Sự hình thành và các đặc tính của từ
trường trái đất.
.1. Sự hình thành từ trường trái đất:
- Từ trường Trái Đất (và từ trường bề mặt) được coi
như một lưỡng cực từ trường, với một cực gần cực bắc
địa lý và cực kia gần cực nam địa lý. Một đường thăng
tưởng tượng nối hai cực tạo thành một góc khoảng
11,3° so với trục quay của trái đất. Nguyên nhân gây
ra từ trường có thể được giải thích theo lý thuyết
dynamo.
Các trường từ có thể mở rộng vô hạn, tuy nhiên nếu
xét các điểm càng ra xa nguồn thì chúng càng yếu dần.
- Từ trường của Trái Đất có tác dụng đến hàng chục ngàn km trong vũ trụ và được
gọi là quyển từ.

. Phát hiện từ trường :
- Vào năm 1600, nhà vật lí người Anh W. Gilbert đã đưa ra giả thuyết Trái Đất là
một nam châm khổng lồ. Ông đã làm một
quả cầu lớn bằng sắt nhiễm từ, gọi nó là
"Trái Đất tí hon" và đặt các từ cực của nó
ở các địa cực. Đưa la bàn lại gần trái đất
tí hon ông thấy trừ ở hai cực, còn ở mọi
điểm trên quả cầu, kim la bàn đều chỉ
hướng Nam Bắc. Hiện nay vẫn chưa có sự
giải thích chi tiết và thỏa đáng về nguồn
gốc từ tính của Trái Đất.
- Năm 1940, một số nhà vật lý đã đưa ra giả thuyết "Đinamô" để giải thích nguồn
gốc từ trường của trái đất. Theo thuyết này thì từ trường Trái đất chủ yếu được
hình thành từ các dòng đối lưu trong chất lỏng của trái đất ở độ sâu trên 3000 km.
Sự khác biệt về nhiệt độ trong chất lỏng của trái đất đã làm xuất hiện các dòng đối
lưu. Nếu trong nhân của trái đất có một "từ trường nguyên thuỷ" thì các dòng đối

trường tự nhiên của Trái đất.
Phần lớn các vật chất thiên văn trong vũ trụ như hành
tinh, các vì sao và các dải thiên hà đều có từ trường.
Các từ trường này đóng vai trò quan trọng trong quá
trình phát triển của các vật chất trong không gian.
Từ trường của Trái đất cũng rất quan trọng với cuộc
sống trên hành tinh. Nó bảo vệ chúng ta, giúp ta tránh
được những tác động có hại của các tia vũ trụ và gió
Mặt trời. Nếu không có từ trường, chúng ta sẽ không ngừng bị các vật chất độc hại
tấn công và cuộc sống không thể duy trì trên Trái đất. Tìm hiểu cơ cấu phát sinh ra
từ trường Trái đất, các hành tinh và các vì sao là mục tiêu mà rất nhiều nhà khoa
học trên thế giới theo đuổi.
- Từ năm 1919, Joseph Larmor, một nhà vật lý người Anh, đã đưa ra giả thuyết
cho rằng từ trường của Mặt trời được sinh ra do sự chuyển động của các chất lỏng
dẫn điện. Giờ đây, giả thuyết này của ông đã được các nhà khoa học hậu sinh
khẳng định.
- Là tấm chắn bảo vệ trái đất, nhưng là tấm lá chắn vô hình, nên không ai có thể
nhìn thấy từ trường trái đất. Song, chính cực quang lại tiết lộ cho chúng ta - những
"người trần mắt thịt" - biết nó ở đâu.
Mặt trời không chỉ đem đến ánh sáng và hơi ấm mà còn là mối hiểm nguy của con
người. Lý do: mặt trời liên tục phóng ra các hạt giàu năng lượng - gió mặt trời -
vào vũ trụ và về hướng trái đất. Trước khi các hạt đó có thể chạm vào hành tinh
của chúng ta thì chúng đã bị một tấm chắn ngăn lại, đó là từ trường của trái đất.
Các nhà vật lý khẳng định rằng từ trường ngày càng yếu đi và sẽ dẫn đến sự thay
đổi cực.
.2. Khi từ trường giảm đi :
- Từ trường là tấm chắn bảo vệ cho trái đất. Từ trường giảm đi thì ngày càng có
nhiều tia cực tím đến bề mặt. Điều đó nghĩa là gì thì các cơn bão mặt trời trong
quá khứ đã chỉ ra: Tháng giêng năm 1997 nó làm tê liệt một vệ tinh viễn thông trị
giá 200 triệu dollar. 8 năm trước đó, nó đã làm hỏng mạng lưới điện ở Canada.

4 Nguyên nhân gây ra từ trường trái đất giảm :
Nguyên nhân từ trường giảm nằm ở trong lòng trái đất. Ở đó kim loại chảy lỏng
xoay vòng quanh nhân ngoài. Bằng chuyển động cắt ngang từ trường nó tạo ra
một dòng điện, dòng điện đó cũng tạo ra một từ trường nữa. Giả sử như hướng
chuyển động đó giữ nguyên thì từ trường trước đó vẫn nguyên vẹn. Nhưng do
đường chuyển động của nó thường xuyên thay đổi, từ trường được tạo ra cũng
thay đổi và làm giảm bớt đi từ trường có trước.
5 Kết quả là trái đất đổi cực :
Cứ khoảng 1 triệu năm thì cực từ của trái đất thay đổi. Theo sự phỏng đoán của
các nhà vật lý trái đất thì khi thay đổi cực, từ trường của trái đất không ổn định và
phân ra làm nhiều từ trường nhỏ, bao bọc lấy trái đất khắp mọi hướng. Sau đó thì
từ trường sẽ ổn định trở lại nhưng theo hướng ngược lại. Điều đó có nghĩa là
đường đi của từ trường sẽ không phải là từ Nam đến Bắc mà từ Bắc đến Nam.
6 Từ trường trái đất - nguyên nhân của các hiện tượng tự nhiên :
Không chỉ có các nhà vật lý mới bận tâm đến từ trường của trái đất. Thực tế thì từ
trường cũng đóng một vai trò quan trọng trong thế giới động vật. Không có nó thì
các loài chim di cư sẽ mất phương hướng. Nhà động vật học, giáo sư Wolfgang
Wiltschko, người nghiên cứu hơn 35 năm qua về giác quan cảm nhận từ trường
của chim di cư, đã chứng minh được điều đó bằng một thử nghiệm thông minh:
trong một cái phễu lớn không có khả năng định hướng, Wiltschko đã nhốt một con
chim hồng tước và để nó tìm hướng bay. Cũng như các loài chim di cư khác
thường thay đổi hướng bay theo mùa. Mùa thu chúng bay về vùng ấm áp hơn ở
phương Nam, trong tháng tư chúng lại bay trở về phương Bắc. Trong cuộc thử
nghiệm, con hồng tước vẫn định hướng được rõ ràng về phương Bắc mà không có
sự chỉ đường của thiên nhiên như vị trí mặt trời hay các vùng núi. Nếu cực từ tiếp
tục dịch chuyển với tốc độ nhanh, thì điều này sẽ là một vấn đề nghiêm trọng đối
với các loài chim di cư trong tương lai.
7 Khái niệm cực quang :
Một hiện tượng vô hại khác nhưng rất ấn tượng: mặt trời luôn phóng vào vũ trụ
một khối lượng khổng lồ các hạt mang năng lượng, kể cả hướng trái đất. Nhưng