Website: Email : Tel : 0918.775.368
Đề án kinh tế chính trị Trần Xuân Ngọc
A.lời nói đầu
Kinh tế chính trị học là môn học có nhiệm vụ nghiên cứu giải thích bản
chất .hiện tợng của các hiện tợng kinh tế khách quan, xác định các quy luật
kinh tế , chi phối mọi hoạt động của đời sống xã hội.Môn kinh tế chính trị học
nghiên cứu các quan hệ kinh tế giữa ngời với ngời diễn ra trong tất cả các khâu
của quá trình tái sản xuất xã hội , đó là quan hệ sản xuất , nó nghiên cứu không
cô lập mà nghiên cứu trong mối quan hệ thờng xuyên , là lực lợng sản xuất và
cấu trúc thợng tầng.Khi nghiên cứu về kinh tế chính trị học chúng ta luôn thấy
sự hình thành và phát triển kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa ở
Việt Nam cũng nh những nhân tố đảm bảo cho tính định hớng đó là một đề
tài rất phong phú và thú vị , nó đã và đang là chủ đề nghiên cứu của rất nhiều
nhà kinh tế và đồng thời là một lĩnh vực kinh tế chính trị mà trong đó tồn tại
nhiều trờng phái khác nhau đấu tranh với nhau gay gắt.Nh vậy là một sinh viên
khối kinh tế em thấy môn học này rất quan trọng nên em rất muốn tìm hiểu lĩnh
vực này để tăng thêm hiểu biết của mình cũng nh nhận thức về vấn đề đang xảy
ra trong nền kinh tế của đất nớc và muốn góp một phần nhỏ bé của mình để xây
dựng đất nớc vững mạnh.
Đất nớc ta trải qua nhiều giai đoạn của nhiều nền kinh tế khác nhau cùng
với sự phát triển của kinh tế hàng hoá va hiện giờ là kinh tế thị trờng định hớng
xã hội chủ nghĩa là nền kinh tế phù hợp nhất với tình hình đất nớc ta hiện
nay.Đảng và Nhà nớc ta cũng đã có những chủ trơng chính sách rõ ràng.Theo
văn kin Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ IX Đảng Cộng Sản Việt Nam chỉ
rõ :Đảng và Nhà nớc ta chủ trơng thực hiện nhất quán và lâu dài chính sách
phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần vận động theo cơ chế thị tr-
ờng có sự quản lý của Nhà nớc theo định hóng xã hội chủ nghĩa.Do đó chúng
ta cần phải phân tích các nhân tố đảm bảo cho tính định hơng XHCN cũng nh
xem xét thực trạng hiện nay về các công cụ quản lý vĩ mô nền kinh tế qua đó
xây dựng đề xuất một số giải pháp.
1

Website: Email : Tel : 0918.775.368
Đề án kinh tế chính trị Trần Xuân Ngọc
kinh tế cơ bản của nền kinh tế : Sản xuất ra cái gì , Sản xuất nh thế nào , Sản
xuất cho ai. Cơ chế thị trờng bao giờ cũng lấy lợi nhuận làm động lực mục đích
của các doanh nghiệp , giá cả của thị trờng là phạm trù trung tâm , nó thực hiện
chức năng phát tín hiệu để thực hiện việc điều chỉnh các nguồn lực vào các mục
tiêu kinh tế cụ thể đồng thời điều chỉnh quan hệ cung cầu trong nền kinh tế.Cơ
chế thị trờng chịu sự tác động của một hệ thống các quy luật kinh tế đặc thù. .
2.Bản chất của nền kinh tế thị trờng ở Việt Nam
Nói kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa có nghĩa là nền kinh tế
của chúng ta không phải là kinh tế bao cấp , quản lý theo kiểu tập trung quan
liêu bao cấp nh trớc đây nhng đó cũng không phải là nền kinh tế thị trờng tự do
theo cách của các nớc t bản tức là không phải kinh tế thị trờng t bản chủ
nghĩa ,và cũng cha hoàn toàn la kinh tế thị trờng xã hội chủ nghĩa.Bởi vì chúng
ta còn đang trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội còn có sự đan xen đấu
tranh giữa cái cũ và cái mới ,vừa có vừa cha có đầy đủ các yếu tố xã hội chủ
nghĩa.Nền kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam một mặt
vừa có tính chất chung của nền kinh tế thị trờng :
Một là các chủ thể kinh doanh , chủ thể kinh tế có tính độc lập có
quyền tự chủ trong sản xuất kinh doanh.
