NHỮNG CÂU CHUYỆN TRUYỀN
THUYẾT THỜI HỒNG BÀNG

Thời Hồng Bàng được gắn với nhiều truyền thuyết. Dù có thể độ chính
xác không cao do được truyền miệng qua nhiều thế hệ, các truyền thuyết
cho thấy nhiều khía cạnh đời sống văn hóa và chính trị ở Việt Nam thời kỳ
này. Đó là những truyền thuyết quen thuộc đối với mỗi người dân Việt
Nam ta.

Truyền thuyết về Hùng Hiền (Lạc Long Quân)

Theo truyền thuyết thì thủy tổ dân tộc Việt là Kinh Dương Vương, hiện còn
mộ tại làng An Lữ, Thuận Thành, Bắc Ninh. Nguyên Đế Minh là cháu ba
đời của vua Thần Nông, đi tuần thú phương Nam đến núi Ngũ Lĩnh (Hồ
Nam, Trung Quốc) đóng lại đó rồi lấy con gái bà Vũ Tiên, sau đó sinh
được một người con trai tư chất thông minh đặt tên Lộc Tục. Sau Đế Minh
truyền ngôi cho con trưởng là Đế Nghi, làm vua phương Bắc và phong
cho Lộc Tục làm vua phương Nam xưng là Kinh Dương Vương. Kinh
Dương Vương làm vua vào quãng năm Nhâm Tuất (2879 trước Công
Nguyên) và lấy con gái Thần Long, vua hồ Động Đình, sinh được một con
trai đặt tên là Sùng Lãm, nối ngôi làm vua xưng là Lạc Long Quân. Lạc
Long Quân lấy con gái Đế Lai là Âu Cơ sinh một bọc trăm trứng, trăm

và Đất. Hãy lấy lá bọc ngoài, đặt nhân trong ruột bánh, để tượng hình Cha
Mẹ sinh thành." Tiết Liêu tỉnh dậy, vô cùng mừng rỡ. Ông làm theo lời
Thần dặn, chọn gạo nếp thật tốt làm bánh vuông để tượng hình Đất, bỏ
vào chõ chưng chín gọi là bánh chưng. Và ông giã xôi làm bánh tròn, để
tượng hình Trời, gọi là bánh giầy. Còn lá xanh bọc ở ngoài và nhân ở
trong ruột bánh là tượng hình cha mẹ yêu thương đùm bọc con cái. Đến
ngày hẹn, các hoàng tử đều đem thức ăn đến bày trên mâm cỗ, đủ cả sơn
hào hải vị, nhiều món ngon lành. Hoàng tử Tiết Liêu thì chỉ có Bánh Giầy
và Bánh Chưng. Vua Hùng Vương lấy làm lạ hỏi, thì Tiết Liêu đem chuyện
Thần báo mộng kể, giải thích ý nghĩa của Bánh Dầy Bánh Chưng. Vua cha
nếm thử, thấy bánh ngon, khen có ý nghĩa, bèn truyền ngôi vua lại cho
Tiết Liêu. Kể từ đó, mỗi khi đến Tết Nguyên Đán, thì dân chúng làm bánh
Chưng và bánh Dầy để dâng cúng Tổ Tiên và Trời Đất.

Truyền thuyết Sơn Tinh-Thủy Tinh thể hiện phần nào thiên tai chủ yếu mà
người Việt cổ phải chống chọi có thể là thuỷ tai. Nó cũng cho thấy các sức
mạnh thiên nhiên, hay những nhân vật quan trọng giúp người dân chống
trọi với thiên nhiên được thần tượng hoá (Sơn Tinh, Thủy Tinh). Các vị
thần này vẫn có thể có quan hệ hôn nhân với các công chúa của vua
Hùng, vốn là những người bình thường. Thông lệ cống nạp sản vật quý
hiếm như là một thước đo cho giá trị đã thịnh hành vào thời các vua
Hùng, theo lời kể của truyền thuyết này.

Sơn Tinh - Thủy Tinh

Đây là một câu truyện truyền thuyết nổi tiếng của Việt Nam xa xưa. Truyền
thuyết kể về thời Hùng Vương thứ 18 và đồng thời lý giải về hiện tượng lũ
lụt hàng năm và người Việt xưa chống lũ lụt. Ngày xưa, vua Hùng Vương
thứ 18 có một người con gái rất đẹp tên Mỵ Nương đã đến tuổi cặp kê.
Vua mới ban truyền trong nhân gian tuyển chọn nhân tài để cưới Mỵ


Đời Hùng Vương thứ 6, ở hương Phù Đổng, bộ Vũ Ninh có người nhà
giàu, sinh một con trai, đến năm hơn ba tuổi ăn uống béo lớn nhưng
không biết nói cười. Gặp lúc trong nước có tin nguy cấp, vua sai người đi
tìm người có thể đánh lui được giặc. Ngày hôm ấy, đứa trẻ bỗng nói
được, bảo mẹ ra mời thiên sứ vào, nói: "Xin cho một thanh gươm, một
con ngựa, vua không phải lo gì". Vua ban cho gươm và ngựa, đứa trẻ liền
phi ngựa vung gươm tiến lên trước, quan quân theo sau, đánh tan quân
giặc ở chân núi Vũ Ninh . Quân giặc tự quay giáo đánh lẫn nhau, chết rất
nhiều, bọn sống sót đều rạp lạy, tôn gọi đứa trẻ ấy là thiên tướng, liền đến
xin hàng cả. Đứa trẻ phi ngựa lên trời mà đi. Vua sai sửa sang chỗ vường
nhà của đứa trẻ để lập đền thờ, tuế thời cúng tế. Về sau, Lý Thái Tổ phong
là Xung Thiên Thần Vương. (Đền thờ ở cạnh chùa Kiến Sơ, hương Phù
Đổng).

Thánh Gióng thể hiện tinh thần và sức mạnh của người Việt trong đấu
tranh chống ngoại xâm, giữ nước. Hội đền Gióng được tổ chức long trọng
tại hai nơi: xã Phù Đổng huyện Gia Lâm, Hà Nội và núi Sóc huyện Sóc
Sơn, Hà Nội vào ngày mồng 9 tháng Tư âm lịch. Phong giao Kinh Bắc xưa
có câu: "Mồng bảy hội Khám, mồng tám hội Dâu, mồng chín đâu đâu cũng
kéo về xem hội Gióng".

Mai An Tiêm

Vào đời Vua Hùng Vương thứ 18, vua có nuôi một đứa trẽ thông minh khôi
ngô, đặt tên là Mai Yển, hiệu là An Tiêm. Lớn lên, vua cưới vợ cho An
Tiêm, và tin dùng ở triều đình. Cậy nhờ ơn Vua cha, nhưng An Tiêm lại
kiêu căng cho rằng tài sức mình tài giỏi mới gầy dựng được sự nghiệp,
chứ chẳng nhờ ai. Lời nói này đến tai vua. Vua cho An Tiêm là kẽ kiêu
ngạo vô ơn, bèn đày An Tiêm cùng vợ con ra một hòn đảo xa, ở ngoài