Cảnh chủ chốt trong phóng sự truyền hình
Lời Cảm Ơn
Đề tài nghiên cứu khoa học của sinh viên, cấp khoa
mang tên “Cảnh chủ chốt trong phóng sự truyền hình”.
Phóng sự truyền hình cũng như các thể ký truyền hình
khác, đều thông tin về người thật, việc thật trong một quá
trình phát sinh và phát triển. Hiện nay, thể loại phóng sự
chiếm khá nhiều thời lượng phát sóng trên các đài truyền
hình. Để có được một phóng sự hay, cô đọng và gây ấn
tượng với khán giả, thì trước hết khi xây dựng kịch bản,
cảnh chủ chốt phải được xem xét kĩ lưỡng, đặt ra nhiều
giả thuyết để tìm ra hướng đi chính xác tạo thành bố cục
tốt nhất.
Để có được sản phẩm nghiên cứu này, trước hết, em
xin chân thành cảm ơn PGS.TS Dương Xuân Sơn đã
nhiệt tình giảng dạy, chỉ bảo để em có những kiến thức lý
thuyết nền tảng về truyền hình. Em xin chân thành cảm ơn
thầy Nguyễn Vũ Tùng – người đã hướng dẫn cho em thực
hành các thao tác kỹ thuật truyền hình và có một số sản
phẩm được phát sóng. Và em xin chân thành cảm ơn tất cả
các Thầy Cô giáo - những người đã truyền đạt cho em kiến
thức lý luận báo chí, cùng toàn thể bạn bè đã động viên,
giúp đỡ để bài nghiên cứu này được hoàn thành.
Do điều kiện thực hành chưa nhiều nên trong quá trình
nghiên cứu, đưa ra những nhận định về cảnh chủ chốt, em
còn có những khiếm khuyết nhất định, vì vậy, rất mong sự
góp ý của Thầy Cô và các bạn. Em xin chân thành cảm ơn.
Sinh viên: Nguyễn Thị Thùy Ngân
MỤC LỤC
Trang
Sv: Nguyễn Thị Thùy Ngân – K50 Báo Chí

sự hiện nay chiếm một lượng khá lớn thời gian phát sóng của truyền hình,
Sv: Nguyễn Thị Thùy Ngân – K50 Báo Chí
2
Cảnh chủ chốt trong phóng sự truyền hình
từ những phóng sự dài như một cuốn phim vài ba chục phút đến những phóng
sự cực ngắn chỉ độ 2,3 phút thiên về mô tả, thông tin nhanh sự kiện.
Phóng sự là kết quả của những logic hội tụ dựa trên hình ảnh và âm
thanh. Sản phẩm này được tổ chức xung quanh một số cảnh chủ chốt.
Những cảnh này được coi là tinh hoa, nền tảng và làm nổi bật ý nghĩa của
phóng sự từ khi xây dựng cho đến khi phát đi và được mọi người tiếp nhận.
Khác với báo in có thể đọc đi đọc lại, nghiền ngẫm, các chương trình
truyền hình không thể tua lại để xem. Khán giả không có cơ hội xem lại
phóng sự nhiều lần, vì vậy, cảnh chủ chốt đắt sẽ gây được ấn tượng cho
khán giả, giúp họ nhớ được nội dung chính và thông tin thiết yếu từ phóng
sự một cách tự nhiên. Như vậy, hiệu quả thông tin từ truyền hình sẽ được
tiến thêm một bước.
Hơn nữa, xu hướng của phóng sự truyền hình cũng như các chương trình
truyền hình là ngắn gọn, súc tích. Giá thành của mỗi phút lên sóng không cho
phép những người thực hiện được lãng phí thời lượng chương trình bởi
những cảnh chẳng ăn nhập vào đâu. Xác định đúng cảnh chủ chốt sẽ khắc
phục được yếu tố lãng phí thời lượng chương trình.
Khái niệm cảnh chủ chốt tuy đã khá quen thuộc với những người trong
ngành truyền hình, tuy nhiên hiểu rõ về thế nào là một cảnh chủ chốt tốt, làm
thế nào để xác định đúng đâu là cảnh chủ chốt thì không phải ai cũng nắm rõ,
đa phần là xác định theo cảm tính, theo phản xạ lâu năm trong nghề.
Hiện nay, công trình nghiên cứu về quy trình thực hiện các tác phẩm
truyền hình nói riêng còn rất hạn chế. Các công trình có giá trị ứng dụng
thực tiễn để phát triển các chương trình truyền hình càng khan hiếm. Mọi kỹ
năng tư duy tác nghiệp đều do truyền miệng hoặc tự đúc rút, tích lũy kinh
nghiệm.