Hai là giá cả do thị trờng quyết định , hệ thống thị trờng đợc phát
triển đầy đủ và nó có tác dụng làm cơ sở cho việc phân phối thu nhập kinh tế
vào trong các ngành các lĩnh vực của nền kinh tế .
Ba là nền kinh tế vận động theo những quy luật vốn có của kinh tế thị
trờng nh quy luật giá trị , quy luật cạnh tranhSự tác động của các quy luật đó
hình thành cơ chế tự điều tiết của nền kinh tế .
Bốn là nếu là nền kinh tế thị trờng hiện đại thì còn có sự điều tiết vĩ
mô của Nhà nớc thông qua pháp luật kinh tế kế hoạch hoá , các chính sách kinh
tế.
Mặt khác kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam dựa

trong ú kinh t nh nc gi vai trũ ch o. Cỏc thnh phn kinh t núi trờn
tn ti mt cỏch khỏch quan v l nhng b phn cn thit ca nn kinh t
trong thi kỡ quỏ lờn ch ngha xó hi. Vỡ vy phỏt trin nn kinh t th
4
Website: Email : Tel : 0918.775.368
§Ò ¸n kinh tÕ chÝnh trÞ TrÇn Xu©n Ngäc
trường nhiều thành phần là một tất yếu đối với nước ta. Chỉ có như vậy chúng
ta mới khai thác được mọi nguồn lực kinh tế, nâng cao được hiệu quả kinh tế,
phát huy được tiềm năng của các thành phần kinh tế vào phát triển chung của
nền kinh tế cuả đất nước nhằm thoả mãn nhu cầu ngày càng cao của nhân dân.
Trong nền kinh tế thị trường nhièu thành phần ở nước ta, kinh tế nhà
nước giữ vai trò chủ đạo. Việc xác lập vai trò chủ đạo của nên kinh tế nha
nước là vấn đề có tính nguyên tắc và là sự khác biệt có tính bản chấtgiữa kinh
tế thị trưòng định hướng xã hội chủ nghĩa với kinh tế thị trường tư bản chủ
nghĩa. Tính định hướng xã hội chủ nghĩa của nền kinh tế thị trường ở nước ta
đã quyệt định kinh tế thị trường phải giữ vai trì chủ đaọ trong cơ cấu kinh tế
nhiều thành phần. Bởi lẽ mỗi một chế độ xã hội đều có một cơ sở kinh tế
tương ứng với nó, kinh tế nhà nước cùng với kinh tế tập thể tạo nền tảng cho
chế độ xã hội mới-xã hội chủ nghĩa ở nước ta.
Vì vậy nền kinh tế Nhà nước phải được xây dựng và phát triển có hiệu
quả để thục hiện tốt vai trò chủ đạo của mình; đồng thời Nhà nước phải thực
hiên tốt vai trò quản lí vĩ mô kinh tế-xã hội để đảm bảo cho nền kinh tế phát
triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa.
2.3. Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa,
thực hiện nhiều hình thức phân phối thu nhập, trong đó lấy phân
phối theo lao động là chủ yếu.
Phù hợp với sự phát triển của tư liệu sản xuất trong thời kì quá độ lên chủ
nghĩa xã hội, nhiều chế độ sở hữu cùng tồn tại: Sở hữu toàn dân, sở hữu tập
thể, sở hữu cá nhân và các hình thức sở hữu do kết quả của sự xâm nhập giũa
chúng. Mỗi chế đọ sở hữu có nguyên tắc (hình thức) phân phối tương ứng với

giá trị, quy luật cung-cầu, cạnh tranh…; giá cả do thị trường quyết địnhđối
với việc phân phối các nguồn lực kinh tế, vào các ngành, các lĩnh vực kinh tế.
