Siêu âm Tinh Hoàn

Đau tinh hoàn cấp tính chiếm khoảng 0,5% trường hợp nhập viện tại khoa
cấp cứu. Những chẩn đoán phân biệt của đau tinh hoàn cấp bao gồm viêm
mào tinh, viêm tinh hoàn, xoắn tinh hoàn, xoắn phần phụ tinh hoàn, chấn
thương tinh hoàn và thoát vị ổ bụng vào bìu. Những triệu chứng cơ năng
và thực thể về bệnh nguyên của một bệnh nhân bị đau tinh hoàn cấp tính
chồng chéo lên nhau một cách đáng kể, do đó gây khó khăn để chẩn đoán
phân biệt những tình huống lâm sàng này. Tuy nhiên, việc phân biệt giữa
các bệnh nguyên khác nhau là rất cần thiết để có thể can thiệp nhanh
chóng trong những trường hợp bị xoắn tinh hoàn, chấn thương và thoát vị
nghẹt. Chẩn đoán sai một trường hợp xoắn tinh hoàn có thể dẫn đến tổn
thương vĩnh viễn cơ quan này và gây vô sinh. Sự suy sụp của bệnh nhân
và sự ảnh hưởng đến khả năng sinh con của bệnh nhân đã đặt một áp lực
đáng kể lên các bác sĩ cấp cứu trong việc đưa ra được một chẩn đoán
chính xác.

Chỉ định
 Đau tinh hoàn
 Sưng hoặc có khối lạ nổi lên ở tinh hoàn
 Chấn thương
GIẢI PHẪU HỌC
Bìu là một cấu trúc dạng túi được chia ra thành hai ngăn bởi một nếp ở
giữa. Mỗi ngăn có chứa tinh hoàn, mào tinh, ống dẫn tinh và thừng tinh.
Tinh hoàn được bọc bởi một lớp vỏ xơ được gọi là lớp cân trắng (tunica
albuginea) và được bao phủ bởi màng bao tinh hoàn (tunica vaginalis).
Màng bao tinh hoàn có 2 lớp, lớp thành bên ngoài và lớp tạng bên trong
được tách biệt với nhau bởi một lượng dịch nhỏ xen giữa. Tinh hoàn của
một người trưởng thành bình thường sẽ có hình bầu dục và có kích thước
từ 2 đến 3 cm chiều rộng và 3 đến 5 cm chiều dài. Kích thước của tinh
hoàn thay đổi theo tuổi, tăng kích thước dần từ lúc mới sinh ra cho đến


KỸ THUẬT VÀ NHỮNG HÌNH ẢNH BÌNH THƯỜNG
Bệnh nhân sẽ được đặt nằm ngửa với hai chân hơi dạng ra. Bìu sẽ được
đặt vào một dải băng quàng được làm từ khăn để gia tăng tiếp xúc và nên
được nâng đỡ và cố định bởi một cái khăn được cuốn lại và đặt giữa hai
đùi bệnh nhân. Dương vật được bọc lại bằng khăn rồi buộc lại ở thành
bụng. Hoặc bác sĩ cũng có thể yêu cầu bệnh nhân cầm dương vật và kéo
nó lên hướng về phía đầu. Có một điểm cần lưu ý là khi sử dụng gel lạnh
có thể sẽ làm da bìu co lại và dày lên hoặc có thể làm cho tinh hoàn chạy
lên phía trên làm cho việc khảo sát trở nên khó khăn hơn.Đầu dò linear
tần số cao (7.5-10 MHz) có thể được dùng để thực hiện siêu âm Doppler
năng lượng và Doppler phổ. Bìu và những cơ quan chứa bên trong sẽ
được quét ở ít nhất là 2 mặt phẳng cắt: một theo trục dọc và một theo trục
ngang. Trước tiên cần phải quét ở bên tinh hoàn bình thường để giúp
bệnh nhân làm quen với thủ thuật khám và cũng để cho bác sĩ có thể có
sự so sánh về mặt giải phẫu cũng như về sự tưới máu bình thường so với
bên bệnh lý. Trước tiên cần phải quét theo trục dài của tinh hoàn, khi đó
mào tinh sẽ nằm ở bên trái của màn hình (hình 1)
Resized to 85% (was 541 x 406) - Click image to
enlarge

Hình 1: Cách bộc lộ và quấn khăn bệnh nhân đúng cách, tinh hoàn
được nâng đỡ bởi một dải băng quàng làm bằng khăn. (Courtesy of
Michael Blaivas, M.D.)

