CHỈÅNG 3
AN TON KHI SỈÍ DỦNG MẠY MỌC, THIÃÚT BË THI CÄNG

3.1. Khại niãûm chung:

3.1.1. u cáưu âäúi våïi cå giåïi hoạ thi cäng:
Hiãûn nay cäng nghãû xáy dỉûng cäng trçnh âang phạt triãøn theo hỉåïng cäng nghiãûp hoạ,
cå giåïi hoạ táút c cạc dảng cäng tạc cọ khäúi lỉåüng låïn, täún nhiãưu cäng sỉïc âäúi cạc quạ trçnh thi
cäng. Quạ trçnh thi cäng âỉåüc cäng nghiãûp hoạ v cå giåïi hoạ s khäng nhỉỵng náng cao nàng
sút lao âäüng, rụt ngàõn thåìi gian xáy dỉûng, âm bo cháút lỉåüng cäng trçnh m trong ráút nhiãưu
trỉåìng håüp cn lm gim tai nản do âiãưu kiãûn lao âäüng ca cäng nhán âỉåüc ci thiãûn, tảo âiãưu
kiãûn an ton v vãû sinh lao âäüng trong cạc quạ trçnh thi cäng.
Mạy mọc thiãút bë sỉí dủng trong cäng nghãû xáy dỉûng ngy cng phong phụ v âa dảng
vãư chng loải, cạc tênh nàng k thût ngy cng tinh vi hiãûn âải hån. Cạc loải mạy mọc thiãút
bë chênh sỉí dủng trãn cäng trỉåìng âãø thỉûc hiãûn cạc âảng cäng tạc khạc nhau bao gäưm.
- Cạc mạy thi cäng âáút trãn khä v dỉåïi nỉåïc nhỉ mạy âo xục, san gảt, âáưm âáút, tu
hụt bn, sụng bàõn nỉåïc, mạy âọng ẹp cc . . .
- Cạc thiãút bë náng chuøn nhỉ thàng ti, trủ náng, cáưn trủc cạc loải âãø náng hả làõp
ghẹp cạc kãút cáúu, thiãút bë cäng nghãû v váût liãûu xáy dỉûng.
- Cạc loải mạy âãø gia cäng nhỉỵng chi tiãút, linh kiãûn, phủ tng nhỉ mạy gia cäng gäù
(cỉa, bo . . .), mạy giạ cäng sàõt thẹp (kẹo càng, ún, càõt, hn . . .).
- Cạc loải mạy âãø sn xút váût liãûu xáy dỉûng v thi cäng bã täng nhỉ mạy träün bã täng,
träün vỉỵa, mạy âáûp, nghiãưn, sng, rỉía cäút liãûu, cạt, si âạ . . ., mạy båm bã täng, båm vỉỵa . . .
- Cạc loải mạy lm cäng tạc hon thiãûn nhỉ mạy cỉa, càõt, mi nhàơn, âạnh bọng âạ äúp
lạt, mạy phun vỉỵa, phun sån . . .
- Cạc phỉång tiãûn váûn chuøn nhỉ gong, ätä, mạy kẹo . . .
- Cạc thiãút bë âiãûn nhỉ mạy phạt âiãûn, mạy biãún ạp . . .
- Cạc thiãút bë chëu ạp lỉûc nhỉ näưi hån, mạy nẹn khê, cạc bçnh chỉïa khê . . .

* Häüp säú thay âäøi váûn täúc bë trủc tràûc lm cho váûn täúc chuøn âäüng theo phỉång
ngang, phỉång âỉïng, xoay khäng chênh cạc theo âiãưu khiãøn.
* Hãû thäúng phanh âiãưu khiãøn bë rå mi, mämen phanh tảo ra nh khäng â tạc dủng
hm.
3.1.2.2. Mạy bë máút cán bàòng äøn âënh:
Mạy máút äøn âënh cng l ngun nhán thỉåìng ráy ra sỉû cäú v tai nản. Viãûc máút cán
bàòng ca mạy s dáùn tåïi rung làõc, âo nghiãn lm cho tạc thao tạc kẹm chênh xạc v cọ thãø
lm láût âäø mạy. Nhỉỵng ngun nhán gáy ra máút cán bàòng äøn âënh thỉåìng l:
- Mạy âàût trãn nãưn mọng khäng vỉỵng chàõc nhỉ nãưn âáút úu, bë lụn, khäng â cỉåìng âäü
chëu lỉûc, nãưn âáút däúc vỉåüt quạ âäü nghiãn cho phẹp ca mạy.
- Cáøu váût quạ trng ti âäúi våïi tåìi v cạc loải cáưn trủc.
- Khäng tn theo quy âënh váûn täúc chuøn âäüng khi di chuøn, täúc âäü quay cáưn, náng
hả váût quạ låïn gáy ra lỉûc ly tám, lỉûc quạn tênh låïn. Âàûc biãût khi phanh hm âäüt ngäüt dãù gáy láût
âäø mạy.
- Do tạc dủng ngoải lỉûc låïn nhỉ bë xä âáøy båíi cạc phỉång tiãûn váûn chuøn hồûc cạc
mạy mọc va chảm phi, mạy cọ âäü cao låïn (trong tám åí trãn cao) lm viãûc trong lục cọ giọ
låïn (trãn cáúp 6).
- Khäng chàòng büc cáøn tháûn chàõc chàõn trãn phỉång tiãûn váûn chuøn khi di chuøn
mạy. 46