Trong điều kiện ngày nay, hầu như tất cả các nền kinh tế của các nước
trên thế giới đèu có sự quản lí của nhà nước để sửa chữa một mức độ nào
đó” những thất bại của thị trường”. Tức là cơ chế vận hành nền kinh tế của tất
cả các nước đều là cơ chế thị trường cs sự quản lí của nhà nước. Nhưng điều
6
Website: Email : Tel : 0918.775.368
§Ò ¸n kinh tÕ chÝnh trÞ TrÇn Xu©n Ngäc
khác biệt trong cơ chế vận hành nền kinh tế của nước ta là ở chỗ Nhà nước
quản lí nền kinh tế không phải là nhà nước tư sản, mà là nhà nước xã hội chủ
nghĩa, nhà nước của dân do dân và vì dân đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng
Cộng sản Việt Nam. Sự quản lí của nhà nước xã hội chủ nghĩa nhằm sửa
chữa những” that bại của thị trường”, thực hiện các mục tiêu xã hội, nhân
đạo, mà bản than cơ chế thị trường không thẻ làm được, đảm bảo cho nền
kinh tế thị trường phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Vai trò quản lí
của Nhà nước xã hội chủ nghĩa là hết sức quan trọng. Nó đảm bảo cho nền
kinh tế phát triển ổn định, đạt hiệu quả cao, đặc biệt là đảm bảo công bằng xã
hội.
Nhà nước quản lí nền kinh tế thị truờng định hướng xã hội chủ nghĩa theo
nguyên tắc kết hợp kế hoạch với thị trường. Thị trường là một bộ phận cấu
thành của nền kinh tế, nó tồn tại khách quan, tự vận động theo những quy luật
vốn có của nó. Còn kế hoạch hoá là là hình thức thực hiện của tính kế hoạch,
nó là sản phẩm chủ quan của chủ thể quản lí. Kế hoạch và cơ chế thị trường
là hai phương tiện khác nhau để điều hành và phát triển nền kinh tế. Kế hoạch
là sự điều chỉnh có ý thức của chủ thể quản lí đối với nền kinh tế, còn cơ chế
thị trường là sự tự điều tiết của bản thân nền kinh tế.
Sự kết hợp kkế hoạch với thị trường ở cả tầm vi mô hay vĩ mô. Ở tầm vi
mô, thị trường là căn cứ xây dựng kế hoạch sản xuất kinh doanh. Thông qua
sự biến động của quan hệ cung cầu và giá cả thị trường, các doanh nghiệp lựa

đó các công ty t bản độc quyền giữ vai trò chi phối sự phát triển của toàn bộ
nền kinh tế.Cơ chế thị trờng trong nền kinh tế hàng hoá theo định hớng xã hội
chủ nghĩa lại hoạt động trong môi trờng của sự đa dạng các quan hệ sở hữu
,trong đó chế độ công hữ giữ vai trò là nền tảng của nền kinh tế quóc dân,với
vai trò chủ đạo của kinh tế nha nớc.Tính định hớng xã hội chủ nghĩa đòi hỏi
trong khi phát triển kinh tế hàng hoá nhiều thành phần phải củng cố và phát
triển kinh tế nhà nớc và kinh tế hợp tác trở thành nền tảng của nền kinh tế có
khả năng đìêu tiết, hớng dẫn sự phát triển của nền kinh tế hàng hoá nhỏ va t
bản chủ nghĩa.Kinh tế nhà nớc phải đợc củng cố và phát triển ở các vị trí then
chốt của nền kinh tế ,ở lĩnh vực an ninh quốc phòng,ở các lĩnh vực dịch vụ xã
8
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Đề án kinh tế chính trị Trần Xuân Ngọc
hội cần thiếtmà các thành phần kinh tế khác không có đìêu kiẹn hoặc không
muốn đầu t vì không có hoặc ít lãi.
Thứ hai, về tính chất giai cấp của nhà nớc và mục đích quản lý của
nhà nớc.Trong cơ chế thị tròng t bản chủ nghĩa,sự can thiệp của nhà nớc luôn
mang tinh chất t sản và trong khuôn khổ của chế độ t sản với mục đích nhằm
bảo đảm môi trờng kinh tế-xã hội thuận lợi với sự thống trị của giai cấp t sản
,cho sự bền vững của chế độ bóc lột t bản chủ nghĩa.Trong cơ chế thị trờng có
sự quản lý của nhà nớc theo định hớng xã hội chủ nghĩa ,thì sự can thiệp của
nhà nớc xã hội chủ nghĩa vào nền kinh tế lại nhằm bảo vệ quyền lợi chính đáng
của toàn thể nhân dân lao động,thực hiện mục tiêu dân giàu nớc mạnh xã hội
công bằng dân chủ văn minh.
