TỔNG KẾT KIẾN THỨC CĂN BẢN
MÔN SINH 9

BÀI 31: CÔNG NGHỆ TẾ BÀO
* Nội dung cơ bản:
I. Khái niệm công nghệ tế bào
- Ngành kĩ thuật về quy trình ứng dụng phương pháp nuôi cấy
tế bào hoặc mô để tạo ra cơ quan hoặc cơ thể hoàn chỉnh với
kiểu gen của cơ thể gốc được gọi là công nghệ tế bào.

- Quy trình: Tách tế bào hoặc mô từ cơ thể mẹ, rồi nuôi cấy trên
môi trường dinh dưỡng nhân tạo (để tạo thành mô non). Sau
đó, kích thích mô non bằng hoocmôn sinh trưởng để nó phân
hoá thành cơ quan hoặc cơ thể hoàn chỉnh.

II. Ứng dụng công nghệ tế bào
1. Nhân giống vô tính trong ống nghiệm (vi nhân giống) ở
cây trồng
- Quy trình nuôi cấy mô
- Thành tựu nuôi cấy mô, đặc biệt là các kết quả nuôi cấy mô ở
trong nước: Nhân giống khoai tây, dứa, phong lan

2. Ứng dụng nuôi cấy tế bào và mô trong chọn giống cây
trồng
- Phương pháp dung hợp tế bào trần
- Thành tựu dung hợp tế bào trần trên thế giới và ở Việt Nam

3. Nhân bản vô tính ở động vật
- Phương pháp vi nhân giống cho ra giống nhanh, năng suất cao
và chi phí thấp. Có triển vọng mở ra khả năng cung cấp các cơ
quan thay thế cho bệnh nhân hoặc nhân nhanh nguồn gen động

2. Tạo giống cây trồng biến đổi gen
Bằng kĩ thuật gen, người ta đã đưa nhiều gen quy định tính
trạng quý (năng suất, hàm lượng dinh dưỡng cao) từ giống
này sang giống khác. Vd: chuyển gen quy định tổng hợp b-
caroten vào tế bào cây lúa, tạo giống lúa giàu vitamin A, chuyển
một gen từ giống đậu của Pháp vào tế bào cây lúa, làm tăng
hàm lượng sắt trong gạo lên 3 lần 3. Tạo động vật biến đổi gen
- Người ta đã chuyển được gen sinh trưởng ở bò vào lợn, giúp
hiệu quả tiêu thụ thức ăn cao hơn, ít mỡ lợn hơn bình thường,
nhưng cũng có tác động phụ có hại cho người tiêu dùng (tim nở
to, loét dạ dày, viêm da ); chuyển được gen tổng hợp hoocmôn
sinh trưởng và gen chịu lạnh từ cá Bắc Cực vào cá hồi và cá
chép

III. Khái niệm Công nghệ sinh học- Công nghệ sinh học là một
ngành công nghệ sử dụng tế bào sống và các quá trình sinh học
tế bào để tạo ra các sản phẩm sinh học cần thiết cho con người

- Công nghệ sinh học gồm: Công nghệ lên men, công nghệ tế
bào, công nghệ enzim, công nghệ chuyển nhân và chuyển phôi,
công nghệ sinh học xử lí môi trường, công nghệ gen

- Công nghệ sinh học được coi là hướng ưu tiên đầu tư và phát
triển. Vì giá trị sản lượng của một số chế phẩm công nghệ sinh
học trên thế giới năm 1998 đạt 40 – 65 tỉ đô la Mĩ, dự kiến
2010 sẽ đạt 1000 tỉ đô la Mĩ



II. Gây đột biến nhân tạo bằng phương pháp hoá học
- Khi thấm vào tế bào, hoá chất tác động trực tiếp lên phân tử
ADN, gây ra hiện tượng thay thế cặp nucleotit này bằng cặp
nucleotit khác dẫn đến mất hoặc thêm cặp nucleotit.

Do có những loại hoá chất chỉ phản ứng với một loại nucleotit
xác định, người ta hy vọng có thể gây đột biến theo ý muốn.

- Dùng cônsinxin để gây ra hiện tượng đa bội là vì khi thấm vào
mô đang phân bào, cônsixin cản trở sự hình thành thoi vô sắc,
làm cho NST không phân li.

- Tạo ra các đột biến và các thể đa bội bằng cách ngâm hạt khô
hay hạt nảy mầm ở thời điểm nhất định trong dung dịch hoá
chất với nồng độ thích hợp hoặc tiêm dung dịch vào bầu nhuỵ
hoặc quấn bông tẩm dung dịch hoá chất vào đỉnh sinh trưởng
(ở thực vật). Có thể cho hoá chất tác động vào tinh hoàn hay
buồng trứng (ở vật nuôi).

III. Sử dụng đột biến nhân tạo trong chọn giống
1. Chọn giống vi sinh vật
- Chọn các thể đột biến nhân tạo có hoạt tính cao - Chọn các thể
đột biến sinh trưởng mạnh để tăng sinh khối(vi khuẩn, nấm
men)
- Chọn các thể đột biến giảm sức sống, có vai trò như một
kháng nguyên

2. Chọn giống cây trồng
- Chọn các thể đột biến từ một giống tốt đang được gieo trồng

bắp dị dạng và ít hạt

II. Thoái hóa do giao phối gần ở động vật
* Giao phối gần là hiện tượng những con vật sinh ra từ một cặp
bố mẹ giao phối với nhau hoặc giao phối giữa bố mẹ và con cái
của chúng

* Giao phối gần thường gây ra hiện tượng thoái hóa : sinh
trưởng và phát triển yếu; sức đẻ giảm, quái thai, dị tật bẩm
sinh

III. Nguyên phân của sự thoái hoá
Qua các thế hệ tự thụ phấn hoặc giao phối gần thì thể dị hợp tử
giảm dần, thể đồng hợp tử tăng dần
Tự thụ phấn ở cây giao phấn và giao phối gần ở động vật lại gây
ra hiện tượng thoái hoá là vì: trong quá trình đó thể đồng hợp
tử ngày càng tăng, tạo điều kiện cho các gen lặn gây hại biểu
hiện ra kiểu hình.

IV. Vai trò của phương pháp tự thụ phấn bắt buộc và giao
phối gần trong chọn giống
Sử dụng tự thụ phấn bắt buộc và giao phối gần trong chọn
giống là để củng cố và giữ gìn tính ổn định của một tính trạng
mong muốn, tạo dòng thuần có lợi cho sự đánh giá kiểu gen
từng dòng, phát hiện các gen xấu để loại ra khỏi quần thể.