3.1.2.3. Thiãúu cạc bäü pháûn bao che ro ngàn vng nguy hiãøm:
Mäùi mäüt trỉåìng håüp chán thỉång riãng âãưu cọ liãn quan âãún vng nguy hiãøm (cäú
âënh hồûc di âäüng) ca cạc loải mạy mọc sỉí dủng trãn cäng trỉåìng v trong cäng xỉåíng.
Vng nguy hiãøm ca mạy mọc l khong khäng gian trong âọ cọ cạc úu täú tạc dủng thỉåìng
xun hay xút hiãûn nháút thåìi l mäúi nguy hiãøm gáy sỉû cäú täøn thỉång åí cạc mỉïc âäü khạc nhau
trong quạ trçnh sỉí dủng nh hỉåíng âãún sỉïc kho v tênh mảng ngỉåìi lao âäüng.
- Mạy kẻp, cün vo qưn ạo, vo cạc bäü pháûn cå thãø (tọc, tay, chán) åí cạc bäü pháûn

qun mạy mọc thiãút bë.
47

- Khäng thỉûc hiãûn chãú âäü âàng kiãøm, khạm nghiãûm, chãú âäü duy tu bo dỉåỵng, sỉía
chỉỵa âụng quy âënh.
- Viãûc phán cäng bn giao trạch nhiãûm khäng r rng (bàòng vàn bn) trong qun l,
sỉí dủng thiãút bë, mạy mọc.
3.1.3. Biãûn phạp phng ngỉìa chung cạc sỉû cäú, tai nản do mạy:
3.1.3.1. Bo âm cháút lỉåüng mạy täút, an ton khi váûn hnh: Cáưn phi
- Cọ âáưy â cạc thiãút bë an ton ph håüp theo chỉïc nàng cäng dủng v phi hoảt
âäüng chênh xạc, bo âm âäü tin cáûy. Nhỉỵng trang thiãút bë an ton ca mạy theo chỉïc nàng
cäng dủng âỉåüc chia thnh cạc nhọm ch úu l: Thiãút bë an ton tỉû âäüng. thiãút bë phng ngỉìa
v thiãút bë tên hiãûu.
* Thiãút bë an ton tỉû âäüng cọ tạc dủng lm ngỉìng hoảt âäüng ca mäüt bäü pháûn no
âọ lm viãûc âãún mỉïc giåïi hản cho phẹp nhỉng thiãút bë khäúng chãú quạ ti åí cáưn trủc hồûc lm
gin tạc âäüng ca úu täú no âọ â vỉåüt quạ giåïi hản chi phẹp nhỉ van gim ạp bo hiãøm ca
thiãút bë ạp lỉûc.
* Thiãút bë phng ngỉìa cọ tạc dủng chè bạo cho biãút mỉïc âäü lm viãûc â âảt âãún ca
mạy nhỉ: thiãút bë chè sỉïc náng ca cáưn trủc åí âäü våïi tỉång ỉïng ca tay cáưn, ạp kãú åí thiãút bë
chëu ạp lỉûc.
* Thiãút bë tên hiãûu ạnh sạng, mu sàõc, ám thanh nhỉ ân, ci, biãøn bạo .
- Kiãøm tra thỉí nghiãûm âäü bãưn v âäü tin cáûy ca cạc bäü pháûn, cå cáúu, chi tiút mạy gäưm
cọ:
* Kiãøm tra âäü bãưn cạp, xêch: Cạp, xêch dng âãø treo ti trng, giỉỵ tay cáưn ca cáưn
trủc, lm dáy neo, dáy giàòng . . . trong quạ trçnh sỉí dủng cạp, xêch s bë hỉ mn cọ thãø bë âỉït
gy nguy hiãøm nãn phi tiãún hnh kiãøm tra tçnh trảng cạp, xêch v càn cỉï theo quy phảm hiãûn
hnh âãø loải b khi khäng cn âm bo tiãu chøn.
* Kiãøm tra thỉí nghiãûm cạc bäü pháûn kãút cáúu: Táút c cạc mạy mọc thiãút bë sau khi
làõp âàût, sỉía chỉỵa låïn (âải tu) hay sau mäüt quạ trçnh lm viãûc phi âỉåüc kiãøm tra, thỉí nghiãûm
theo quy âënh. Mäüt trong nhỉỵng phỉång phạp kiãøm tra l thỉí quạ tại, thỉåìng ạp dủng âäúi våïi

di kim loải v s âỉåüc phạt hiãûn ra båíi thiãút bë thu
åí läúi thoạt, cn khi cọ khuút táût åí trong kim loải
chán âäüng s bë phn lải v thiãút bë thu s khäng phạt hiãûn âỉåüc chụng.
* Kiãøm tra phanh hm: Phanh l mäüt cå cáúu ráút quan trng âãø bo qun an ton
khi váûn hnh mạy, tạc dủng ca nọ l dng âãø ngỉìng chuøn âäüng ca mäüt cå cáúu, bäü pháûn
no âọ thay âäøi täúc âäü ca nọ. Phanh hm phi täút, khi tênh toạn, lỉûa chn hồûc kiãøm tra
phanh hm phi bo âm u cáưu sau: Kp
M
M
t
p
≥ (3-1)
Trong âọ: - M
p
- mämen do phanh sinh ra
- M
t
- mämen åí trủc truưn âäüng
- K
p
- hãû säú an ton dỉû trỉỵ ca phanh; phủ thüc vo dảng truưn âäüng
v chãú âäü lm viãûc ca mạy. Dảng truưn âäüng th cäng láúy 1,5; dảng truưn âäüng cå giåïi
theo chãú âäü lm viãûc nhẻ l 1,5 trung bçnh l 1,75, nàûng l 2,0 v ráút nàûng l 2,5.
3.1.3.2. Bo âm âäü äøn âënh ca mạy:
Sỉû äøn âënh ca báút k loải thiãút bë mạy mọc thi cäng no âãưu l âiãưu kiãûn cáưn thiãút
âãø sỉí dủng mạy an ton.
Âäü äøn âënh l kh nàng âm bo sỉû cán bàòng v chäúng láût ca mạy. Mỉïc âäü äøn
âënh ca mạy âỉåüc âàûc trỉng båíi hãû säú äøn âënh K; xạc âënh bàòng t säú giỉỵ mämen giỉỵ v
mämen láût, tỉïa l: K =
l

