137
- Bố trí điểm chuyển tiếp, văn phòng các bộ phận quản lý, dịch vụ, sản xuất: Xác
định vị trí, khối lợng xây dựng.
d) Quy hoạch sản xuất v kinh doanh tổng hợp ti nguyên rừng:
Bao gồm:
- Quy hoạch sản xuất nông nghiệp, chăn nuôi, ng nghiệp v khai quặng: Xác
định diện tích, vị trí, cây trồng, vật nuôi, loại sản phẩm, khối lợng cho từng
nội dung kinh doanh.
- Quy hoạch kinh doanh đặc sản, lâm sản ngaòi gỗ: Xác định loại đặc sản, địa
điểm, diện tích, biện pháp kinh doanh, khối lợng.
- Quy hoạch lợi dụng tổng hợp gỗ: Xác định các loại hình công nghệ chế biến,
khối lợng sản phẩm.
5) Lập kế hoạch kinh doanh:
Khi lập kế hoạch kinh doanh cần theo các nguyên tắc cơ bản sau:
- Thể hiện phơng châm sản xuất lâu di, liên tục.
- Bảo đảm hiệu quả kinh tế, môi trờng.
Kế hoạch hng năm bao gồm:
- Diện tích, quy mô, khối lợng các giải pháp kỹ thuật lâm sinh hng năm, các
mặt kinh doanh khác.
- Bố trí sản xuất theo các đơn vị phân chia: Tiểu khu, khoảnh, lô.
- Sản lợng thu hoạch theo từng nội dung tác nghiệp.
- Khối lợng mở đờng, xây dựng cơ bản, trang thiết bị, giống hng năm.
6) Dự toán đầu t v hiệu quả
7) Kết luận - Kiến nghị:
- Những vấn đề còn tồn tại cần tiếp tục giải quyết.
- Những vấn đề cần lu ý khi thực thi phơng án quy hoạch.
10 Thẩm định phơng án quy hoạch
Sau khi phơng án đợc xây dựng, cần báo cáo v đề nghị phê duyệt theo qui định
của điều lệ quản lý đầu t v qui hoạch thiết kế hiện hnh. Cấp thẩm quyền sẽ xem xét:
- Tính khả thi
- Tính sẵn có của các nguồn ti chính


139
Chơng 5
Xây dựng phơng án v tổ chức điều chế rừng
Mục đích: Trang bị cho sinh viên
Khả năng tổ chức để xây dựng v thực thi, đánh giá phơng án điều rừng ở các
quy mô, đối tợng khác nhau
Các phơng pháp tiếp cận thích hợp để xây dựng v tổ chức thực hiện phơng
án điều chế rừng
Khung chơng trình tổng quan ton chơng:
Mục tiêu
(Sau khi học xong,sinh
viên có khả năng)

Nội dung Phơng pháp Vật liệu Thời
gian
(tiết)
Trình by các nội dung
cơ bản của phơng án
ĐCR
Lựa chọn các phơng
pháp/công cụ tiếp cận
thích hợp để xây dựng
phơng án ĐCR
Xây dựng đợc
phơng án ĐCR khả
thi
Tổ chức thực thi v
đánh giá điều chế
rừng.

Do đó để xây dựng phơng án v tổ chức điều chế rừng cần quan tâm ton diện các
vấn đề:
Tình hình kinh tế xã hội khu vực điều chế, vấn đề quản lý, chủ sở hữu rừng, quy
mô, khả năng đầu t, nhu cầu tại chổ, xuất khẩu v năng lực của cơ quan v địa
phơng để lựa chọn giải pháp tổ chức rừng thích hợp
Các đặc điểm sinh học của rừng, lập địa, đây l cơ sở khoa học cho việc ấn
định các coupe tác nghiệp v tổ chức điều chỉnh sản lợng rừng. Hiện nay ngoi
140
gỗ cần quan tâm đến các lâm sản ngoi gỗ quan trọng trong địa phơng/đơn vị
để tổ chức giải pháp kinh doanh.
Biện pháp tác động vo rừng trên cơ sở kỹ thụật v xã hội
Sử dụng phơng pháp công cụ thích hợp để tổ chức điều chế rừng có hiệu qủa.
1 Nội dung cơ bản xây dựng phơng án điều chế rừng
Để xây dựng phơng án điều chế rừng thì các nội dung cơ bản sau cần đợc xem
xét giải quyết:
1.1 Điều tra đánh giá về tình hình tự nhiên, kinh tế xã hội của khu vực
Bao gồm các điều tra đánh giá về ti nguyên cũng nh các đặc điểm kinh tế xã hội
trong khu vực để có thông tin đầu vo cho việc tổ chức rừng.
Đánh giá các đặc điểm kinh tế, xã hội trong khu vực:
Một đợt tiếp cận cộng đồng/địa phơng đợc tiến hnh để thu thập ton diện các
thông tin về kinh tế xã hội, văn hóa Các thông số sau cần đợc thu thập:
- Dân số, lao động, dân tộc.
- Canh tác, mức độ phụ thuộc vo rừng
- Phân cấp trong quản lý ti nguyên rừng, chủ rừng
- Các nghề truyền thống
- Kiến thức bản địa trong quản lý kinh doanh rừng
- Cơ sở hạ tầng
- Thông tin về thị trờng gỗ, lâm sản ngoi gỗ
- Nhu cầu gỗ củi, lâm sản ngoi gỗ ở địa phơng, áp lực vo rừng.
-