được tiếp cận nhiều với thể loại phóng sự, nhờ vào ưu thế thông tin thời sự
chuyên sâu của nó. Ở mức độ bài NCKH sinh viên, đề tài “Cảnh chủ chốt
trong phóng sự truyền hình” tạm thời đưa ra một số khái niệm, định nghĩa,
cách phân loại và chức năng của cảnh chủ chốt trong phóng sự truyền hình.
Sv: Nguyễn Thị Thùy Ngân – K50 Báo Chí
4
Cảnh chủ chốt trong phóng sự truyền hình
- Ý nghĩa thực tiến: Đề tài NCKH sinh viên này là một tài liệu tham khảo
có thể ứng dụng vào thực tiễn, dễ hiểu, đặc biệt là thông qua quá trình phân
tích một phóng sự phát sóng trên ĐTH Việt Nam. Dựa trên cơ sở thực tế này,
người viết cũng hy vọng đây là một tài liệu chia sẻ những hiểu biết trên
đường vào nghề truyền hình.
6. Kết cấu
Đề tài gồm 3 chương:
- Chương I: Lý luận chung về “cảnh”
- Chương II: Xây dựng phóng sự từ cảnh chủ chốt
- Chương III: Phân tích một phóng sự để làm rõ cảnh chủ chốt.
PHẦN II: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
CHƯƠNG I: LÝ LUẬN CHUNG VỀ “CẢNH”
1. Cảnh trong phóng sự truyền hình
Cảnh là đơn vị chỉ hình ảnh do máy quay thu được theo ý chủ quan của
con người.
Cảnh trong phóng sự truyền hình xét theo định nghĩa về lĩnh vực quay
phim thì không có gì khác so với cảnh trong phim tài liệu hay trong tin.
Nhưng xét về tính chất, nội dung của cảnh thì cảnh trong phóng sự mang
Sv: Nguyễn Thị Thùy Ngân – K50 Báo Chí
5
Cảnh chủ chốt trong phóng sự truyền hình
những nét đặc trưng rõ rệt của phóng sự như về độ dài của cảnh, hình ảnh,
mức độ nghệ thuật…

kính tele từ đằng xa. Cảnh càng cận càng tạo điểm nhấn và giúp người xem
dễ nhận biết phản ứng của chủ thể. Nhưng nhiều cảnh cận quá sẽ cướp đi sự
nhận biết của người xem về không gian và thời gian. Một loạt các cảnh cận
có thể là cách thể hiện hữu hiệu sự tò mò của người xem ở đầu các trường
đoạn. Nhưng đừng chờ quá lâu trước khi trả lời câu hỏi quen thuộc - chuyện
đó xảy ra đâu?
- Cảnh cận: đặc trưng của truyền hình : Thậm chí một máy thu hình được
coi là lớn thì cũng chỉ có màn hình tương đối nhỏ khi so với màn hình của
một rạp chiếu bóng. Muốn thấy rõ các vật và hiểu ý nghĩa của chúng một
cách nhanh chóng, thì các vật đó phải tỷ lệ tương đối lớn trên màn hình vô
tuyến. Như vậy bạn cần có nhiều cảnh cận và trung hơn những cảnh toàn.
2.2. Cỡ cảnh - người
- Toàn cảnh(LS): Cảnh quay cả người.
Sv: Nguyễn Thị Thùy Ngân – K50 Báo Chí
8
Cảnh chủ chốt trong phóng sự truyền hình
- Trung cảnh(MS) : Cắt trên hoặc dưới thắt lưng.
- Trung cảnh hẹp (MCU): Cắt giữa ngực/túi áo ngực.
Sv: Nguyễn Thị Thùy Ngân – K50 Báo Chí
9
Cảnh chủ chốt trong phóng sự truyền hình
- Cận cảnh(CU): Cắt quanh vai.
- Cận đặc tả (BCU): Mép hình phía trên cắt ngang trán, mép phía dưới
thường cắt như cảnh cận, nhưng có thể cắt ngang cằm.
Sv: Nguyễn Thị Thùy Ngân – K50 Báo Chí
10
Cảnh chủ chốt trong phóng sự truyền hình
Quay cảnh người còn được xác định bởi số người: cảnh đơn, cảnh quay
đôi, ba, hay nhóm.
(Những hình ảnh trên chỉ có tính chất minh họa)

