Hiện trạng và những vấn đề
của nghiên cứu văn học đương đại
Trung Quốc trong thế kỉ mới Hai là, tham gia việc lựa chọn kinh điển văn học đương đại, xác lập giá trị văn học.
"Sự tồn tại của phê bình, giá trị và ý nghĩa của phê bình phải nhờ ở việc xây dựng kinh điển
của nó. Nếu công năng xây dựng kinh điển mất đi, sức mạnh và tính khả năng của việc tồn
tại phê bình sẽ bị ảnh hưởng rất lớn. Nếu phê bình vẫn có sức mạnh xây dựng kinh điển văn
học, duy trì được giá trị của văn học thì dù trong thời kỳ truyền thông văn hóa ra sức
khuếch trương, phê bình vẫn có đường của mình để đi"
(6)
.
Ba là, tiến hành xây dựng văn học sử. Đối với văn học một thời đại mà nói, nghiên
cứu văn học sử thực ra không thể tách rời phê bình văn học. Cuốn Lý luận văn học của
René Wellek và Austin Warren có ảnh hưởng sâu rộng đã đặt phê bình lên địa vị rất cao,
cho rằng phê bình văn học là cơ sở của văn học sử vì phê bình văn học là môi giới cho tác
phẩm văn học bước vào văn học sử; tách rời phê bình văn học, văn học sử không thể hình
thành.
Nhưng đối với phê bình văn học mà nói, việc thực hiện toàn bộ những công năng ấy
thực ra chỉ là một trạng thái lý tưởng. Tại thời đại khác nhau, phê bình đều gặp phải hoàn
cảnh khốn cùng và vấn đề khác nhau. Ngay phê bình văn học hiện nay của Trung Quốc mà
nói, những trở ngại ngăn cản việc thực hiện công năng của phê bình vừa đến từ hoàn cảnh
xấu của phê bình cùng bản thân phê bình không được tín nhiệm một cách phổ biến, lại vừa
đến từ năng lực tự thân của phê bình bị thoái hóa.
Việc thực hiện công năng của phê bình trước hết phải dựa vào năng lực chủ thể của
nhà phê bình. Đánh giá một nhà phê bình có ưu tú hay không, chúng ta thường xem xét
năng lực về hai mặt của người đó: một là năng lực sáng tạo mới về mặt lý luận, hai là năng

quyền uy nào đó. Về một ý nghĩa nào đó, phương tiện truyền thông thời đại chúng ta
thường dùng phương thức "khen vống", "bốc thơm" khi phán đoán văn học và phương thức
này đã ảnh hưởng đến phán đoán của nhà phê bình. Trên tọa độ so sánh, họ không sao
cưỡng lại và kháng cự tiếng nói của phương tiện truyền thông bởi sách mà họ đọc không
nhiều hơn phương tiện truyền thông. Ngay tác phẩm họ đọc để phê bình, họ thường cũng
không đọc kỹ, không đọc theo lối "học thuật hóa" mà phê bình chủ quan hóa theo lối chuồn
chuồn chấm nước. Rất nhiều nhà phê bình chẳng những không đọc đi đọc lại, đi sâu thăm
dò một văn bản, hơn nữa dường như họ đã mất lòng kiên nhẫn để đọc hoàn chỉnh một tác
phẩm. Họ có khi chỉ đọc trích yếu nội dung, tóm tắt cốt truyện là đã có thể viết bài phê bình
hoặc cao đàm khoát luận trong hội nghị nghiên cứu, thậm chí có một số nhà phê bình sức
tưởng tượng đã phát đạt đến độ không đọc tác phẩm mà có thể viết một bài đại luận rất dài
về tác phẩm ấy. Việc nhà phê bình "vô vi" về nghiên cứu tác phẩm, ở một ý nghĩa nào đó
chẳng những không thể giúp đỡ gì cho văn học sử mà ngược lại còn tạo nên sự che lấp văn
bản văn học, khiến cho rất nhiều văn bản quan trọng bị tiếng nói phù hoa của thời đại nhấn
chìm, khó lòng nổi lên đuợc.
Hoàn cảnh khốn đốn của phê bình văn học ngày nay còn biểu hiện ở phê bình văn
học và bản thân nhà phê bình bị bóp méo và dị hóa. Thông thường, sự phát hiện, tìm tòi,
giải thích giá trị chính diện của văn học nên là công năng và "phương thức hiện trường" của
phê bình, nhà phê bình nên có năng lực chỉ ra thành tựu văn học và giá trị văn học của thời
đại chúng ta, nên có năng lực báo cho bạn đọc biết nhà văn giỏi, tác phẩm hay của thời đại
chúng ta là những ai và những gì ở thời gian sớm nhất, họ giỏi, hay và giá trị của họ thể
hiện ở những chỗ nào. Nhưng ngày nay, "phủ định", "phê phán", "khốc bình"
(6)
đang trở
thành một cái mốt, trở thành một thủ đoạn để chứng minh giá trị của nhà phê bình. "Khốc
bình" được thịnh hành, một mặt liên quan với sự dụ dỗ sa bẫy của phương tiện truyền thông
và thương nghiệp vì điều mà phương tiện truyền thông mặn mà cần đến chính là những "lời
phán" võ đoán, khoa trương đủ loại. Họ không cần anh đưa ra lý do, không cần anh phân
tích chứng minh mà chỉ cần "giọng điệu kỳ quái" để thu hút ánh mắt. Một khi không cẩn
thận, phán đoán về văn học của anh sẽ bị phương tiện truyền thông viết lại, bóp méo, dị hóa