Phong cách thơ Ngải Thanh
và những ảnh hưởng từ phái
tượng trưng
Về thể thơ, Ngải Thanh học theo phái tượng trưng ở tinh thần dám cách tân trong nghệ
thuật, đến việc thể hiện những cảm nhận và suy nghĩ của một người hiện đại đối với những
phức tạp và phong phú của xã hội hiện đại một cách chính xác. Về điểm này ông từng nói rõ:
“Từ cuộc cách mạng mà Witman, Verhaeren cho đến Maiakovsky mang lại, chúng ta cần
phải cố gắng quán triệt. Chúng ta phải xem thơ là thứ đủ để thích ứng với những yêu cầu mới
của thời đại mới… dùng bất cứ hình thức nào để đón lấy và chiều theo những yêu cầu mới
của thời đại mới”
(8)
. Điều mà Ngải Thanh theo đuổi đối với thơ ca không phải là “nghệ thuật
vị nghệ thuật” “vì thơ làm thơ”, mà chính là “những yêu cầu mới của thời đại mới”.
Chính vì những yêu cầu cách tân trong nghệ thuật và mối quan hệ chặt chẽ của hiện
thực đã dẫn đường cho Ngải Thanh vượt ra ảnh hưởng của phái tượng trưng, bước vào lãnh
vực sáng tạo nghệ thuật bằng sự phản ánh một cách đích xác những điều mới nhất của hiện
thực xã hội. Trong quá trình này, những ảnh hưởng mà ông tiếp nhận từ phái tượng trưng cũng
đồng thời được hoà vào trong dòng chảy thời đại nghệ thuật hiện thực chủ nghĩa. Kết quả là,
thơ ông về căn bản là thơ của phái hiện thực chủ nghĩa, còn tượng trưng chỉ là một yếu tố cấu
thành thuộc thủ pháp biểu hiện nghệ thuật của ông; nhưng cũng vì có sự gia nhập của yếu tố
tượng trưng, đã làm phong phú thêm nội hàm hiện thực chủ nghĩa trong thơ Ngải Thanh, làm
tăng cường sức thể hiện nghệ thuật của chủ nghĩa hiện thực.
Ông từng nói: “Tôi tự nhận thấy tôi là người hiện thực chủ nghĩa. Dùng một chút thủ
pháp tượng trưng không phải là người theo chủ nghĩa tượng trưng”
(9)

dùng thơ để thay thế văn xuôi”
(13)
; “Thơ tự do là thông qua hình thức thơ để xử lý những đề tài
mang tính thơ; còn thơ văn xuôi là dùng hình thức văn xuôi để xử lý những đề tài mang tính
thơ”
(14)
. Chính vì có sự khu biệt tinh tế này, nên Ngải Thanh đem thơ của mình theo đuổi “cái
hay cái đẹp của văn xuôi” hạn chế nó ở một vài phương diện đặc trưng mỹ cảm cụ thể của văn
xuôi, chứ không phải là sự “văn xuôi hoá” thể loại hay “hoá” thành kiểu “thơ văn xuôi”. Như
vậy, sự lý giải của Ngải Thanh đối với đặc trưng thể loại văn xuôi trong thơ tự do cũng chính là
sự thâm đắc cái tinh tuỷ cốt lõi của “cái hay cái đẹp của văn xuôi”.
Ông có một đoạn phát biểu về thơ tự do:
“Thế nào là thơ tự do? Nói một cách đơn giản thì, thể loại này có khi một câu là một
dòng, có khi một câu phải mất đến mấy dòng; mỗi dòng không có âm tiết nhất định, mỗi đoạn
không có số dòng nhất định; cũng có khi toàn bài không có chia đoạn”.
“Thơ tự do” có khi gieo vần, cũng có khi không gieo vần”.
“Thơ tự do” không có hình thức cố định, chỉ cần nhịp nhàng, đọc lên nghe trôi chảy,
giống như con sông nhỏ, có khi bổng, có khi trầm, theo tình cảm trong lòng mà biến hoá”
(15)
.
Trong đoạn phát biểu này gồm cả ba yếu tố cơ bản về hình thức thơ tự do trong phong
cách thơ Ngải Thanh. Một trong số đó là sự ngắt câu sang hàng (tức nhảy dòng). Tuy cũng có
một câu chiếm một dòng, nhưng đó là vì chỉ cần một dòng đã biểu đạt trọn vẹn ý của cả câu;
nguyên nhân của việc sang hàng chủ yếu là ở nhu cầu biểu đạt ý của câu. Tuy phát biểu như
thế, nhưng ta cũng có thể tìm thấy trong sáng tác Ngải Thanh, một số bài được nhảy dòng kiểu
ấn tượng. Ví dụ một đoạn trong bàiNgọn đuốc:
Ngọn đèn dầu từ trên đài
phát sáng. Người diễn thuyết đứng trên đài
hướng về ngàn vạn lỗ tai đọc lời tuyên ngôn.
Nhưng cần khu biệt với việc “nhảy dòng” của phái Tân Nguyệt. Sự khác nhau ở chỗ,

(Đại Yển Hà – bảo mẫu của tôi)