- Lia dọc: Chuyển động máy quay dọc theo trục cố định. Lia dọc lên phía
trên tạo sự mong đợi và cảm giác phấn chấn.
Lia dọc xuống phía dưới gợi ra sự thất vọng và sự buồn rầu, và tình cảm u
uất.
- Chuyển động lên thẳng (cần cẩu): Chuyển động của máy quay thẳng
đứng trên một mặt phẳng. Chuyển động này làm nổi bật hành động chính hay
giảm sự chú ý vào tiền cảnh.
- Chuyển động xuống thẳng (cần cẩu): Ngược lại với chuyển động lên
thẳng. Máy chạy dọc xuống trên một mặt phẳng.
- Zoom: Thay đổi cỡ cảnh bằng cách thay đổi tiêu cự ống kính. Động tác
zoom máy thay đổi quan hệ giữa chủ thể và hậu cảnh.
- Đẩy máy : Thay đổi cỡ cảnh bằng cách đẩy máy tiến vào gần hoặc ra xa
khỏi chủ thể. Giữ nguyên quan hệ giữa chủ thể và hậu cảnh.
- Travelling: Khảo sát một vật hay theo một vật chuyển động bằng cách
chuyển máy song song với vật.
2.5. Góc quay
- Quay từ dưới lên: chủ thể trông đường bệ hơn, mạnh mẽ hơn, có dáng vẻ
đe doạ.
Sv: Nguyễn Thị Thùy Ngân – K50 Báo Chí
12
Cảnh chủ chốt trong phóng sự truyền hình
- Quay từ trên xuống: chủ thể trông kém đường bệ, thấp bé và có vẻ bất
lực
2.6. Bố cục
Bố cục là sự sắp xếp thông tin trong một khuôn hình. Bạn tìm cách thu hút
sự tập trung của người xem vào một vùng nào đó của hình ảnh, và giảm thiểu
hay loại bỏ những chi tiết làm mất tập trung.
2.7. Nguyên lý một phần ba
Là một nguyên lý đơn giản, nhưng hiệu quả nhất, nguyên tắc bố cục.
Nguyên lý này nêu một màn hình được chia đôi hay chia bốn sẽ cho

2.9. Không gian thở của hình (Headroom - khoảng cách phía trên đầu
đến mép màn hình)
Không nên để hình một người đầy chặt tới đỉnh của khuôn hình. Khoảng
cách quá ít làm cho hình ảnh bị gò bó và chật hẹp.
Nếu khoảng cách này lớn khuôn hình sẽ mất cân đối và nặng đáy.
Không gian thở sẽ thay đổi theo cỡ cảnh. Toàn cảnh (LS) cần nhiều không
gian hơn trung cảnh (MS), và tiếp đó, trung cảnh (MS) lại nhiều hơn trung
cận hẹp (MCU).
(Khoảng cách này khoảng 1/10đến 1/8 chiều dọc khuôn hình .(ghi chép tại
lớp học kỹ thuật truyền hình -Reuters, Hà nội, 19-23/11/2001. Người dịch)
Một ngoại lệ duy nhất trong luật "không gian thở của hình" là cận đặc tả
BCU; với cỡ cảnh này mặt người đầy màn hình, mép hình cắt qua trán và có
thể qua cằm.
1.10. Không gian "nhìn" (Looking room)
Người ta thường nhìn sang phải hay trái của khuôn hình trừ phi nhìn thẳng
vào máy quay. Họ muốn nhìn về phía nào thì cần có một khoảng không gian
để nhìn vào đó. Đây gọi là "không gian nhìn". ở đây phần màn hình trước mặt
họ phải lớn hơn phía đằng sau họ.
Nếu mũi một người sát mép hình, hay gần quá sẽ làm cho cảnh quay gò
bó. Hình người càng nghiêng (prophile) thì khoảng nhìn phải càng lớn để duy
trì sự cân bằng.
Cũng tương tự như vậy đối với một người đi bộ, cưỡi ngựa hay lái xe
trong cảnh.
2.11. Cân bằng
Sự cân bằng xoay quanh trung tâm hình ảnh. Những hình ảnh đẹp thường
có sự cân bằng trong khuôn hình. (Nhưng không nhất thiết phải ngay hàng
thẳng lối hay đối xứng vì hình đối xứng thì tĩnh và buồn tẻ). Một vật hay một
Sv: Nguyễn Thị Thùy Ngân – K50 Báo Chí
15