3.1.3.4. Bo âm an ton khi di chuøn mạy:
Viãûc sỉí dủng mạy mọc thiãút bë cå khê trong thi cäng åí cạc cäng trỉåìng âãưu cọ liãn
quan âãún kháu váûn chuøn chụng trãn cạc phỉång tiãûn váûn chuøn âỉåìng sàõt hồûc âỉåìng bäü.
Âãø ngàn ngỉìa dỉû dëch chuøn mạy mọc thiãút bë trãn toa xe hồûc láût âäø trong thåìi gian tu xe
âi qua âoản âỉåìng vng thç phi chàòng büc chụng chàõc chàõn våïi toa xe, toa tu.
Cạc lỉûc tạc âäüng lãn mạy khi váûn chuøn chụng phạt sinh khạ låïn, phủ thüc vo
âiãưu kiãûn hnh trçnh ca tu xe v tạc dủng ca giọ, gäưm cọ lỉûc quạn tênh, lỉûc ly tám v lỉûc
giọ.
- Lỉûc quạn tênh T
qt
: Do khi tàng täúc v hm tu s gáy ra sỉû trỉåüt dc ca mạy
trãnc cäng củ váûn chuøn, ráút nguy hiãøm, âỉåüc xạc âënh theo trng lỉåüng båíi cäng thỉïc:
T
qt
=
gl6,3
Qv
2
2
kg/ táún (trng lỉåüng mạy) (3 - 3)
Trong âọ:
Q - trng lỉåüng mạy chåí trãn cäng củ váûn chuøn; kg
v - Täúc âäü váûn chuøn ca tu xe khi bàõt âáưu hm; km/h
g - Gia täúc trng lỉåüng, bàòng 9,81/s
2

l - Chiãưu di âỉåìng hm; m
- Lỉûc ly tám T
lt
: tạc dủng lãn mạy khi tu xe âi qua âoản âỉåìng cong s gáy sỉû láût

- Trổồỡng hồỹp maỷng õióỷn coù õióứm trung tờn nguọửn trổỷc tióỳp nọỳi õỏỳt (maỷng õióỷn ba
pha bọỳn dỏy vồùi dỏy tổ laỡ dỏy trung tờn õaợ nọỳi õỏỳt) thỗ thổỷc hióỷn nọỳi õỏỳt "khọng" baớo vóỷ (phỏửn
kim loaỷi khọng mang õióỷn cuớa maùy õóửu phaới nọỳi vồùi dỏy trung tờn cuớa nguọửn õióỷn).
3.1.3.6. Baớo õaớm chióỳu saùng hồỹp lyù:
Vióỷc chióỳu saùng trón maùy, trong nhaỡ xổồớng vaỡ trong phaỷm vi hoaỷt õọỹng cuớa maùy
cỏửn baớo õaớm tióu chuỏứn chióỳu saùng theo quy õởnh õọỳi vồùi mọựi loaỷi cọng vióỷc maỡ maùy thổỷc
hióỷn.
3.1.3.7. Caùc bióỷn phaùp tọứ chổùc:
- Tuyóứn duỷng, sổớ duỷng thồỹ vỏỷn haỡnh maùy phaới õaùp ổùng õỏửy õuớ caùc tióu chuỏứn sau:
* Coù giỏỳy chổùng nhỏỷn baớo õaớm sổùc khoeớ do cồ quan tióỳp tóỳ cỏỳp.
* Coù vn baỡng, chổùng chố vóử õaỡo taỷo chuyón mọn do cồ quan thỏứm quyóửn cỏỳp
(trổồỡng cọng nhỏn cồ giồùi, trổồỡng daỷy nghóử . . .)
* Coù theớ, giỏỳy chổùng nhỏỷn vóử huỏỳn luyóỷn an toaỡn lao õọỹng do laợnh õaỷo õồn vở
(cọng ty, xờ nghióỷp . ) xaùc nhỏỷn.
* ổồỹc trang bở õỏửy õuớ phổồng tióỷn baớo vóỷ caù nhỏn phuỡ hồỹp vồùi cọng vióỷc thổỷc
hióỷn.
- Tọứ chổùc tọỳt khỏu quaớn lyù maùy: Thuớ trổồớng õồn vở sổớ duỷng phaới quyóỳt õởnh bũng
vn baớn phỏn cọng traùch nhióỷm cho õồn vở vaỡ caù nhỏn vóử nhióỷm vuỷ quaớn lyù, sổớ duỷng maùy.
* Quaớn lyù họử sồ lyù lởch, thuyóỳt minh hổồùng dỏựn kyợ thuỏỷt lừp õỷt, baớo quaớn vaỡ sổớ
duỷng an toaỡn.
51

* Thỉûc hiãûn âàng kiãøm våïi cå quan chỉïc nàng Nh nỉåïc nhỉỵng mạy mọc thiãút
bi thüc diãûn âàng kiãøm.
* Thỉûc hiãûn bo dỉåỵng, sỉía chỉỵa âënh k theo kãú hoảch v khi cọ sỉû cäú hỉ
hng.
* Thỉûc hiãûn viãûc thỉí nghiãûm âënh k theo quy âënh v thỉí nghiãûm âäüt xút khi
cọ u cáưu.
3.2. An ton âäúi våïi thiãút bë náng hả:
Trãn cạc cäng trỉåìng háưu hãút âãưu sỉí dủng räüng ri cạc loải mạy bäúc dåỵ nhỉ cáưn trủc thạp,

1
≥ 1,15.
* Nãúu cáưn trủc âàût trãn nãưn hồûc âỉåìng bàòng phàóng khäng cọ âäü nghiãng v
khäng cọ cạc ti trng phủ tạc dủng lm gim mämen giỉỵ chäúng láût thç trë säú K
1
≥ 1,40.
- Khi âiãưu kiãûn K
1
≥ 1,15; hãû säú äøn âënh ti trng âỉåüc xạc âënh theo
K
1
=
15,1
M
M
q
p
≥
(3 - 3)

Trong âọ: M
Q
- Momen gáy ra båíi ti trng náng âäúi våïi cảnh láût âäø (âäúi våïi âiãøm A
trãn så âäư tênh toạn), tênh theo
M
q
= Q (a-b), kg.m (3 - 4)
- ÅÍ âáy:
Q - khäúi lỉåüng cäng tạc låïn nháút ca váût náng; kg
52

a
α
P
G
P
Q
G
a-b
Q
ρ
1
ρ
Hçnh 3 - 2. Så âäư tênh toạn äøn âënh
ca cáưn trủc khi cọ ti trng náng.