- Tình hình sử
dụng đất lâm
nghiệp.
- Các bên liên
quan trong tổ
chức sản xuất
lâm nghiệp ở
địa phơng. 1.2 Xác định mục
tiêu điều chế rừng
Xác định mục tiêu điều chế rừng đóng vai trò quan trọng, định hớng cho phơng
án tổ chức rừng. Do đó sau khi có đầy đủ các dữ liệu về kinh tế xã hội, tự nhiên, cần
thảo luận, phân tích kỹ cng để xác lập mục tiêu thích hợp cho phơng án.
Mục tiêu của điều chế rừng phải bao gồm 03 khía cạnh: kinh tế xã hội v môi
trờng.
Mục tiêu về kinh tế:
Cần xác định rõ loại sản phẩm chính m điều chế rừng cần đạt đợc nh: gỗ lớn
hoặc nhỏ, củi hoặc các lâm sản ngoi gỗ no đợc tổ chức kinh doanh, yêu cầu về sản
phẩm Định rõ mục tiêu ny sẽ giúp cho việc tổ chức điều chỉnh sản lợng theo hớng
đáp ứng các tiêu chuẩn sản phẩm cũng nh có hiệu quả kinh tế cao nhất.
Mục tiêu về xã hội:
Rừng đóng vai trò quan trọng trong đời sống xã hội, do đó thiết lập mục tiêu điều
chế cần quan tâm đặc biệt đến khía cạnh ny. Phơng án điều chế tốt l phơng án
không chỉ có hiệu quả kinh tế m còn đóng góp vo việc phát triển văn hóa xã hội trong
142
khu vực. Cần xác định rõ lợi ích của ngời dân v địa phơng trong phơng án nh tạo
ra việc lm, tăng thu nhập, cải thiện đời sống, vai trò của cộng đồng ngời dân trong
quản lý kinh doanh rừng/đất rừng.

Giữa chu kỳ, luân kỳ với giai đoạn có sự khác nhau. Giai đoạn l cái khung để
tiến hnh một số quy trình kỹ thuật khai thác tái sinh, xác định sản lợng lâm sản, dự
toán đầu t ban đầu v hiệu quả. Còn chu kỳ, luân kỳ phục vụ việc xác định vốn sản
xuất chuẩn v các biện pháp cần thiết nhằm bảo đảm sản xuất liên tục cho từng đơn vị
điều chế thông qua việc tổ chức không gian - thời gian rừng.
143
1.3.2 Kỳ hạn điều chế
Kỳ hạn điều chế l thời hạn hợp pháp v có hiệu lực của bản phơng án điều chế.
Kỳ hạn điều chế đợc hình thnh theo yêu cầu tổ chức sản suất, chính l thời gian cần
thiết cho việc lập kế hoạch v tổ chức thực hiện, nó ngắn hay di tùy thuộc vo cờng độ
kinh doanh v hon ton không bị chi phối bởi những quy luật sinh học của đối tợng
điều chế l rừng.
Trớc đây ngời ta thờng xác định kỹ hạn điều chế bằng chu kỳ kinh doanh
(chu kỳ, luân kỳ, năm hồi quy). Kỹ hạn di nh vậy tuy có bao quát, khống chế đợc
các chỉ tiêu cơ bản trong một thời gian di, khép kín cho cả chu kỳ kinh doanh. Nhng
trong một quá trình di, rừng v các điều kiện kinh tế xã hội sẽ vận động biến đổi, nên
những tính toán trong bản phơng án điều chế sẽ không còn phù hợp.
Để bảo đảm tính hiện thực của các phơng án điều chế, khi xác định kỳ hạn điều
chế thờng căn cứ vo các yếu tố sau:
- Cờng độ kinh doanh rừng của đối tợng điều chế.
- Mức độ chi tiết v quy mô của đối tợng điều chế.
- Chu kỳ lập kế hoạch di hạn.
Trong thực tế hiện nay, thờng xác định kỳ hạn điều chế l 5 đến10 năm.
1.4 Thiết kế các giải pháp kỹ thuật lâm sinh cho từng chuỗi điều chế
rừng
1.4.1 Tổ chức các chuỗi điều chế rừng
Căn cứ vo đặc trng ti nguyên rừng, chức năng rừng trong từng khu vực, v
khung thời gian của chu kỳ, luân kỳ để tổ chức thnh các chuỗi điều chế khép kín.
Trong mỗi chuỗi điều chế cần xác định rõ:
Đặc trng ti nguyên rừng, trạng thái rừng, đất rừng.

