Khái quát về chính quyền Mỹ
Chương 7: MỘT ĐẤT NƯỚC NHIỀU CHÍNH
QUYỀN
"Những quyền mà Hiến pháp không trao cho Liên
bang cũng không ngăn cấm đối với các bang, thì
được dành cho các bang cụ thể, hoặc cho nhân dân"
- Hiến pháp Hợp chúng quốc, Điều sửa đổi thứ mười,
1789
Thực thể liên bang mà Hiến pháp tạo ra là một đặc
trưng hết sức nổi bật của hệ thống chính quyền Mỹ.
Nhưng bản thân hệ thống này trên thực tế cũng là
một cấu trúc được lắp ghép từ hàng nghìn đơn vị nhỏ
hơn - những khối lắp ghép cùng nhau tạo nên một
tổng thể. Có 50 chính quyền bang cộng với chính
quyền của quận Columbia, và dưới nữa vẫn còn các
đơn vị nhỏ hơn điều hành các hạt, thành phố, thị trấn
và các làng xã.
Có thể hiểu đầy đủ về hệ thống đơn vị chính quyền
nhiều cấp này xét về phương diện sự tiến hóa của
Hợp chúng quốc Hoa Kỳ. Hệ thống liên bang, như
được thấy, là bước tiến mới nhất của một quá trình
tiến hóa. Trước khi Hiến pháp ra đời, có chính quyền
của các thuộc địa riêng rẽ (sau này trở thành các
bang) và trước khi có chính quyền thuộc địa thì có
chính quyền các hạt và các đơn vị nhỏ hơn. Một
trong những nhiệm vụ đầu tiên mà những người Anh
định cư đã hoàn thành là tạo ra các đơn vị chính
quyền cho các khu định cư nhỏ mà họ thiết lập trên
bờ Đại Tây Dương. Ngay trước khi những tín đồ
các quyền của bang.
Nói chung, những vấn đề hoàn toàn nằm trong khuôn
khổ đường biên giới bang là mối quan tâm riêng của
mỗi chính quyền bang. Những vấn đề ấy gồm có hệ
thống thông tin liên lạc nội bang; các quy chế liên
quan đến quyền sở hữu, công nghiệp, kinh doanh và
các ngành công ích; luật hình sự của bang; và các
điều kiện lao động trong bang. Trong bối cảnh đó,
chính phủ liên bang đòi hỏi chính quyền các bang
phải mang hình thức dân chủ, và chính phủ liên bang
không chấp nhận bất kỳ luật lệ nào mâu thuẫn hoặc vi
phạm Hiến pháp liên bang hay các luật và các hiệp
ước của Hợp chúng quốc.
Tất nhiên có nhiều lĩnh vực còn chồng chéo giữa
phạm vi quyền lực pháp lý của bang và liên bang.
Đặc biệt trong những năm gần đây, chính phủ liên
bang đã đảm nhận trách nhiệm ngày càng lớn trong
các vấn đề như y tế, giáo dục, phúc lợi, giao thông
vận tải, xây dựng nhà ở và phát triển đô thị. Tuy
nhiên ở những nơi chính phủ liên bang thực thi
những trách nhiệm như vậy trong các bang, các
chương trình thường được thông qua dựa trên cơ sở
hợp tác giữa hai cấp chính quyền, chứ không phải là
một sự áp đặt từ trên xuống.
Cũng giống như chính quyền quốc gia, chính quyền
bang có ba ngành: hành pháp, lập pháp và tư pháp;
chúng gần như tương đương về chức năng và phạm
các thành phố lớn hay các vùng ngoại ô. Những con
số thống kê này cho thấy chính quyền các thành phố
là vô cùng quan trọng trong khuôn mẫu tổng thể của
chính quyền Mỹ. Ơ± một mức độ lớn hơn so với cấp
liên bang hay cấp bang, thành phố phục vụ trực tiếp
các nhu cầu của dân chúng, cung cấp tất cả mọi thứ,
từ cảnh sát, phòng cháy chữa cháy tới các quy tắc vệ
sinh, các quy định về y tế, giáo dục, giao thông vận
tải công cộng và xây dựng nhà cửa.
Công việc điều hành các thành phố lớn ở Mỹ vô cùng
phức tạp. Chỉ nói riêng về mặt dân số, thành phố
New York có số dân lớn hơn 41 trong 50 bang.
Người ta thường nói rằng sau chức vụ tổng thống, vị
trí lãnh đạo khó khăn nhất đất nước là vị trí thị trưởng
thành phố New York.