Trong âọ: M
G1
mämen giỉỵ do lỉûc tạc
dủng ca trng lỉåüng bn thán cáưn trủc:
M
G1
= G (b+c) cos α
Åí âáy: G: - Trng lỉåüng bn thán cáưn
Trủc; kg
C - Khong cạch tỉì trủc quay ca cáưn trủc âãún trng tám cáưn trủc; m
α - gọc nghiãn ca màût bàòng âàût cáưn trủc theo phỉång ngang
* M
G2
- mämen gáy ra båíi tạc dủng ca trng lỉåüng bn thán cáưn trủc do âäü nghiãng
ca màût bàòng âàût cáưn trủc: M

qt
= )ba(
gt
Qv
− (3 - 9)
ÅÍ âáy: v - täúc âäü náng hả váût cáøu ti trng Q; m/s
g - gia täúc trng trỉåìng, bàòng 9,81m/s
2

t - thåìi gian khåíi âäüng, hm cå cáúu náng; s
53

* M
g
-Mämen gáy ra båíi lỉûc giọ: M
g
= M
gG
+ M
gQ
= P
G
ρ
1
+P
Q
ρ (3-10)
ÅÍ âáy:
M
gG

]sincos)[(
1
2
2
1
≥
−
−−−−
−
−−+
baQ
hphpba
gt
Qv
Hn
ahQn
hcbG
QG
αα
(3-11)
2 - Trỉåìng håüp cáưn trủc âang cáøu váût m di chuøn (trong cäng tạc âọng cc chàóng
hản) thç khi tênh toạn trë säú K
1
cáưn phi xẹt âãún cạc thnh pháưn
1
11
gt
hGv
v
1

h
1
G
α
ρ
P
'
G
c
α

3.2.1.2. Tênh toạn hãû säú äøn âënh bn thán K
2
: Hçnh 3-3. Så âäư tênh toạn äøn âënh ca
cáưn trủc khi khäng cọ ti trng cäng tạc
Tênh toạn hãû säú äøn âënh bn thán K
2

ca cáưn trủc phi xẹt khi tay cáưn âãø åí vë trê âỉïng
nháút v lỉûc giọ tạc dủng theo hỉåïng ngỉåüc våïi hỉåïng tay cáưn (hçnh 3 - 3)
54

Hãû säú äøn âënh bn thán K
2

Tåìi l mäüt loải thiãút bë náng dng âãø náng hả v kẹo ti. Tåìi cọ thãø hoảt âäüng âäüc láûp
nhỉ mäüt thiãút bë hon chènh riãng v cọ thãø âọng vai tr l mäüt bäü pháûn ca cạc mạy náng
phỉïc tảp khạc.
Bn tåìi khi âàût khäng vỉỵng chàõc cọ thãø bë trỉåüt hồûc láût dỉåïi tạc dủng ca lỉûc.
3.2.2.1. Phỉång phạp cäú âënh tåìi:
Âãø ngàn chàûn hiãûn tỉåüng láût v trỉåüt ca tåìi trong khi sỉí dủng thç phi cäú âënh
chụng mäüt cạch chàõc chàõn xúng nãưn âáút. ÅÍ mäüt säú trỉåìng håüp phäø biãún thỉåìng dng hai
phỉång phạp l:
- Cäú âënh khung âãú ca tåìi bàòng cc neo âọng vo âáút v âäúi trng chäúng láût. Cc
cọ thãø âọng sáu 1,5m v phi tênh toạn trng lỉåüng ca âäúi trng chäúng láût vãư phêa sau ca tåìi
(hçnh 3-4).
- Cäú âënh tåìi vo mäüt thanh neo ngang chän dỉåïi häú thãú. Dng mäüt cáy gäù hay bọ
gäù chän nàòm ngang dỉåïi âáút åí âäü sáu tỉì 1,5 ∼ 3,5m, dng dáy cạp büc vo bọ gäù cn âáưu kia
kẹo lãn màût âáút xiãn 30 ∼ 45
0
âãø näúi vo dáy neo tåìi (hçnh 3 - 5 v 3 - 6).
3.2.2.2. Tênh toạn âäúi trng chäúng láût: Xẹt hai trỉåìng håüp sau:
Khi cọ âäúi trng mäüt bãn v dáy cạp nàòm ngang (hçnh 3-4a): khung âãú ca tåìi cọ
thãø bë kẹo láût quanh âiãøm A. Cho nãn âiãưu kiãûn chäúng láût ca tåìi âỉåüc xạc âënh tỉì phỉång
trçnh cán bàòng mämen ca lỉûc tạc dủng âäúi våïi âỉåìng láût A.
Qb + Gc = k.Sa; kg.m (3 - 14)
Tỉì âọ suy ra trng lỉåüng ca âäúi trng Q: Q =
kg;
b
GckSa
−
(3 - 15)
Trong âọ:
G - trng lỉåüng ca tåìi; kg
S - lỉûc kẹo trong dáy cạp; kg

G Q
1
d
S
2
α
S
1
B
Hçnh 3-4. Så âäư tênh toạn âäúi trng âãø cäú âënh tåìi
a - Âäúi trng mäüt bãn v dáy cạp nàòm ngang; b- Cọ âäúi trng phủ v dáy cạp nàòm nghiãng

- Khi dáy cạp kẹo xiãng mäüt gọc v so våïi âỉåìng nàòm ngang (hçnh 3-4 b); ngoi âäúi
trong Q chäúng láût phêa sau cọ thãø cn phi âàût thám âäúi trng phủ chäúng láût åí phêa trỉåïc tåìi do
thnh pháưn lỉûc thàóng âỉïng S
1
gáy ra âäúi våïi âỉåìng láût B. Phỉång trçnh cán bàòng mämen âäúi
våïi âỉåìng láût (âiãøm B) s cọ dảng
kS
1
c = S
2
a +Qb + Gc + Q
1
d; km (3 - 16)
Viãút cạc trë säú S
1
v S
2
theo S våïi gọc nghiãn α ca dáy cạp kẹo, s cọ

trë säú ám tỉïc l tåìi â â äøn âënh khäng cáưn phi cháút ti Q
1
nỉỵa.
3.2.2.3. Tênh toạn häú thãú v neo:
Khi neo bàòng häú thú cáưn tênh toạn kiãøm tra âäü äøn âënh ca nẹo, cỉåìng âäü chëu ẹp ca
âáút v tiãút diãûn thanh gäù neo, xẹt hai trỉåìng håüp sau:
- Neo häú thãú khäng cọ gäù gia cỉåìng (hçnh 3 - 5)
* Kiãøm tra âäü äøn âënh ca neo (mäüt thanh gäù hồûc bọ gäù neo) dỉåïi tạc dủng
ca thnh pháưn lỉûc thàóng âỉïng N
1
do lỉûc kẹo ca dáy cạp âiãưu kiãûn.
Q + T ≥ KN
1

