Chu trình phát triển của ký sinh trùng
đường ruột

Những ký sinh trùng đường ruột thường theo phân ra ngoài và phát triển theo ba
kiểu chu trình:
A. CHU TRÌNH TRỰC TIẾP NGẮN:
Đó là trường hợp giun kim amib và trùng roi Giardia.
Trong kiểu chu trình này, trứng hay bào nang có tính nhiễm ngày từ đầu, do đó sự
lây lan từ người này qua người kia rất nhanh và dễ dàng:
1. Bằng tay dơ: Như đã nói ở trên, giun kim đẻ trứng ở rìa hậu môn, thường
thường ban đêm, làm ngứa đít khó chịu. Vì những trứng này có phôi từ lúc mới
sinh ra nên có thể nhiễm trực tiếp. Sự tự nhiễm thường gặp ở trẻ em, chúng có tật
mút đầu ngón tay sau khi gãi đít và như thế nuốt trứng thường xuyên và bị tái
nhiễm liên tục. Tay chứa đầy trứng của đương sự cũng có thể sang trứng cho
người khác trong những dịp bắt tay cháo hỏi hay sờ nắn những vật dụng linh tinh
như thức ăn, ly uống nước, giấy, bút, giấy bạc Ở một moi trường bị nhiễm, bụi
bậm lơ lửng trong không khí cũng có thể chứa trứng giun kim và người ta có thể bị
nhiễm khi hít những bụi đó. (sơ đồ 2).
Ở Việt Nam, bộ môn ký sinh trùng trường Đại học Y khoa Hà nội điều tra trong
một nhà trẻ, thấy 42% móng tay trẻ em chứa trứng giun kim, 12% sách vở học
sinh ở một trường cấp 1 cũng vậy. Số lượng trứng phát tán có khi rất cao: Ở một
chiếc chiếu tại một nhà trẻ đã tìm thấy được 257 trứng.
Bào nang amib có thể tồn tại từ 5 tới 10 phút trên mặt bàn tay, 45 phút nếu ẩn dưới
móng tay và nếu sau khi đi tiêu mà không rửa tay bằng xà phòng thì dễ lây lan cho
người khác như trường hợp người nội trợ, người bán hàng rong, hàng quán tay dơ
mà rờ vào thức ăn
2. Do côn trùng (ruồi, dán, )
Khi ruồi đậu trên các bãi phân, chân, vòi, và cánh có thể dính đầy bào nang, trứng
giun sán rồi sau ssos nhiễm các thức ăn. Ruồi, dán có thể nuốt bào nang amib,
Giardia và các bào nang này tồn tại nhiều ngày trong ống tiêu hoá, do đó phân của
những côn trùng này đạt trên thức ăn cũng có thể truyền bệnh.

Chính ấu trùng này nhiễm người bằng cách đia ngang qua da rồi theo đường huyết
đến tim, từ đó vào phổi rồi theo cuống phổi đến khí quản, thực quản, xuống rá
tràng, lột xác hai lần nữa và trưởng thành độ một tháng rưỡi sau. Nhứng người làm
vườn, trồng rau cải ở nơi mà dân chúng đi tiêu bừa bãi rất dễ bị nhiễm giun móc vì
ấu trùng sống trong đất ẩm sẽ xâm nhập chân và xuyên qua da vào cơ thể sơ đồ
sau:
Chu trình giun lươn cũng từa tựa như của giun móc nhưng trứng nở ngay trong
ruột và không theo phân ra ngoài nên trong phân chỉ tìm thấy ấu trùng giai đoạn 1.
Trong chu trình trực tiếp dài, môi trường ngoài đóng vai trò quan trọng trong sự
truyền bệnh và tuỳ theo các yếu tố đất đai, khí hậu, nhân sự, ta có thể gặp ký sinh
trùng này hay ký sinh trùng khác nhiều hơn.

