MỘT SỐ CHỈ TIÊU XÁC ĐỊNH MỨC ĐỘ
PHÁT TRIỂN KINH TẾ-XÃ HỘI

● Tổng sản phẩm quốc dân (GNP). Đây là tiêu thức thường được nêu ra
đầu tiên, để so sánh, đánh giá qui mô, mức độ phát triển kinh tế và mức
sống giữa các nước. GNP là tổng giá trị toàn bộ các sản phẩm cuối cùng
và các hoạt động dịch vụ được tạo ra hàng năm của mỗi nước; GNP
không kể các sản phẩm trung gian và các phần giá trị phải chi trả cho
người nước ngoài, nhưng lại bao gồm cả phần giá trị được tạo ra ở nước
ngoài mà thuộc quyền sở hữu của người trong nước.

● Tổng sản phẩm trong nước (GDP). Là tiêu thức so sánh cũng thường
được dùng với GNP (hoặc thay thế GNP).

GDP khác GNP ở chỗ GDP không bao gồm phần giá trị của người trong
nước được tạo ra ở nước ngoài, nhưng lại bao gồm cả những phần giá trị
của người nước ngoài được tạo ra trong lãnh thổ quốc gia. GNP nhấn
mạnh khía cạnh chủ sở hữu của các giá trị được tạo ra, bất kể được tạo
ra ở nơi nào. Còn GDP nhấn mạnh khía cạnh không gian lãnh thổ của
các giá trị được tạo ra, bất kể nó thuộc về ai, về quốc gia nào. Như vậy,
trong cùng một niên hạn thống kê, cùng một biểu tính và chuyển đổi thì
các chỉ số GNP và GDP chỉ bằng nhau trong 3 trường hợp sau:

(1) Khi tổng hợp trên qui mô toàn thế giới, không phân biệt quốc gia,
lãnh thổ và chủ sở hữu.

(2) Những quốc gia có nền kinh tế khép kín, không đầu tư kinh doanh
sản xuất ở nước ngoài, cũng không buôn bán, liên doanh, nhận đầu tư
của các nước ngoài.

(3) Nước có phần giá trị thu về từ nước ngoài cân bằng với phần giá trị

trên thế giới.

GNP và GDP được tính theo tiền riêng của mỗi nước, sau đó qui đổi qua
USD theo tỉ giá hối đoái chính thức giữa 2 loại tiền. Nhưng trên thực tế,
giá trị sức mua của 1USD ở mỗi nước lại khác nhau và rất khác so với ở
Hoa Kỳ, do đó không đánh giá được sát đúng thực tế mức tiêu dùng giữa
các quốc gia. Vì vậy, đầu 1990, Liên Hiệp Quốc đưa ra phương pháp
tính GDP của mỗi nước theo sức mua tương đương (PPP) hay đồng giá
sức mua, làm cho kết quả so sánh gần đúng với thực tế hơn. Ví dụ, năm
1998, GNP/người của Việt Nam tính theo cách cũ là 310 USD/người,
theo cách tính mới là 1.755 USD/người.

● Chỉ số phát triển (HDI). Chỉ số này là sự kết hợp của 3 yếu tố: Tuổi
thọ BQ; Giáo dục (tỉ lệ người biết chữ và số năm đi học trung bình) và
GDP/người (theo PPP - đồng sức mua).

Chỉ số HDI là tiêu thức để bổ sung và làm sáng tỏ sự chênh lệch về trình
độ phát triển sức sản xuất và mức sống vật chất-văn hoá giữa các nước.
Chỉ số này không chỉ phản ánh qui mô sản xuất, tiêu dùng theo đầu
người về các giá trị vật chất mà còn phản ánh một phần giá trị tinh thần,
đạo lý, văn hoá, giáo dục, y tế, công bằng xã hội, an ninh xã hội, chất
lượng môi trường.

● Cơ cấu kinh tế (% GDP): Là tỉ trọng (%) các ngành trong nền kinh tế,
tính theo giá trị sản phẩm (có thể hiểu theo nghĩa thông thường là cơ cấu
các ngành kinh tế). Đây là tiêu thức phản ánh đặc trưng trình độ phát
triển và sức mạnh kinh tế của một nước, một vùng.

GDP là tỉ trọng (%) tương quan của 3 nhóm ngành (3 khu vực) kinh tế:
Nông nghiệp (N-L-N); Công nghiệp (CN-XD); Dịch vụ (bao gồm mọi