Trong âọ: Q - trng lỉåüng khäúi âáút trãn neo, tênh theo cäng thỉïc
56

Q =
d
21
.l.H
2
bb

+
; kg (3 - 19)
õỏy: H - chióửu sỏu õỷt neo; m thóỳ khọng gia cổồỡng
b
1
H

1
N
2
; k
G
(3 - 20)
õỏy:
N
2
- thaỡnh phỏửn nũm ngang cuớa lổỷc S taùc duỷng vaỡo neo; N
2
= Scos, k
G
.
f
1
- hóỷ sọỳ ma saùt giổợa gọự vaỡ õỏỳt; lỏỳy f
1
= 0,5
N
1
- thaỡnh phỏửn thúng õổùng cuớa lổỷc S taùc duỷng vaỡo neo; N
1
= Ssin, k
G
.
K - hóỷ sọỳ ọứn õởnh, lỏỳy K = 3
* Kióứm tra aùp suỏỳt cho pheùp [
õ
] cuớa õỏỳt do lổỷc ngang N

57

Mọmen uọỳn lồùn nhỏỳt trong thanh neo ngang laỡ:
M =
l2
Sa
2
qa
22
= ; kgm (3 - 23)
Trong õoù:
a - khoaớng caùch tổỡ õỏửu cỏy gọự õóỳn chọự buọỹc dỏy caùp; m
Lổỷc neùn doỹc trong thanh goợ neo seợ laỡ: N =
cos
2
S
; kG (3 - 24)
Trong õoù:
- goùc giổợa hai dỏy caùp vaỡ thanh neo ngang trong mỷt phúng cuớa hai nhaùnh
dỏy.
Tổỡ õoù tờnh õổồỹc ổùng suỏỳt
g
trong thanh gọự neo theo:

g
=
F
N
W
M

Q
N
2
S
b
h
1
h
2
* Khi kióứm tra õọỹ ọứn õởnh cuớa họỳ thóỳ
dổồùi taùc duỷng cuớa taới troỹng thúng õổùng N
1
thỗ:
1 - Troỹng lổồỹng khọỳi õỏỳt trón neoQ õổồỹc
tờnh: Q = Hb.l.
õ
; kg (3 - 27)
trong õoù: b - chióửu rọỹng cuớa họỳ thóỳ; m
2 - Lổỷc ma saùt T õổồỹc tờnh:
T = fN
2
(3 - 28)
Hỗnh 3-6. Sồ õọử tờnh toaùn neo
họỳ thóỳ coù gọự gia cổồỡng
trong õoù:
f - hóỷ sọỳ ma saùt giổợa gọự vaỡ gọự, lỏỳy f = 0,4
3 - Trổồỡng hồỹp naỡy lỏỳy hóỷ sọỳ ọứn õởnh K = 1,5 2,0
* Aẽp suỏỳt cho pheùp lón õỏỳt
[
õ


Trong âọ:
P - sỉïc kẹo âỉït cạp hồûc xêch; kG, xạc âënh theo l lëch nh mạy sn xút hồûc
theo thỉí nghiãûm.
S - Sỉïc càng låïn nháút tạc dủng lãn cạp, xêch do ti trng âàût vo trong quạ trçnh
lm viãûc; kG
K - hãû säú an ton; phủ thüc vo dảng dáùn âäüng, chãú âäü lm viãûc ca cå cáúu
mạy v cäng dủng ca cạp, xêch; láúy theo quy phảm.
Cạp, xêch phi cọ â chiãưu di cáưn thiãút. Âäúi våïi cạp åí cạc cå cáúu náng hả ti
trng cáưn phi cọ âäü di sao cho khi ti trng åí vë trê tháúp nháút thç trãn tang cün cạp váùn cn
lải mäüt säú vng dỉû trỉỵ cáưn thiãút phủ thüc vo cạch cäú âënh âáưu cạp.
- Loải b cạp, xêch: Sau mäüt thåìi gian sỉí dủng cạp, xêch s bë hỉ mn (do ma sạt, rè
v gy, bë thàõt nụt, bë bẻp . . .) cọ thãø bë âỉït gy gáy nguy hiãøm nãn phi thỉåìng xun kiãøm
tra tçnh trảng cạp, xêch âãø loải b khi khäng cn bo âm tiãu chøn.
1 - Tiãu chøn loải b cạp v càn cỉï vo säú såüi âỉït trãn chiãưu dça mäüt bỉåïc bãn cạp
hồûc â khi mn rè âãún 40% âỉåìng kênh ban âáưu. Bỉåïc bãûn cạp l khong cạch a dc trãn màût
cạp, trong âọ chỉïa táút c bọ såüi (tao cạp) cọ trong tiãút diãûn ngang, nãúu cạp cáúu toả båíi nhiãưu
låïp tao cạp thç säú tao chè tênh theo låïp ngoi cng.
a
A
B Cạch xạc âënh chiãưu di bỉåïc bãûn
cạp nhỉ sau (hçnh 3-7) trãn màût cạp âạnh dáúu
âiãøm A, tỉì âiãøm âọ dc theo trủc cạp âãúm säú bọ
såüi (tao cạp) cọ trong tiãút diãûn l bao nhiãu thç

b
( +
; m (3 - 31)
Trong âọ:
L - âäü di ca nhạnh dáy cạp, xêch; m
b - khong cạch giỉỵa cạc âiãøm cäú âënh dáy cạp, xêch theo âỉåìng chẹo; m
h - chiãưu di ca tam giạc tảo thnh båíi cạc nhạnh dáy theo âỉåìng chẹo; m
3.2.3.2. Quy âënh vãư tang quay v rng rc:
Tang quay dng âãø cün cạp hay cün xêch; rng rc dng âãø thay âäøi hỉåïng
chuøn âäüng ca cạp hay xêch, âãø lm låüi vãư lỉûc hay täúc âäü.
- Cáúu tảo v âỉåìng kênh ca tang quay phi bo âm theo u cáưu lm viãûc, khi
tang quay bë rản nỉït phi âỉåüc loải b.
- Cáúu tảo ca rng rc phi ph håüp våïi chãú âäü lm viãûc, âm bo âỉåìng kênh puli
theo u cáưu, rng rc phi âỉåüc loải b khi rảng nỉït hay mn sáu quạ 0,5m âỉåìng kênh cạp.
Âỉåìng kênh ca tang quay, puli rng rc cọ nghéa thiãút thỉûc âäúi våïi sỉû lm viãûc
an ton ca cạp, xêch trong nhỉỵng thiãút bë náng hả. Âãø bo âm âäü bãưn måïi ca cạp, xêch v
trạnh bë ún, biãún dảng nhiãưu khi âỉåìng knhs ca tang quay hồûc puli rng rc phi tênh theo
âỉåìng kênh ca cạp, xêch bë ún trong âọ.
* Âỉåìng kênh ca tang v buli cün cạp xạc âënh theo cäng thỉïc:
D ≥ d (e-1) mm (3 - 32)
Trong âọ:
D - âỉåìng kênh ca tang, puli (âo åí chäù cạp tiãúp xục); mm
d - âỉåìng kênh ca cạp; mm
e - hãû säú phủ thüc vo dảng dáùn âäüng v chãú âäü lm viãûc ca cå cáúu m láúy
theo quy phảm.
60