Khai thác để lại cây mẹ gieo giống: Đối tợng khai thác để lại cây mẹ gieo giống l
các kiểu rừng tự nhiên v rừng trồng đã thnh thục, hiện tại thiếu các thế hệ cây kế tiếp,
nhng có khả năng tái sinh tự nhiên mạnh khi tán rừng đợc mở sau khai thác.
Giải pháp kỹ thuật
Các kỹ thuật lâm sinh sau cần đợc thiết kế:
- Xác định các loại tuổi thnh thục số lợng, công nghệ, tái sinh, kinh tế,
lm cơ sở xác định tuổi khai thác, chu kỳ luân kỳ khai thác
- Cấu trúc rừng chuẫn để dẫn dắt rừng trong khai thác
- Lựa chọn phơng pháp điều chỉnh sản lợng trong khai thác
- Xác định cờng độ, lợng khai thác hng năm
1.4.2.2 Giải pháp nuôi dỡng rừng:
Đối tợng:
Đối tợng thực hiện giải pháp nuôi dỡng bao gồm:
- Rừng trồng hoặc rừng tự nhiên tơng đối đều tuổi, ở tuổi từ sau khi rừng
khép tán đến 2/3 thời gian của chu kỳ kinh doanh.
- Rừng phục hồi trên đất chặt trắng, nơng rẫy bỏ hóa, trảng cỏ cây bụi nhng
hỗn loi v không đều tuổi ở độ tuổi nh trờng hợp 1; trong tầng cây cao, số
cây thuộc các loi phù hợp mục tiêu kinh doanh v có phẩm chất tốt đạt mật
độ trên 150-200 cây/ha đối với kinh doanh gỗ lớn v 500-600 cây/ha đối với
kinh doanh gỗ nhỏ hoặc tầng cây tái sinh có số cây có giá trị kinh doanh có
triển vọng đạt trên 500-600 cây/ha đối với gỗ lớn, 1000-1200 cây/ha đối với
gỗ nhỏ (tính từ cây tái sinh có chiều cao lớn hơn 2 m).
145
- Rừng hỗn loại tự nhiên không đều tuổi sau khai thác chọn trong khoảng thời
gian từ 1/3 đến 2/3 luân kỳ chặt chọn nếu thế hệ kế cận v dự trữ có đủ số
cây thuộc các loi phù hợp mục tiêu kinh doanh v có phẩm chất tốt. Với
rừng kinh doanh gỗ lớn, mật độ những cây nói trên phải đạt 150-200 cây/ha
trở lên; với rừng kinh doanh gỗ nhỏ, mật độ phải đạt 500-600 cây/ha trở lên.
- Rừng hỗn loại tự nhiên không đều tuổi sau khai thác chọn không đúng kỹ
thuật nhng có đủ số lợng cây ở tầng cây cao v cây tái sinh thuộc các loi

