CHẨN ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ NHIỄM HIV/AIDS
– PHẦN 6

14. Tư vấn trước khi điều trị ARV cho người nhiễm HIV/AIDS
14.1. Lần tư vấn đầu tiên:
Bước 1- Giới thiệu về chương trình điều trị :
- Để tạo các điều kiện thuận lợi cho bệnh nhân đến thăm khám, điều trị và
theo dõi điều trị ARV, trước tiên cần phải cho bệnh nhân nắm được cấu
trúc của phòng khám, nơi mà bệnh nhân sẽ đến để nhận các dịch vụ chăm
sóc y tế - đặc biệt là theo dõi điều trị bằng thuốc ARV. Khi bệnh nhân biết
được đâu là phòng tiếp đón, đâu là phòng khám, phòng tư vấn, phòng xét
nghiệm, phòng dược v.v… thì bệnh nhân dễ dàng đến đúng nơi, đúng chỗ
để nhận được sự chăm sóc y tế. Đồng thời, cũng cần giải thích cho bệnh
nhân về công việc của phòng khám cũng như các phòng liên quan trong cấu
trúc của phòng khám ngoại trú và chức năng nhiệm vụ của từng nhân viên
Y tế trong phòng khám.
- Giới thiệu về nhóm điều trị: để người bệnh có thể gặp gỡ, trao đổi chia
xẻ với những người bệnh khác cùng tham gia theo dõi điều trị, giúp cho họ
hoà đồng và luôn cảm thấy thỏa mái.
- Giải thích về kế hoạch theo dõi sau điều trị: cần làm cho bệnh nhân
hiểu rõ tầm quan trọng của theo dõi sau điều trị ( để đánh giá về tiến triển
lâm sàng, theo dõi và phát hiện các phản ứng phụ của thuốc, đánh giá sự
thành công hay thất bại của điều trị để có hướng xử lý và thay đổi phù hợp
v.v….). Giúp bệnh nhân luôn nghĩ về và nhớ được thời gian hẹn đến khám
theo dõi của bác sĩ điều trị, thời gian đến lĩnh thuốc và xét nghiệm lại.
Bước 2 - Tư vấn, thảo luận với bệnh nhân về tình trạng sức khỏe của bệnh nhân,
các thói quen, tiền sử bệnh tật, tiền sử dùng thuốc NTCH cũng như thuốc ARV,
tình trạng sức khỏe hiện tại. Khi bệnh nhân hiểu được về tình trạng sức khỏe của
mình, hiểu được lợi ích của điều trị thì bệnh nhân sẽ có nhiều khả năng xác định
động cơ, quyết tâm để tuân thủ và từ bỏ các thói quen có hại như: tiêm trích ma
túy, uống rượu, hút thuốc.

y tế xã phường, nhân viên y tế thôn bản: đây là lực lượng có thể huy động
để thăm nom bệnh nhân tại nhà, giám sát và theo dõi sự tuân thủ dùng
thuốc của bệnh nhân đồng thời cũng giải thích những điều thông thường
nhất trong quá trình điều trị.
- Trang bị cho các thành viên khác trong gia đình những kiến thức và kỹ
năng cơ bản về chăm sóc bệnh nhân, giúp bệnh nhân uống thuốc đúng giờ,
đủ liều và đủ số lượng thuốc trong phác đồ điều trị. Chuẩn bị các bữa ăn
phù hợp với chế độ ăn do người thày thuốc hướng dẫn.
- Hướng dẫn sử dụng các phương tiện (ghi nhật ký, sử dụng băng nhắc,
các hộp đựng thuốc v.v ) giúp bệnh nhân tuân thủ dùng thuốc tốt nhất.
Bước 6- Giúp bệnh nhân và gia đình bệnh nhân xác định các trở ngại cho việc
tuân thủ và cùng bàn bạc để đưa ra cách cách giải quyết.
Bước 7- Khẳng định lại lịch hẹn cho lần tư vấn tiếp theo.
14.2. Lần tư vấn thứ 2: Tư vấn thêm về tuân thủ.
Trong buổi này, cần phải tạo không khí cho cuộc tư vấn như là một buổi
thảo luận không nên giống như một buổi thuyết trình hay một cuộc đánh giá. Điều
đó có ý nghĩa quan trọng giúp bệnh nhân cởi mở và trao đổi tất các các trở ngại
cho việc tuân thủ, từ đó một lần nữa bàn bạc và đưa ra các giải pháp để vượt qua
các trở ngại này.
Cần nhắc lại các thông tin cần thiết, nhấn mạnh những vấn đề quan trọng
nhất. Có thể sử dụng các tranh minh họa hoặc các viên thuốc mẫu để nhắc lại các
hướng dẫn cho bệnh nhân.
Lần tư vấn này cũng nên thực hiện qua các bước sau:
Bước 1- Xem xét và đánh giá lại hiểu biết của bệnh nhân về tình trạng HIV của
họ.
Bước 2- Xem xét lại và đánh giá hiểu biết của bệnh nhân về kế hoạch theo dõi.
Nhắc lại kế hoạch cho bệnh nhân nếu cần thiết.
Bước 3- Cung cấp thông tin về tác dụng phụ của thuốc sử dụng trong phác đồ điều
trị cho bệnh nhân:
- Những tác dụng phụ có thể xảy ra: sốt, phát ban, đau đầu, chóng mặt, nôn.

- Bệnh nhân có cam kết sẽ tuân thủ mọi chỉ định về chăm sóc, điều trị và theo
dõi của thày thuốc.
- Bệnh nhân và nhóm chăm sóc đã sẵn sàng.
Trong quá trình hỏi và giải đáp những câu hỏi liên quan đến các vấn đề trên, cần
phải bổ sung ngay cho bệnh nhân những kiến thức còn thiếu hoặc sai lạc.
Bước 3- Lên lịch hẹn cho lần thăm khám lại.
Chú ý: Tất cả những người điều trị ARV cần có sự hỗ trợ và động viên để họ
tham gia và đảm bảo tuân thủ điều trị. Mỗi nhân viên Y tế cần nhận biết và hiểu
được những khó khăn mà bệnh nhân phải đối mặt, hỗ trợ bệnh nhân và áp dụng
những biện pháp can thiệp thích hợp để tăng cường sự tuân thủ.
PGS.TS Nguyễn Đức Hiền
Ths Nguyễn Tiến Lâm