Chính quyền thành phố được bang trao cho các đặc
quyền, và bản hiến chương của thành phố thể hiện chi
tiết các mục tiêu và quyền hạn của chính quyền thành
phố. Nhưng trên nhiều khía cạnh, các thành phố có
chức năng độc lập với bang. Tuy nhiên, đối với hầu
hết các thành phố lớn, sự hợp tác với các tổ chức của
bang và liên bang là rất quan trọng để đáp ứng được
nhu cầu của cư dân.
Các loại hình chính quyền thành phố trên toàn quốc
khác nhau rất nhiều. Tuy nhiên, hầu như tất cả các
chính quyền đều có một loại hội đồng trung tâm nào
đó do cử tri lựa chọn bầu ra, và một quan chức điều
phạm vi toàn thành phố. Mỗi ủy viên của ủy an này
giám sát hoạt động của một hay nhiều sở của thành
phố. Một người được chỉ định là người đứng đầu của
tổ chức này và thường được gọi là thị trưởng, mặc dù
quyền lực của thị trưởng chỉ tương đương quyền của
các ủy viên đồng nhiệm khác trong ủy ban.
Nhà quản lý thành phố: Nhà quản lý thành phố là một
sự đáp ứng đối với tình trạng ngày càng phức tạp của
các vấn đề đô thị đòi hỏi có sự tinh thông về quản lý
mà thường không có được ở các quan chức được bầu
chọn. Giải pháp cho vấn đề đó là ủy thác hầu hết
quyền hành pháp, bao gồm việc cưỡng chế thực thi
pháp luật và việc cung cấp các dịch vụ, cho một nhà
quản lý thành phố có tính chuyên nghiệp, có kinh
nghiệm và được đào tạo cẩn thận.
Phương án nhà quản lý thành phố đã ngày càng được
nhiều thành phố chấp nhận. Theo phương án này, một
hội đồng nhỏ được bầu ra để soạn thảo các sắc lệnh
cũng như hệ chính sách của thành phố, nhưng hội
đồng này sẽ thuê một nhà quản lý hành chính được
trả lương, còn gọi là nhà quản lý thành phố, để thực
thi các quyết định của hội đồng. Nhà quản lý lập ra
ngân sách thành phố và giám sát hầu hết các sở.
Thông thường, nhiệm kỳ quản lý không được quy
định; nhà quản lý sẽ còn làm việc chừng nào hội
đồng vẫn hài lòng với công việc của ông hay bà ta.
Chính quyền hạt
quyền với tư cách là các thị trấn và làng xã, và giải
quyết những nhu cầu mang tính địa phương hạn hẹp,
như lát đường và chiếu sáng đường phố; đảm bảo
cung cấp nước; cung cấp lực lượng cảnh sát và
phương tiện phòng cháy chữa cháy; thiết lập các quy
chế y tế địa phương; bố trí các bãi chứa rác và các
chất phế thải khác, hệ thống cống rãnh; thu thuế địa
phương để hỗ trợ các hoạt động của chính quyền; hợp
tác với bang và hạt trong việc trực tiếp quản lý hệ
thống trường học địa phương.
Chính quyền thường được giao phó cho một ban hay
hội đồng dân cử, có thể được gọi với nhiều tên khác
nhau: hội đồng thị trấn hay làng xã, hội đồng những
người được lựa chọn, hội đồng giám sát viên, hội
đồng các ủy viên ủy ban. Hội đồng có thể có chủ tịch
hay người đứng đầu có chức năng như một quan chức
điều hành chính, hoặc có thể là một thị trưởng dân
cử. Những người làm việc cho chính quyền có thể
bao gồm các thư ký, thủ quỹ, cảnh sát, các nhân viên
cứu hỏa, nhân viên phúc lợi và y tế.
Một khía cạnh độc đáo của chính quyền địa phương,
thường thấy ở hầu hết vùng New England của Hợp
chúng quốc, là "cuộc họp thị trấn". Mỗi năm một lần
- đôi khi nhiều hơn nếu cần thiết - các cử tri có đăng
ký của thị trấn lại họp phiên mở rộng để bầu các quan
chức, thảo luận các vấn đề địa phương và thông qua
các luật lệ hoạt động của chính quyền. Với tư cách
một cơ quan, các cuộc họp này quyết định việc xây
là trách nhiệm của cả cộng đồng, thực hiện thông qua
chính quyền. Ngay cả trong các thị trấn nhỏ, các chức
năng của lực lượng cảnh sát, cứu hỏa, các phòng
phúc lợi và y tế đều do chính quyền thực hiện. Do
vậy, đó cũng là hàng loạt vấn đề thực thi pháp luật
khiến cho người ta lúng túng.