146
Giải pháp kỹ thuật:
Các kỹ thuật cơ bản sau cần đợc thiết kế:
- Hình thức xúc tiến tác sinh tự nhiên: Hạt hay chồi.
- Các kỹ thuật điều chỉnh độ tn che theo nhu cầu ánh sáng của loi cây tái
sinh
- Kỹ thuật phát luỗng cây bụi, dây leo chèn ép tái sinh
- Chọn lựa cây mẹ gieo giống.
1.4.2.5 Giải pháp phục hồi rừng bằng khoanh nuôi
Đối tợng:
Đối tợng đợc xác định giải pháp phục hồi rừng bằng khoanh nuôi bao gồm đất
cha có rừng, nơng rẫy cũ, bãi phù sa mới bồi lấp m quá trình tái sinh v diễn thế tự
nhiên hình thnh rừng đáp ứng đợc những yêu cầu kinh tế, xã hội v môi trờng trong
thời gian xác định. Chỉ cần bảo vệ m không cần các tác động kỹ thuật trực tiếp.
Giải pháp kỹ thuật:
Các giải pháp sau cần đợc xem xét, thảo luận v xác định:
- Giải pháp quản lý, bảo vệ, phòng chống lữa rừng.
- Giải pháp lâm nghiệp xã hội, giao đất giao rừng.
1.4.2.6 Giải pháp trồng rừng
Đối tợng:
Đối tợng đợc xác định giải pháp trồng rừng bao gồm đất lâm nghiệp cha có
rừng, đất rừng sau khai thác trắng, rừng đã áp dụng giải pháp kỹ thuật nuôi dỡng, lm
giu, khai thác để lại cây mẹ gieo giống, xúc tiến tái sinh hoặc phục hồi bằng khoanh
nuôi nhng không thnh công.
Giải pháp kỹ thuật:
Để tổ chức trồng rừng cần xác định:
- Cơ cấu cây trồng thích hợp với lập địa, nguồn lực, chế biến v thị trờng.
- Kỹ thuật gây trồng
- Chu kỳ kinh doanh
- Mô hình cấu trúc chuẫn, mật độ tối u

nuôi dỡng lâm sản ngoi gỗ.
Giải pháp kỹ thuật:
Các kỹ thuật sau cần quan tâm, thiết kế:
- Xác định các loại lâm sản ngoi gỗ có thể đa vo kinh doanh. Giải pháp xác
định cần dựa vo kinh nghiệm v kiến thức sinh thái của ngời dân địa
phơng.
- Giải pháp nuôi dỡng, tổ chức kinh doanh.
- Chu kỳ khai thác v tái sinh
- Kỹ thuật gây trồnglâm sản ngaòi gỗ có giá trị trong đời sống cộng đồng v
thị trờng.
1.4.3 Xây dựng các kỹ thuật lâm sinh dựa vo kiến thức sinh thái địa
phơng
Trong nhiều năm qua, các cơ quan lâm nghiệp đã áp dụng các quy trình, quy phạm
kỹ thuật để tác động vo rừng, nhiều tiến bộ kỹ thuật mới từng bớc đợc áp dụng trong
148
quản lý v kinh doanh ti nguyên rừng. Điều ny đã đóng góp một phần trong nâng cao
hiệu quả của tác động lâm sinh v quản lý rừng ổn định. Tuy nhiên đối với các khu rừng
giao cho dân, cộng đồng; hoặc các lâm trờng, công ty kinh doanh lâm nghiệp đang lấy
lực lợng lao động địa phơng lm nòng cốt trong quản lý kinh doanh rừng, thì một
nhân tố quan trọng l kiến thức sinh thái địa phơng, bản địa đã bị bỏ qua. Trong khi đó
các cộng đồng, ngời dân sống lâu đời với rừng đã tích luỹ nhiều kinh nghiệm, kiến thức
quản lý v sử dụng rừng. Trong đó cần lu ý đến các kiến thức về lâm sản ngoi gỗ, các
kinh nghiệm quản lý rừng truyền thống.
Điều chế rừng gắn với cộng đồng cần quan tâm tổ chức xây dựng các giải pháp kỹ
thuật dựa vo kiến thức kinh nghiệm của cộng đồng, điều ny sẽ mang lại các lợi ích:
- Phát huy đợc các kiến thức địa phơng trong quản lý kinh doanh rừng
- Thu hút đợc sự quan tâm của cộng đồng vc ngời dân vo trong các tác động
trực tiếp đến rừng.
- Xây dựng đợc các giải pháp kỹ thuật lâm sinh phù hợp với năng lực, nhu cầu
v nguồn lực của cộng đồng.