* Âỉåìng kênh ca tang v puli cọ rnh âënh hçnh âãø cün xêch hn quy âënh nhỉ
sau:
- Våïii chuøn âäüng bàòng th cäng : D ≥ 20 d

3.3.1.1. Cạc loải thiãút bë chëu ạp lỉûc:
Thiãút bë chëu ạp lỉûc l cạc thiãút bë dng âãø tiãún hnh cạc quạ trçnh nhiãût hc, hoạ
hc, sinh hc cng nhỉ dng âãø chỉïa, váûn chuøn bo qun cạc mäi cháút åí trảng thại cọ ạp
sút cao hån ạp sút khê quøn nhỉ khê nẹn, khê hoạ lng . . . Theo quy phảm an ton nhỉỵng
thiãút bë lm viãûc våïi ạp sút tỉì 0,7 at tråí lãn coi l cạc thiãút bë ạp lỉûc.
Thiãút bë chëu lỉûc gäưm nhiãưu loải khạc nhau, chụng cọ thãø l nhỉỵng thiãút bë âån
chiãúc v trn bäü (bçnh axãtylen, chai oxy . . .) cng cọ thãø l nhỉỵng täø håüp thiãút bë (näưi håi
61

cäng nghiãûp, hãû thäúng lảnh . . .), ch úu l hai loải l thiãút bë âäút nọng v thiãút bë khäng âäút
nọng.
- Cạc thiãút bë âäút nọng: Gäưm cọ näưi håi v cạc bäü pháûn ca nọ (bao håi, äúng dáùn
håi), näưi chỉng cáút, näưi háúp. p lỉûc tảo ra l do håi nỉåïc khi nỉåïc bë âua quạ nhiãût (trãn
100
0
C) trong cạc bçnh kên. Näưi håi âỉåüc phán thnh nhiãưu loải ty theo.
* Phỉång tiãûn sỉí dủng cọ näưi håi cäú âënh v näưi håi di âäüng.
* Cáúu tảo v ngun l lm viãûc cọ:
1 - Näưi håi äúng nỉåïc, trong näưi håi ny nỉåïc tưn hon trong cạc äúng âỉåüc
âäút nọng v sinh håi.
2 - Näưi håi äúng l, l loải näưi håi trong âọ sn pháøm ca quạ trçnh (nhiãût)
chuøn âäüng trong cạc äúng âàût trong thng håi.
* Phỉång phạp âäút nhiãn liãûu, cọ:
1 - L ghi, nhiãu liãûu âäút cọ dảng ràõn.
2 - L âäút bưng, nhiãn liãûu âäút cọ dảng lng, khê v ràõn dỉåüc nghiãưn nh.
* Ạp sút lm viãûc, cọ näưi håi hả ạp, näưi håi trung ạp, näưi håi cao ạp v näưi håi
siãu cao ạp.
- Cạc thiãút bë khäng âäút nọng: gäưm cọ:
* Thiãút bë khê nẹn, khäng khê bë nẹn trong bçnh kẹn dỉåïi ạp sút cao.
* Bçnh chỉïa khê nhỉ bçnh oxy (ạp sút tåïi 150 at), bçnh nitå, bçnh hrä.

⎥
⎦
⎤
⎢
⎢
⎢
⎣
⎡
⎟
⎟
⎠
⎞
⎜
⎜
⎝
⎛
−
−
−
K
1K
1
21
P
P
1
1K
VP
(3 - 34)
Trong âọ: A - cäng dn nåí âoản nhiãût cu khê, kGm

Bãn cảnh âọ cn gàûp nhỉỵng hiãûn tỉåüng bng khäng kẹm pháưn nguy hiãøm nhỉ:
* Bng do nhiãût âäü tháúp åí cạc thiãút bë m mäi cháút âỉåüc lm lảnh láu åí ạp sút
låïn (trong hãû thäúng thiãút bë sn xút oxy).
* Bng do cạc hoạ cháút, cháút lng do hoảt tênh cao (acid, cháút oxy hoạ mảnh,
kiãưm ).
Hiãûn tỉåüng bng nhiãût åí cạc thiãút bë chëu ạp lỉûc thỉåìng gáy chán thỉång ráút nàûng
do ạp sút ca mäi cháút thỉåìng ráút låïn (khi ạp sút cng cao thç näüi nàng cng låïn): Vê dủ: åí
ạp sút 1at, nhiãût âäü håi bo ho l 99,8
0
C näüi nàng âảt 756 kcalo/kg; khi åí 6at nhiãût âäü håi
bo ho l 158
0
C v näüi nàng 8.176 Kcalo/kg.
63

- Cạc cháút âäüc hải: Trong nhiãưu thiãút bë chëu ạp lỉûc, mäi cháút bãn trong l cạc hoạ
cháút âäüc hải, nhỉ bçnh khê axãtylen, bçnh cacbänêc Bn thán cạc hoạ cháút âc hải ny cọ thãø
gáy ra cạc hiãûn tỉåüng ngäü âäüc cáúp tênh, mn tênh, bãûnh nghãư nghiãûp. Trong âiãưu kiãûn bçnh
thỉåìng hoạ cháút âäüc xút hiãûn trong mäi trỉåìng lao âäüng l do hiãûn tỉåüng r rè tải cạc mäúi làõp
ghẹp, âỉåìng äúng, phủ tng âỉåìng äúng, tải van an ton. Lục cọ sỉû cäú näø våỵ thiãút bë thç mỉïc âäü
âäüc hải s tàng gáúp bäüi.

