Lịch sử Đảng Cộng Sản Việt Nam-Bài 2
CAO TRÀO CÁCH MẠNG GIẢI PHÓNG
DÂN TỘC VÀ TỔNG KHỞI NGHĨA
THÁNG TÁM (1939-1945)

Tháng 7 -1944, Liên tỉnh uỷ Cao - Bắc - Lạng chủ trương phát động chiến
tranh du kích trong liên tỉnh. Tháng 10-1944, từ Trung Quốc về tới Pác
Bó, đồng chí Hồ Chí Minh đã quyết định hoãn chủ trương của Liên tỉnh
uỷ vì điều kiện chưa chín muồi. Ngay sau đó, Người đề ra chủ trương
thành lập Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân, tăng cường hoạt
động vũ trang tuyên truyền, đẩy mạnh việc xây dựng lực lượng chính
trị, chuẩn bị cơ sở chính trị và quân sự cho cuộc khởi nghĩa sau này.
Ngày 22-12-1944, Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân, do đồng
chí Võ Nguyên Giáp lãnh đạo được thành lập. Vài ngày sau, Đội đã đánh
thắng hai trận đầu ở Phai Khắt, Nà Ngần (Cao Bằng), cổ vũ mạnh mẽ
phong trào đánh Nhật, đuổi Pháp.

Để tạo điều kiện quốc tế thuận lợi cho cuộc đấu tranh giành độc lập
dân tộc của nhân dân ta, Đảng ta đã tranh thủ sự giúp đỡ của các lực
lượng chống Nhật ở Trung Quốc và vận động Việt kiều ở Trung Quốc
tham gia phong trào giải phóng dân tộc; tiếp xúc với đại diện lực lượng
Mỹ tại Côn Minh để tranh thủ sự đồng tình đối với cuộc đấu tranh của
nhân dân ta chống phát xít Nhật.

3. Cao trào chống Nhật, cứu nước

Đầu năm 1945, phát xít Đức đang ở bên bờ diệt vong, phát xít Nhật ở
tình thế khốn quẫn. Đúng như dự báo của Đảng, năm 1944 mâu thuẫn
Nhật - Pháp ở Đông Dương đã lên tới đỉnh cao giống như "cái nhọt bọc
sẽ phải vỡ mủ". 8 giờ tối ngày 9-3-1945, Nhật làm cuộc đảo chính lật đổ
Pháp. Thực dân Pháp đầu hàng. Nhật giữ nguyên bộ máy cai trị của


Hàng nghìn cán bộ cách mạng bị giam trong các nhà tù Nghĩa Lộ, Sơn
La, Hoả Lò, Buôn Mê Thuột đấu tranh buộc địch phải trả lại tự do
hoặc nổi dậy phá nhà giam, vượt ngục ra ngoài hoạt động, tham gia
lãnh đạo phong trào kháng Nhật, cứu nước.
Giữa lúc phong trào đang phát triển mạnh, do chính sách bóc lột, vơ vét
của Nhật - Pháp, nạn đói xảy ra nghiêm trọng ở các tỉnh phía bắc. Hai
triệu người Việt Nam bị chết đói. Đảng đã kịp thời đề ra khẩu hiệu "phá
kho thóc, giải quyết nạn đói" và coi đó là khẩu hiệu chính để phát động
phong trào chống Nhật, cứu nước. Cuộc đấu tranh phá kho thóc diễn ra
ở khắp các tỉnh miền Bắc, đưa hàng triệu quần chúng đi từ đấu tranh
cho quyền lợi kinh tế hàng ngày đến giác ngộ chính trị khởi nghĩa giành
chính quyền.
Ngày 15-4-1945, Hội nghị quân sự cách mạng Bắc Kỳ, do Ban Thường vụ
Trung ương Đảng triệu tập đã họp ở Hiệp Hoà (Bắc Giang), quyết định
đặt nhiệm vụ quân sự lên hàng đầu, gấp rút chuẩn bị cho cuộc tổng
khởi nghĩa. Hội nghị thống nhất sáp nhập Việt Nam tuyên truyền giải
phóng quân và Cứu quốc quân, lấy tên là Việt Nam giải phóng quân;
quyết định xây dựng 7 chiến khu trong cả nước. Đó là các chiến khu Lê
Lợi, Hoàng Hoa Thám, Quang Trung, Trần Hưng Đạo (miền Bắc); Trưng
Trắc, Phan Đình Phùng (miền Trung), và Nguyễn Tri Phương (miền
Nam).

Ngày 16-4-1945, Tổng bộ Việt Minh ra chỉ thị tổ chứcUỷ ban dân tộc giải
phóng các cấp, chuẩn bị thành lập Uỷ ban giải phóng dân tộc Việt Nam,
tức Chính phủ cách mạng lâm thời. Đầu tháng 5-1945 đồng chí Hồ Chí
Minh từ Cao Bằng về Tuyên Quang, chọn Tân Trào làm căn cứ để chỉ
đạo cách mạng cả nước và chuẩn bị Đại hội quốc dân. Theo chỉ thị của
Người, đầu tháng 6-1945 Khu giải phóng Việt Bắc thành lập.


Minh: quyết định thành lậpUỷ ban giải phóng dân tộcViệt Nam tức
Chính phủ lâm thời do đồng chí Hồ Chí Minh làm Chủ tịch.

Ngay sau Đại hội, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã gửi thư kêu gọi đồng bào và
chiến sĩ cả nước: "Giờ quyết định cho vận mệnh dân tộc ta đã đến.
Toàn quốc đồng bào hãy đứng dậy đem sức ta mà tự giải phóng cho
ta".

Dưới sự lãnh đạo của Đảng, hơn 20 triệu nhândân ta đã nhất tề vùng
dậy giành chính quyền. Từ ngày 14-8, các đơn vị giải phóng quân đã liên
tiếp hạ nhiều đồn Nhật thuộc các tỉnh Cao Bằng, Bắc Cạn, Thái Nguyên,
Tuyên Quang, Yên Bái. Ngày 18-8, nhân dân các tỉnh Bắc Giang, Hải
Dương, Phúc Yên, Thái Bình, Thanh Hoá, Hà Tĩnh, Quảng Nam và Khánh
Hoà giành chính quyền ở tỉnh lỵ.

Ngày 17-8, đông đảo nhân dân thành phố Hà Nội, dưới sự lãnh đạo của
Đảng và sự điều hành của Mặt trận Việt Minh, đã biến cuộc mít tinh của
chính quyền bù nhìn ở Nhà hát lớn thành cuộc mít tinh và diễu hành
của nhân dân ta, chuẩn bị tổng khởi nghĩa giành chính quyền.

Theo chủ trương "sẵn sàng chuyển sang tổng khởi nghĩa khi có đủ điều
kiện" của Trung ương, căn cứ thực tế diễn biến ngày 17-8, đêm 17-8,
Xứ uỷ Bắc Kỳ cùng với Thành uỷ Hà Nội quyết định tổng khởi nghĩa ở Hà
Nội vào ngày 19-8-1945. Sáng 19-8, hàng chục vạn quần chúng nội
thành và ngoại thành Hà Nội tiến về Quảng trường Nhà hát thành phố
dự cuộc míttinh do Việt Minh tổ chức, hô vang các khẩu hiệu:

- Đả đảo chính quyền bù nhìn Trần Trọng Kim!

- Thành lập Chính phủ Cộng hoà nhân dân Việt Nam!