Tiểu khu Khoảnh Lô Diện tích
(ha)
Sản lợng
(m3)

2000 647 5 a 30 150
2001 657 4 c 25 145
2002
2003
2004

1.7 Dự toán đầu t xây dựng, lao động, ti chính v hiệu quả
Từ kế hoạch điều chế rừng theo từng giải pháp, công việc, căn cứ vo định mức v
điều kiện tại chổ, lập các kế hoạch đầu t về:
Xây dựng
Thu hút lao động
Dự toán ti chính cho từng hoạt động
Chứng minh hiệu quả của phơng án về các mặt
1.8 Thẩm định hiệu quả của phơng án
Phơng án điều chế rừng cần đợc thẩm định hiệu quả về các mặt
Kinh tế: Dự toán hiệu quả kinh tế, thờng sử dụng các chỉ tiêu NPV, IRR, để
tính toán.
Xã hội: Các đánh gía đóng góp của phơng án cho phát triển kinh tế xã hội cần
đợc tiến hnh, trong đó xem xét đến việc kinh doanh rừng tạo nên thu nhập v
cải thiện đời sống vật chất v tình thần cho cộng đồng tại chổ
Môi trờng: Cần đánh giá v đa ra các tiêu chí cho việc kinh doanh rừng bảo
đảm sự ổn định của rừng, không gây tác hại xấu đến môi trờng sinh thái, đồng
thời góp phần bảo vệ các lòai quý hiếm, các hệ sinh thái đặc thù.
+ Số liệu thứ cấp
+ PRA
+ RRA
+ Cán bộ kỹ thuật
+ Cộng đồng
+ Lãnh đạo địa phơng
2 Điều tra ti nguyên + Điều tra rút mẫu
+ Thống kê ớc lợng
+ Số liệu thứ cấp
+ Phỏng vấn bán cấu trúc
+ Xây dựng bản đồ hiện
trạng ti nguyên/đất
+ Cán bộ kỹ thuật
+ Ngời dân nòng cốt
3 Xác định mục tiêu điều
chế
+ Phân tích SWOT
+ Cây vấn đề
+ Thảo luận chung
+ Kỹ thuât SMART
+ Cán bộ kỹ thuật
+ Lãnh đạo đơn vị
+ Cộng đồng
+ Lãnh đạo địa phơng
4 Thiết kế hệ thống kỹ
thuật lâm sinh cho các
chuỗi điều chế
+ Phân tích dữ liệu ti
nguyên
+ Thiết kế giải pháp kỹ thuật
152
3 Thnh quả của lập phơng án điều chế rừng
Kết thúc việc lập phơng án điều chế rừng để đa ra thực thi, cần hon tất các thnh
quả sau:
3.1 Các bản đồ:
Hệ thống bản đồ đóng vai trò quan trọng trong lập kế hoạch v quản lý kinh doanh
rừng, trong tiến trình thực hiện cần hon thnh lần lợt các loại bản đồ sau:
Bản đồ lập địa/đất:
Tiến trình
Phơng
pháp
Điều tra điều kiện
tự nhiên, KTXH
Điều tra ti
nguyên
Xác định mục
tiêu điều chế
Xác lập giải
pháp lâm sinh

li
ê
n

q
u
a
n
:
C
B
k
ỹ

th
u
ậ
t
,
c
ộ
n
g
đ
ồ
n
g
,
l
ã

Văn bản của phơng án điều chế rừng thờng có cấu trúc nh sau:

Lời nói đầu:
Các văn bản lm cơ sở pháp lý liên quan.
Những phơng pháp thu thập v mức độ đạt đợc của số liệu, ti liệu để xây
dựng phơng án.
Phần thứ nhất:
NHữNG THÔNG TIN Về TìNH HìNH Tự NHIÊN, KINH Tế, Xã HộI
CủA KHU VựC
1) Vị trí địa lý, phạm vi ranh giới, tổng diện tích:
2) Những đặc điểm nổi bật về tự nhiên:
- Địa hình.
- Khí hậu thủy văn.
- Đất đai.
3) Những đặc điểm nổi bật về kinh tế, xã hội:
- Dân số, lao động, dân tộc, tập quán canh tác
- Canh tác, mức độ phụ thuộc vo rừng
- Phân cấp trong quản lý ti nguyên rừng, chủ rừng
- Các nghề truyền thống
- Kiến thức bản địa trong quản lý kinh doanh rừng
- Cơ sở hạ tầng
- Thông tin về thị trờng gỗ, lâm sản ngoi gỗ