3.3.2. Ngun nhán näø näưi håi v biãûn phạp phng ngỉìa:
3.3.2.1. Ngun nhán sỉû cäú, näø näưi håi.
Sỉû cäú våỵ näưi håi l hiãûn tỉåüng gii thoạt chåïp nhoạng nàng lỉåüng ca nỉåïc bë dun
quạ nhiãût (quạ lỉía) khi sỉû ngun vẻn ca thnh näưi (våỵ thiãút bë) bë phạ hu, ạp lỉûc bãn trong
lục âọ s bë gim ráút nhanh xúng âãún ạp sút khäng khê bãn ngoi.
- Gii thêch hiãûn tỉåüng näø våỵ näưi håi: trong âiãưu kiãûn bçnh thỉåìng (ạp sút khäng
khê) nỉåïc säi åí nhiãût âäü 100
0

3
nỉåc svåïi ạp sút bçnh thỉåìng tảo nãn 1.700m
3
håi) cho nãn nãúu thnh
näưi khäng chëu näøi ạp lỉûc s gáy ra näø, phạ hu nh âàût näưi håi, pháưn låïn dáùn tåïi tai nản cháún
thỉång nàûng v lm chãút ngỉåìi. Khi bë âun quạ mỉïc åí trong näưi dỉåïi ạp sút 5at thç nàng
lỉåüng 60kg nỉåïc tỉång âỉåïng våïi nàng lỉåüng 1kg thúc näø, nàng lỉåüng nhiãût ca nỉåïc åí
trong näưi håi hçnh trủ khi ạp lỉûc 7at v nhiãût âäü khong 170
0
C hon ton â âãø tung näưi håi
lãn cao 5.500m
- Ngun nhán näø våỵ näưi håi: Sỉû phạ hu thnh näưi håi dáùn tåïi näø våỵ l do tạc
âäüng ca nhỉỵng ngun nhán gáy ra hiãûn tỉåüng gia tàng ỉïng sút v ạp sút. Nhỉỵng ngun
nhán âọ l:.
* Ạp sút lm viãûc tàng quạ nhiãưu so våïi ạp sút tênh toạn tạc dủng láu lãn näưi
gáy ra quạ ỉïng sút. Âiãưu ny xy ra khi.
1 - Hng cạc van an ton khäng tỉû âäüng x båït håi âãø hả ạp sút nhàòm bo
âm lm gim ạp sút trong näưi håi khäng cho tàng cao vỉåüt quạ vỉåüt quạ ạp sút cho phẹp.
2 - Khäng cọ ạp kãú (âäưng häư chè ạp sút) hồûc ạp kãú â hỉ hng cho nãn
khäng biãút âỉåüc chênh xạc ạp sút lm viãûc.
64

3 - Cäng nhán váûn hnh khäng theo di chàût ch âãø cho ạp sút lm viãûc
tàng vỉåüt quạ ạp sút cho phẹp chè trãn ạp kãú.
* ỈÏng sút cho phẹp cạc váût liãûu näưi bë gim do näưi bë âäút nọng quạ mỉïc, xy
ra khi:
1 - Nỉåïc trong näưi bë gim quạ mỉïc, nãn bãư màût kim loải ca thnh näưi tiãúp
xục våïi ngn lỉía bë âäút quạ nọng nhỉng khäng âỉåüc nỉåïc lm mạt, vç do näưi håi khäng cọ
äúng thu âãø kiãøm tra mỉïc nỉåïc trong näưi.
2 - Màût trong ca näưi håi bë âọng cạn càûn lm gim kh nàng dáùn nhiãût ca

kiãøm tra hồûc khäng cn chênh xạc.
65

Trãn näưi håi cçn âàût van mäüt chiãưu (van ngỉåüc) trãn tuún âäút nọng nỉåïc cáúp tåïi
näưi håi, cng nhỉ vạn thao v cỉía x.
* Âãø gim ạp sút trong näưi håi phi dng van bo hiãøm nhàòm tỉû âäüng x båït
håi trong näưi khi ạp lỉûc lm viãûc vỉåüt quạ giåïi hản cho phạp. Trãn näưi håi cọ hai van bo
hiãøm. Mäüt van kiãøm tra phạt tên hiãûu ám thanh khi ạp sút ca håi trong näưi âảt giạ trë tåïi hản
v mäüt van váûn hnh tỉû âäüng x håi thỉìa tỉì trong näưi ra. Trong quạ trçnh lm viãûc cáưn khäúng
chãú ạp sút sao cho van kiãøm tra khäng bë måí, vç váûy van kiãøm tra ln ln âỉåüc niãm chç.
Van bo hiãøm cọ cạc loải nhỉ: nàõp âáûy, l xo, ân báøy . . .
1 - Van bo hiãøm kiãøu nàõp âáûy: l loải cọ cáúu tảo ráút âån gin. Nàõp âáûy l mäüt táúm bça
hay tän mng. Khi ạp sút trong näưi tàng quạ giåïi hản cho phẹp thç mäi cháút s cht thng
nàõp v thoạt ra ngoi, ạp sút trong näưi s gim xúng. Ỉu âiãøm ca loải van ny l cọ cáúu tảo
âån gin nhỉng cọ nhỉåüc âiãøm l ráút khọ chn âụng âỉåüc táúm nàõp âáûy sao cho khi ạp sút
tàng tåïi giåïi hản thë nọ bë chc thng theo u cáưu, vç váûy ch u dng cho thiãút bë cọ ạp
sút tháúp.
2 - Van bo hiãøm kiãøu l xo: (Hçnh 3-9) lm viãûc theo
ngun tàõc sau; bçnh thỉåìng nàõp van âọng lải nhåì tạc dủng
nẹn ca l xo. Khi ạp lỉûc trong näưi håi låïn hån lỉûc nẹn ca l
xo thç nàõp van s måí ra âãø håi thoạt ra ngoi, ạp sút trong
bçnh s gim xúng cho tåïi khi lỉûc tạc dủng lãn nàõp van nh
hån lỉûc nẹnn ca l xo thç nàõp van s âọng lải.
d
P
3
1
2
Hçnh 3 - 9. Van bo hiãøm kiãøu l xo
1 - L xo; 2 - Âinh vêt.3 - Nàõp van.