Toàn bộ tinh hoàn sẽ được quét từ đầu bên này sang đến đầu bên kia, lưu
ý mẫu hồi âm và những hình ảnh bất thường. Ngoài ra, mào tinh cũng
được khảo sát. Đầu dò sẽ dịch chuyển từ từ để khảo sát toàn bộ các mặt
giải phẫu của nó. Sau đó đầu dò sẽ được quay 90 độ về bên trái bệnh nhân
để ghi nhận hình ảnh cắt ngang của tinh hoàn. Cắt theo mặt phẳng trán cả

lượng và phân tích dạng sóng của Doppler phổ. Doppler năng lượng giúp
phát hiện những dòng máu bên trong tinh hoàn và Doppler phổ giúp xác
định dòng máu đó là từ tĩnh mạch hay động mạch. Hình dạng sóng của
phổ Doppler nên được ghi nhận ở nhiều vị trí khác nhau của dòng chảy đã
được phát hiện bởi Doppler năng lượng để ghi nhận cả những kiểu dòng
chảy của động mạch lẫn tĩnh mạch. Thông thường, Doppler năng lượng
và Doppler phổ có thể được thực hiện ở trên cùng một cửa sổ siêu âm.

Your browser does not support inline frames or is currently configured
not to display inline frames.

Hình 2: Hình ảnh siêu âm tinh hoàn bình thường với đầu mào tinh ở
bên trái và thân của tinh hoàn ở bên phải (Courtesy of Michael
Blaivas, M.D.)
BỆNH HỌC
Resized to 85% (was 541 x 406) - Click image to
enlarge

Hình minh họa 2: biểu đồ những bệnh lý của tinh hoàn
Testic torsion: xoắn tinh hoàn; Epididymitis: viêm mào tinh; Orchitis:
viêm tinh hoàn; Appendix testis torsion: xoắn phần phụ tinh hoàn;
Testicular mass: khối lạ ở tinh hoàn; Hydrocele: tràn dịch tinh mạc;
Spermatocele: u tinh trùng; Varicocele: dãn tĩnh mạch thừng tinh;
Testicular rupture: vỡ tinh hoàn.

tĩnh mạch tinh hoàn trái có đường đi dài hơn và góc quẹo của nó khi đi
vào tĩnh mạch thận trái. Tĩnh mạch tinh hoàn phải ngắn hơn và đi trực
tiếp vào tĩnh mạch chủ dưới. Dãn tĩnh mạch thừng tinh sẽ rõ ràng hơn khi
bệnh nhân thực hiện nghiệm pháp Valsalva hoặc khi đứng dậy. Do đó,
nên siêu âm ở cả hai tư thế là nằm ngửa và đứng. Trên siêu âm, chúng
xuất hiện dưới dạng nhiều cấu trúc echo trống hình ống thẳng hoặc cong
và có kích thước khác nhau (lớn hơn 2 mm đường kính) ở vùng mào tinh
(hình 4). Nên dùng doppler năng lượng để xác nhận lại sự hiện diện của
dòng chảy trong dãn tĩnh mạch thừng tinh. Your browser does not support inline frames or is currently configured
not to display inline frames.
Hình 4: Mặt cắt dọc của tinh hoàn với đám rối hình dây leo phì đại.
Lưu ý sự dày lên của mô liên kết xung quanh thứ phát do viêm vùng
bìu sau ghép dương vật thất bại (Courtesy of Beatrice Hoffmann, M.D.)
Xoắn tinh hoàn
Xoắn tinh hoàn là một cấp cứu niệu khoa. Cần phải chẩn đoán nhanh
chóng và điều trị sớm do thời gian là yếu tố then chốt để bảo tồn được
tinh hoàn. Xoắn tinh hoàn thường gặp ở trẻ em hơn nhưng cũng có thể
gặp ở những nam giới sau tuổi dậy thì. Phần lớn trườn hợp xoắn tinh hoàn
là do những thiếu sót về giải phẫu dẫn đến thừng tinh bị dài quá mức và
tinh hoàn bị treo một cách bất thường trong bìu. Tinh hoàn ẩn cũng làm
gia tăng nguy cơ bị xoắn. Thừng tinh dài quá mức khi di động sẽ xoắn
vào chính nó. Trong quá trình xoắn như vậy, dòng chảy trong tĩnh mạch
sẽ bị ngừng lại ban đầu là do các thành mạch dễ bị xẹp và áp lực trong
lòng mạch thấp. Nối tiếp với hiện tượng tắc nghẽn tĩnh mạch sẽ là giảm
dòng chảy vào của động mạch, cuối cùng sẽ dẫn đến tắc hoàn toàn. Khi
thừng tinh bị xoắn hoàn toàn và máu không đến được, tinh hoàn sẽ nhanh
chóng bị nhồi máu và mất chức năng vĩnh viễn một cách nhanh chóng.

