Chuyên đề văn học
“Đây thôn Vĩ Dạ” của Hàn Mặc Tử & “Tràng giang”
của Huy Cận & “Ai đã đặt tên cho dòng sông” của
Hoàng Phủ Ngọc Tường
ĐỀ RA
* Câu 1.
Phân tích bài thơ "Đây thôn Vĩ Dạ" của Hàn Mặc Tử:
Sao anh không về chơi thôn Vĩ
Nhìn nắng hàng cau nắng mới lên
Vườn ai mướt quá xanh như ngọc
Lá trúc che ngang mặt chữ điền?

Gió theo lối gió, mây đường mây
Dòng nước buồn thiu, hoa bắp lay;
Thuyền ai đậu bến sông trăng đó
Có chở trăng về kịp tối nay?

Mơ khách đường xa, khách đường xa,
Áo em trắng quá nhìn không ra;
Ở đây sương khói mờ nhân ảnh
Ai biết tình ai có đậm đà?

* Câu 2.
Vẻ đẹp của con sông Hương mà em cảm nhận được qua bài tuỳ bút "Ai
đã đặt tên cho dòng sông" của Hoàng Phủ Ngọc Tường.
* Câu 3.
Phân tích khổ thơ sau trong bài "Tràng giang" của Huy Cận:
"Lơ thơ cồn nhỏ gió đìu hiu
Đâu tiếng làng xa vãn chợ chiều
Nắng xuống, trời lên sâu chót vót
Sông dài, trời rộng, bến cô liêu".

Lá trúc che ngang mặt chữ điền?".
Cảnh được nói đến là một sáng bình minh đẹp. Nhìn từ xa, say mê ngắm
nhìn những ngọn cau, tàu cau ngời lên dưới màu nắng mới, "nắng mới
lên" rực rỡ. Hàng cau như đón chào người thân thương sau bao ngày xa
cách. Hàng cau cao vút là hình ảnh thân thuộc thôn Vĩ Dạ từ bao đời
nay. Quên sao được màu xanh cây lá nơi đây. Nhà thơ trầm trồ thốt lên
khi đứng trước một màu xanh vườn tược thôn Vĩ Dạ: "Vườn ai mướt
quá, xanh như ngọc". Sương đêm ướt đẫm cây cỏ hoa lá. Màu xanh mỡ
màng, non tơ ngời lên, bóng lên dưới ánh mai hồng, trông "mướt quá"
một màu xanh như ngọc bích. Đất đai màu mỡ, khí hậu ôn hòa, con
người cần cù chăm bón mới có "màu xanh ngọc" ấy. Thiên nhiên rạo
rực, trẻ trung và đầy sức sống. Cũng nói về mùa xanh ngọc bích, trước
đó (1938) Xuân Diệu đã từng viết: "Đổ trời xanh ngọc qua muôn lá "
("Thơ duyên"). Hai chữ "vườn ai" đã gợi ra nhiều ngạc nhiên và man
mác. Câu thứ tư tả thiếu nữ với vườn xuân: "Lá trúc che ngang mặt chữ
điền". Mặt trái xoan, mặt hoa da phấn mới đẹp. Mặt chữ điền, gương
mặt đầy đặn, phúc hậu. "Lá trúc che ngang" là một nét vẽ thần tình đã tô
đậm nét đẹp của cô gái Huế duyên dáng, dịu dàng, kín đáo, tình tứ đáng
yêu. Hàn Mặc Tử hơn một lần nói về trúc và thiếu nữ. Khóm trúc như
tỏa bóng xanh mát che chở cho mối tình đẹp đang nảy nở:
"Thầm thĩ với ai ngồi dưới trúc
Nghe ra ý nhị và thơ ngây".
(Mùa xuân chín)
Câu 3, 4 trong khổ thơ đầu tả cau, tả nắng mới, tả vườn xuân, tả trúc và
thiếu nữ với một gam màu nhẹ thoáng, ẩn hiện, mơ hồ. Đặc sắc nhất là
hai hình ảnh so sánh và ẩn dụ. (xanh như ngọc mặt chữ điền). Cảnh và
người nơi thôn Vĩ Dạ thật hồn hậu, thân thuộc đáng yêu.
Vĩ Dạ - một làng quê nằm bên bờ sông Hương Giang, thuộc ngoại ô cố
đô Huế. Vĩ Dạ đẹp với những con đò thơ mộng, những mảnh vườn xanh
tươi bốn mùa, sum sê hoa trái. Những ngôi nhà xinh xắn thấp thoáng ẩn