3
4
2
1
A
B
1 - Bn lãư; 2 - Nàõp van; 3 - Ti trng di âäüng;
4 - Trng tám ca ân tay AC
66

Âiãưu kiãûn cán bàòng âäúi våïi bn lãư A khi van âọng v ạp sút giåïi hản trong näưi
âỉåüc xạc âënh tỉì âàóng thỉïc täøng mämen cạc lỉûc tạc dủng lãn hãû thäúng s bàòng khäng, cọ thãø
viãút dỉåïi dảng:

⎟
⎟
⎠
⎞
⎜
⎜
⎝
⎛
−
π
qP
4
d
2
a = Q (a + b) + S (a+c) (3 - 36)
Trong âọ: d - âỉåìng kênh ca läù van; cm

Cäng viãûc liãn quan tåïi hn phi do thåü hn cọ bàòng hn ạp lỉûc tiãún hnh. Phi
kiãøm tra âạnh giạ mäúi hn theo cạc tiãu chøn quy phảm.
* Trong quạ trçnh váûn hnh: Âãø ngàn ngỉìa khäng cho cạt, càûn bạm vo thnh
näưi lm cho nhiãût âäü kim loải tàng lãn, ỉïng sút cho phẹp gim âi thç lm mãưm nỉåïc trỉåïc khi
cáúp vo näưi bàòng cạch làõng lc âãø thi cạc váût cháút khäng tan cọ trong nỉåïc v dng cạc
67

phỉång phạp hoạ hc, trao âäøi ion âiãûn, tỉì trỉåìng . . . âãø thi cạc váût cháút ho tan trong nỉåïc
(ch úu l cạc múi canxi v magiã) gáy nãn cạc càûn âọng trong näưi.
2 - Âãø lm máút bãư màût kim loải v näưi thç cáưn phi duy trç mỉïc nỉåïc trong
näưi khäng tháúp hån trë säú giåïi hản cho phẹp. Âäúi våïi nhỉỵng näưi håi äúng nỉåïc nàòm nghiãng v
âỉïng, mỉïa nỉåïc cho phẹp phi bo âm âiãưu kiãûn tưn hon äøn âënh, tỉïc l bo âm cho nỉåïc
ln ln chuøn âäüng qua bãư màût kim loải. Ngoi äúng thu gàõn ngay åí näưi, âäúi våïi cạc näưi
håi låïn cáưn cọ cạc loải âäưng häư âo mỉïc nỉåïc khạc vãư hãû thäúng tỉû âäüng bạo hiãûu mỉïc nỉåïc
bàòng ạnh sạng, anh thanh (ân, chưng).
3.3.3. Ngun nhán näø thiãút bë khê nẹn v biãûn phạp phng ngỉìa:
Trãn cạc cäng trỉåìng thi cäng loải mạy nẹn khê âỉåüc sỉí dủng ch úu l loải mạy nẹn
khê kiãøu pittäng, mạy ny hoảt âäüng âỉåüc do âäüng ciỉ âäút trong v âỉåüc làõp cng våïi bçnh
chỉïa khê trãn khung rå-moọc.
3.3.3.1. Ngun nhán sỉû cäú näø thiãút bë:
- Nhiãût âäü l ạp sút ca khäng khê nẹn vỉåüt quạ mỉïc quy âënh. Trong quạ trçnh
nẹn khê våïi lỉûc nẹn tàng lãn, thãø têch ban âáưu s gim cn ạp sút s tàng lãn tỉång ỉïng; khi
ạp sút vỉåüt quạ trë säú cho phẹp lm cho mạy bë näø. Âäưng thåìi nhiãût âäü ca khê nẹn cng tàng
lãn v cọ thãø xạc âënh theo cäng thỉïc:
T
2
= T
1
(
m

Hiãûn tỉåüng âọ lm cho mạy nẹn khê nọng lãn v phán hu dáưu bäi trån, cọ thãø lm
cho mạy bë näø.
- Tảo ra trong khäng khê nẹn häùn håüp näø. Khi trong khäng khê hụt vo mạy nẹn
khê cọ nhỉỵng bủi dãù chạy nỉh bủi than, bủi giáúy, bäng cọ thãø gáy chạy näø.
- Sỉû bng chạy ca dáưu bäi trån.
* Dáưu bäi trån åí cạc mäúi liãn kãút dỉåïi tạc dủng ca nhiãût âäü cao mäüt pháưn bay
håi, khi bäi nhiãưu s bë phun ra trong khäng khê nẹn dỉåïi dảng sỉång m tảo ra våïi khäng khê
thnh häùn håüp näø.ê dủ: näưng âäü håi dáưu trong khäng khê tỉì 6
∼ 11% häùn håüp cọ thãø bë näø khi
nhiãût âäü khong 200
0
C.
* Vi phảm så âäư lm sảch hãû thäúng khåi müi càûn dáưu âàûn. Nhỉỵng müi càûn
ny láu ngy cọ kh nàng tỉû bäúc chạy khi trong khäng khê nẹn cọ håi dáưu s dáùn tåïi näø v
thỉåìng xy ra khi lm viãûc dỉåïi ạp sút cao.
- Dủng củ an ton khäng bo âm theo tiãu chøn quy âënh.

68

3.3.3.2. Phng ngỉìa sỉû cäú, näø våỵ thiãút bë, khê nẹn:
- Âãø âãư phng näø mạy nẹn khê cọ thãø dng hng loảt cạc biãûn phạp nhỉ:
* Sỉí dủng dáưu bäi trån chëu nhiãût. Dáưu bäi trån cạc Xylanh ca mạy nẹn khäng
khê phi chn âụng loải cọ nhiãût âäü bäúc håi 216-242
0
C v nhiãût âäü tỉû bäúc chạy gáưn 400%.
Trong táút c mi trỉåìng håüp nhiãût âäü bäúc håi ca dáưu phi cao hån nhiãût âäü ca khê bë nẹn l
70%. Lỉåüng dng dáưu phi âỉåüc hản chãú nghiãm ngàût theo u cáưu k thût.
* Lm sảch müi càûn dáưu këp thåìi. Ngàn ngỉìa tảo ra càûn dáưu v müi báøn bàòng
cạch dng dáưu âàûc biãût âãø bäi trån mạy nẹn khê kiãøu pêttäng våïi ạp sút tåïi 50at.
* Khäng khê âỉa vo mạy nẹn khê phi sảch, khäng cọ tảp cháút, khäng cọ bủi

P
1
= tΔ
β
α
; kg/cm
2
(3 - 38)
Trong âọ: P
1
- ạp sút trong bçnh tàng lãn do nhiãût âäü; kG/cm
2

69