Your browser does not support inline frames or is currently configured
not to display inline frames.
Hình 6: Hình cắt ngang của cả hai tinh hoàn. Hình Doppler năng
lượng của bìu cho thấy tinh hoàn phải được tưới máu còn tinh hoàn
trái bị phù nề thì không được tưới máu. (Courtesy of Michael Blaivas,
M.D.) Viêm mào tinh
Viêm mào tinh là nguyên nhân thường gặp nhất gây đau tinh hoàn cấp
tinh ở những nam giới sau tuổi dậy thì. Thông thường bệnh nhân sẽ cảm
thấy đau căng ở bìu, tiểu khó và sốt. Nhiễm trùng ngược từ bàng quang
và tiền liệt tuyến thường là nguyên nhân gây viêm đầu mào tinh. Siêu âm
trắng đen ở những trường hợp viêm mào tinh cấp tính có hình ảnh mào
tinh lớn ra và giảm âm. Thông thường cũng sẽ phát hiện ra được hình ảnh
tràn dịch tinh mạc phản ứng (hình 7). Viêm mào tinh mạn tính sẽ trở nên
dày lên và có những vùng tăng âm khu trú do bị calci hóa. Doppler màu
cho thấy hình ảnh tăng lưu lượng máu thứ phát do viêm mào tinh. Sự hiện
diện của tình trạng tăng lưu lượng máu ở bên viêm so với bên lành giúp
chẩn đoán phân biệt với xoắn tinh hoàn.

Your browser does not support inline frames or is currently
configured not to display inline frames.
Hình 7: Hình ảnh vùng mào tinh giảm âm và tăng kích thước trong
viêm mào tinh. (Courtesy of Michael Blaivas, M.D.)

Viêm tinh hoàn
Viêm tinh hoàn là một tình trạng nhiễm trùng cấp tính của tinh hoàn
thường xuất hiện sau viêm mào tinh. Bệnh nhân thường sẽ bị đau và viêm
ở tinh hoàn. Trên siêu âm trắng đen cho hình ảnh tinh hoàn lớn ra có mật

đồng nhất, nhưng sau đó sẽ có một vùng không có hồi âm bên trong nó
phát triển lớn dần lên. Siêu âm Doppler màu giúp phân biệt giữa khối
máu tụ với khối u. Khối u thường sẽ có tưới máu còn khối máu tụ thì
không.

Your browser does not support inline frames or is currently
configured not to display inline frames.
Hình 9: Nứt tinh hoàn. Chú ý mẫu hồi âm không đồng nhất của tinh
hoàn và đường nứt. (Courtesy of Michael Blaivas, M.D.)

NHỮNG LƯU Ý VÀ CẠM BẪY
 Dùng trung thất tinh hoàn làm điểm tham khảo khi khảo sát tưới
máu trong tinh hoàn. Lưu ý nếu trung thất tinh hoàn bị nghiêng lệch trong
hình siêu âm thì có thể có một khối tổn thương bị bỏ sót.
Siêu âm Doppler màu không phân biệt  được tăng tưới máu do bệnh ác
tính với tăng tưới máu do viêm.
  Chẩn đoán sớm xoắn tinh hoàn khi nó vẫn chưa bị xoắn hoàn
toàn sẽ có thể khó khăn nếu chỉ sử dụng Doppler màu. Phương pháp này
dựa trên sự khác biệt nhỏ giữa hai tinh hoàn. Ban đầu dòng chảy của tĩnh
mạch sẽ biến mất, kế tiếp sẽ đến dòng chảy động mạch. Dùng Doppler
phổ để ghi nhận cả hình dạng sóng của dòng chảy tĩnh mạch lẫn động
mạch là tối ưu nhất. Một số bệnh nhân có thể có biểu hiện xoắn và tháo
xoắn xen kẽ nhau. Một thời gian ngắn sau khi tháo xoắn sẽ có hiện tượng
tăng tưới máu ở tinh hoàn tuy nhiên thông thường hiện tượng này sẽ
không kéo dài lâu hơn 15 phút và có thể bị bỏ sót. Cần phải chẩn đoán
phân biệt hiện tượng tăng tưới máu với viêm tinh hoàn do những bệnh
nhân này vẫn tiếp tục cần phải được theo dõi để can thiệp phẫu thuật.