Thứ ba,về cơ chế vận hành.Cơ chế vận hành nền kinh tế hàng hoá,kinh
tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa là cơ chế thị trờng có sự quản lý của
nhà nớc dới sự lãnh đạo của Đảng Cộng Sản Việt Nam.Cơ chế đó đảm bảo tinh
hớng dẫn,đièu khiển nền kinh tế hớng tới đích xã hội chủ nghĩa theo phong
châm nhà nớc đìêu tiết vĩ mô ,thị trờng hớng dẫn doanh nghiệp.Cơ chế đó biểu
hiện ở một số mặt cơ bản là:Một là,nhà nớc xã hội chủ nghĩa là nhân tố đóng

việt nam.
4.1.Vai trò đìêu tiết của nhà nớc
4.1.1Chức năng của nhà nớc Viêt Nam
Nhà nớc xã hội chủ nghĩa dới sự lãnh đạo của Đảng Cộng Sản quản lý
nền kinh tế thị trờng nhằm mục tiêu dân giàu , nớc mạnh , xã hội công bằng,
dân chủ văn minh ; đảm bảo cho mọi ngời có cuộc sống ấm no tự do hạnh
phúc.
Một là , Nhà nớc đảm bảo sự ổn định chính trị,kinh tế,xã hội,thiết lập
khuôn khổ pháp luật để tạo điều kiện cần thiết cho hoạt động kinh tế ,vì ổn định
chính trị ,xã hội là điều kiện cần thiết để phát triển kinh tế.Nhà nớc còn phải
tạo ra hành lang luật pháp cho hoạt động kinh tế bằng cách đặt ra những đièu
luật cơ bản về quyền sở hữu tài sản và hoạt động thị trờng ,đặt ra những qui
định chi tiết cho hoạt động của các doanh nghiệp.
10
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Đề án kinh tế chính trị Trần Xuân Ngọc
Hai là, Nhà nớc định hớng cho sự phát triển kinh tế va thực hiện đìêu tiết
các hoạt động kinh tế để đảm bảo cho nền kinh tế thị trờng tăng trởng ổn
định.Nhà nớc xây dựng các chiến lợc và quy hoạch phát triển , trực tiếp đầu t
vào một số lĩnh vực ,Nhà nớc phải sử dụng chính sách tài chính và chính sách
tiền tệ để tạo ổn định môi trờng kinh tế vĩ mô.
Ba là, Nhà nớc đảm bảo cho nền kinh tế hoạt động có hiệu quả.Nhà nớc
phải thực hiện những biện pháp nhằm ngăn chặn những tac động bên ngoài để
nâng cao hiệu quả kinh tế xã hội.Sự xuất hiện độc quyền cũng làm giảm tính
hiệu quả của hoạt động thị trờng,vì vậy Nhà nớc có nhiệm vụ rất cơ bản là bảo
vệ cạnh tranh và chống độc quyền để nâng cao tính hiệu quả của hoạt động thị
trờng.
Bốn là ,Nhà nớc cần hạn chế khắc phục các mặt tiêu cực của cơ chế thị
trờng thực hiện công bằng xã hội.Sự tác động của cơ chế thị trờng có thể đa lại
hiệu quả kinh tế cao nhng nó không tự động mang lại những giá trị mà xã hội

kịp thời các vấn đề nảy sinh để đảm bảo cân bằng tổng thể của nền kinh tế.
- Khuyến khích và trừng phạt.Bằng các chính sách đòn bẩy kinh tế và
động viên về tinh thần khuyến khích mọi tổ chức kinh tế hoạt động theo định
hớng của kế hoạch cố gắng thực hiện nhiệm vụ của kế hoạch.Muốn vậy phải có
chế độ thởng phạt rõ ràng hoạt động theo định hớng kế hoạch làm lợi cho nền
kinh tế thì đợc khuyến khích ; ngợc lại không làm theo định hớng của kế
hoạch ,làm hại thì phải ngăn chặn và trừng phạt.
4.1.3.Các công cụ điều tiết vĩ mô của nhà nớc xã hội chủ nghĩa ở Việt
Nam.
