn. Lập tức một tiếng tru gào rùng rợn,
thảm thiết như tiếng khóc của con trẻ vọng ra. Hoá ra hắn đã vô tình chôn sống con
mèo cùng với thi thể người vợ tội nghiệp.
Thùng rượu Amontillado cũng kể về hành vi sát nhân bệnh hoạn của Montresor,
một quí ông rất sành rượu vang. Y rắp tâm giết Fortunato chỉ vì Fortunato luôn "gây
tổn thương" cho y. Trong truyện không thấy y đưa dẫn chứng nào chứng tỏ Fortunato
đã từng làm chuyện đó. Bản thân y cũng có lúc thừa nhận anh ta là người "đáng trọng",
"đáng nể" vì nhiều lẽ trong đó nổi bật là sự sành rượu của anh ta. Dường như y không
chịu đựng nổi sự tự tin của Fortunato khi nói về rượu. Y lập kế hoạch giết Fortunato
một cách công phu. Đầu tiên y nói với Fortunato là đã mua được một thùng rượu
Amontillado quí hiếm. Điều này kích thích trí tò mò của Fortunato ghê gớm, anh ta vội
vã đi theo Montresor về tòa lâu đài của y. Ydẫn Fortunato xuống khu hầm mộ của
dòng họ Montresor. Nơi đó chất đầy xương người được chôn cất trong nhiều thế kỷ. Y
chuốc rượu cho Fortunato đến khi say. Chính thế Fortunato đã không ngần ngại theo y
dấn sâu vào khu hầm mộ với hi vọng sẽ được nếm thử rượu Amontillado. Cuối cùng
đến một nghách đường hầm y xích Fortunato lại, sau đó dùng vữa, gạch để sẵn từ trước
và một cái bay thủ sẵn trong túi xây bít kín chôn sống Fortunato tội nghiệp. Sau đó y
xây trát, ngụy trang lại khéo léo đến mức "nửa thế kỷ trôi qua" chẳng ai biết được vụ
ám hại này.

Để tìm hiểu người kể chuyện và giọng điệu kể chuyện trong loạt truyện ngắn nêu
trên, chúng ta không thể bỏ qua một trong những đoạn viết về nghề hay nhất của ông