sông Hương - Da thơm là phấn, má hường là son" Vĩ Dạ mưa nhiều,
những buổi sớm mai và chiều tà phủ mờ sương khói. "Sương khói" trong
Đường thi thường gắn liền với tình cố hương. Ở đây sương khói làm
nhòa đi, mờ đi áo trắng em, nên anh nhìn mãi không ra hình dáng em
(nhân ảnh). Người thiếu nữ Huế thoáng hiện, trắng trong, kín đáo và
duyên dáng. Gần mà xa, thực mà mơ. Câu thơ chập chờn, bâng khuâng.
Ta đã biết Hàn Mặc Tử từng ôm ấp mối tình với một thiếu nữ Huế mang
tên một loài hoa đẹp. Phải chăng nhà thơ muốn nói về mối tình này?
"Mơ khách đường xa, khách đường xa
Áo em trắng quá nhìn không ra
Ở đây sương khói mờ nhân ảnh
Ai biết tình ai có đậm đà?"
"Mơ khách đường xa, khách đường xa ai biết ai có", các điệp ngữ
luyến láy ấy tạo nên nhạc điệu sâu lắng, dịu buồn, mênh mang. Người
đọc thêm cảm thương cho nhà thơ tài hoa, đa tình mà bạc mệnh, từng
say đắm với bao mối tình tình nhưng suốt đời phải sống trong cô đơn
bệnh tật.
Cũng cần nói đôi lời về chữ "ai" trong bài thơ này. Cả 4 lần chữ "ai"
xuất hiện đều mơ hồ ám ảnh: "Vườn ai mướt quá xanh như ngọc?" -
"Thuyền ai đậu bến sông trăng đó?" - "Ai biết tình ai có đậm đà?". Con
người mà nhà thơ nói đến là con người xa vắng, trong hoài niệm bâng
khuâng. Nhà thơ luôn cảm thấy mình hụt hẫng, chơi vơi trước một mối
tình đơn phương mộng ảo. Một chút hi vọng mong manh mà tha thiết
như đang nhạt nhòa và mờ đi cùng sương khói?
Hàn Mặc Tử đã để lại cho ta một bài thơ tình thật hay. Cảnh và người,
mộng và thực, say đắm và bâng khuâng, ngạc nhiên và thẫn thờ bao
hình ảnh và cảm xúc đẹp hội tụ trong ba khổ thơ thất ngôn, câu chữ toàn
bích. "Đây thôn Vĩ Dạ" là một bài thơ tình tuyệt tác. Cái màu xanh như
ngọc của vườn ai, con thuyền ai trên sông trăng, và màu trắng của áo em
như đang dẫn hồn ta đi về miền sương khói của Vĩ Dạ thôn một thời xa

những so sánh, ẩn dụ và nhân hóa miêu tả vẻ đẹp lưỡng thể đầy tính
nhân văn của dòng sông Hương giữa đại ngàn Trường Sơn. Tác giả đã
nhắc khẽ mọi người “nếu chỉ mãi nhìn ngắm khuôn mặt kinh thành của
nó… sẽ không hiểu một cách đầy đủ bản chất của sông Hương với cuộc
hành trình gian truân mà nó đã vượt qua…”. Suy tưởng ấy đã làm cho
những liên tưởng mà tác giả nêu lên thêm phần rung động thấm thía.
b. Sông Hương từ ngã ba Tuần đến chân đồi Thiên Mụ
Vượt qua cánh đồng Châu Hóa đầy hoa dại, sông Hương như người con
gái đẹp đang “ngủ mơ màng” được đánh thức bởi “người tình mong
đợi”. Sông Hương đã “chuyển dòng một cách liên tục” khi vừa ra khỏi
rừng. Nó như nôn nóng đi tới gặp người tình - thành phố tương lai của
nó. Nó đã “vòng những khúc quanh đột ngột”.