*Hệ thống pháp luật.Hệ thống pháp luật là một công cụ quản lý vĩ mô
của Nhà nớc ,nó tạo ra khuôn khổ pháp luật cho các chủ thể kinh tế hoạt động ,
phát huy mặt tích cực và hạn chế mặt tiêu cực của cơ chế thị trờng ,đảm bảo
cho nền kinh tế phát triển theo định hớng xã hội chủ nghĩa.Hệ thống pháp luật
bao trùm mọi hoạt động kinh tế-xã hội ,bao gồm những đièu luật cơ bản về hoạt
động của các doanh nghiệp (Luật doanh nghiệp ), về hợp đồng kinh tế , về bảo
hộ lao động , bảo hiểm xã hội,bảo vệ môi trờngCác luật đó điều chỉnh hành vi
12
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Đề án kinh tế chính trị Trần Xuân Ngọc
của các chủ thể kinh tế buộc các doanh nghiệp phải chấp nhận sự điêu tiết của
Nhà nớc
*Kế hoạch hoá.Cơ chế vận hành nền kinh tế thị trờng định hớng xã hội
chủ nghĩa là kế hoạch kết hợp với thị trờng.Kế hoạch và thị trờng là hai công cụ
quản lý của Nhà nớc ,chúng đợc kết hợp chặt chẽ với nhau.Sự điều tiết của thị
trờng là cơ sở phân phối các nguồn lực , còn kế hoạch khắc phục tính tự phát
của thị trờng ,làm cho nền kinh tế phát triển theo định hớng của kế hoạch.Kế
hoạch nói ở đây đợc hoạch định trên cơ sở thị trờng ,bao quát tất cả các thành phần
kinh tế , tất cả các quan hệ kinh tế kể cả quan hệ thị trờng.
*Lực lợng kinh tế của Nhà nớc.Nhà nớc quản lý nền kinh tế không chỉ
bằng các công cụ pháo luật, kế hoạch hoá , mà còn bằng lực lợng kinh tế của

Việc đề ra quan điểm thành phần kinh tế nhà nớc giữ vai trò chủ
đạo và cùng với thành phần kinh tế hợp tác dần dần trở thành nền tảng
của nền kinh tế quốc dânlà một trong những thành tự to lớn của Đại hội đại
biểu toàn quốc lần thứ VIII Đảng Cộng Sản Việt Nam ,nó đánh dấu một sự
chuyển biến căn bản trong nhận thức của Đảng và Nhà nớc ta về con đờng đi
lên chủ nghĩa xã hội cũng nh về các yếu tố cơ bản cấu thành nền kinh tế đó.
4.2.1.Nội dung của thành phần kinh tế nhà nớc
Thành phần kinh tế nhà nớc dựa trên cơ sở quan trọng là sở hữu của nhà
nớc về t liệu sản xuất .Phải phân biệt nhà nớc với t cách một lực lợng kinh tế ,
kiểm soát nền kinh tế theo các nguyên tắc của thị trờng với nhà nớc là một lực
lợng chính trị với các phơng tiện vật chất đảm bảo cho sự thống trị chính trị
đó.Chỉ có sở hữ nhà nớc với t cách là một lực lợng kinh tế , một chủ thể kinh tế
trong nền kinh tế thị trờng mới là sở hữu thuộc thành phần kinh tế nhà nớc.Với
quan niệm nh thế thành phần kinh tế nhà nớc bao gồm các yếu tố cấu thành
sau:
Yếu tố thứ nhất là hệ thống các doanh ngiệp nhà nớc .Đây là các tổ
chức kinh tế mà sở hữu của nhà nớc có thể là 100% hay chỉ là cổ phần không
chế, cổ phần đặc biệt có quyền phủ quyết.Các doanh nghiệp nhà nớc có thể
hoạt động theo luật riêng nh hiện nay cũng có thể hoạt động theo luật doanh
14
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Đề án kinh tế chính trị Trần Xuân Ngọc
nghiệp chung nh nhiều ý kiến đề nghị nhng điẻm cốt lõi của nó là nhà nớc
thông qua các đại diện sở hữu của mình tiến hành kiểm soát chi phối hoạt động
của doanh nghiệp nhằm lấy đó làm công cụ can thiệp tích cực vào nền kinh tế
định hớng những cân đối lớn và hiệu quả chung.
Yếu tố thứ hai là hệ thống tài chính của nhà nớc.Ngày nay khi mà xu h-
ớng mở rộng phân phối qua ngân sách nhà nớc đã trở thành phổ biến ở các
quốc gia thì ở nớc ta do nhà nớc có vai trò lớn trong đam bảo công bằng nên tài
chính nhà nớc trở thành lc lợng kinh tế đáng kể.Từ ngân sách nhà nơc có thể