1. yếu tố đất đai và khí hậu:
* Ở trong không khí khá ẩm ướt trứng giun đũa sẽ phát triển hoàn toàn trong vòng
4 tuần ở nhiệt độ 20oC, 2 tuần ở 30oC, dưới 10oC không phát triển được nhưng
vẫn tồn tại trong một thời gian khá lâu. Ngược lại, trứng giun đũa trong đất chỉ bị
tiêu diệt khi nhiệt độ trên 40oC.
* Độ ẩm cũng rất quan trọng: trứng rải rác trong đất sẽ chết khi độ ẩm dưới 4%.
Trứng giun đũa tồn tại lâu trong đất sét có bóng râm hơn là trong đất cát có ánh
nắng mặt trời rọi vào. Trong nước, trứng giun đũa phát triển tốt và có thể tồn tại
đến 5 năm.
Trứng giun tóc còn bền dai hơn trứng giun đũa và có thể chịu đựng những khoảng
cách nhiệt độ lớn hơn nên gặp tứ xứ.
Sự phân đoạn trứng giun móc cần một môi trường có một độ oxigen và độ ẩm cao.
Nhiệt độ tốt nhất khoảng từ 20oC tới 30oC. Dưới 14oC và trên 37oC sự phân đoạn
bị ngưng trệ.
* Thể chất đất rất quan trọng: đất vôi, đất cát thuận lợi cho sự phát triển ấu trùng
giun móc ở những vùng ẩm ưowts nhưng không thuận tiện ở những vùng khô.
Những đất xốp như đất màu, đất có nhiều mùn, đất có bụi than ở các hầm mỏ cộng
thêm ẩm ướt thuận lợi nhất cho sự sinh sống và phát triển của ấu trùng giun móc.


thành nang trùng ở một ký chủ thứ hai, thường là một con cá nước ngọt như
trường hợp sán lá nhỏ ở gan. Người ta bị nhiễm khi ăn nhằm những rau cải mọc
dưới nước bị vấy bẩn, hay ăn cá nấu không chín (gỏi, cá nướng trui ) (sơ đồ 6).
2. Ký sinh trung gian là một động vật hứu nhũ:
Đó là trường hợp sán dải heo và sán dải bò:
Khi những đốt già theo phân ra ngoài thì những đốt này tan rã và phóng thích
trứng. Trứng chỉ có thể tiếp tục phát triển nếu gặp con heo là một thú vật thích ăn
phân người hay rau cỏ nhiễm phân người (trường hợp sán dải heo) hay gặp con bò
ăn nhằm cỏ bik vấy bẩn bởi phân người (trường hợp sán dải bò).
Trong ruột con heo hay con bò, các dịch tiêu hoá làm tan rã vỏ trứng và phôi được
phóng thích. Nó đi ngang qua thành ruột, theo máu tới mội bộ phận trong cơ thể,
nhiều nhất là trong mô mỡ bọ tim và những cơ (ở con bò) hay trong cơ của lưỡi,
cổ, vai (ở con heo). Ở những nơi đó, nó biến thành nang ấu trùng màu trắng đục
(6><8mm) đầu ấu trùng ẩn bên trong. Thị con heo, bò mang ấu trùng ấy được gọi
là thịt gạo (heo gạo, bò gạo) (h. Tr4)
Nếu người ăn thịt heo hay bò nấu không chín (nem, phở tái ) thì khi vào tới ruột
non, dầu ấu trùng sẽ nhô ra, nó bám chặt vào thành ruột và rtwowngr thành trong
vòng 3 tháng.
Tóm lại:
1. Trong chu trình trực tiếp ngắn bệnh được truyền từ người này qua người kia:
a. Do tay dơ và ruồi nhặng.
b. Do nước uống và rau cải bị vấy bẩn bởi phân người.
2. Trong chu trình trực tiếp dài, nước và đất là hai yếu tố quyết định.
Nước bị vấy bẩn bởi phân người, là nguồn truyển bệnh giun đũa và giun tóc khi
người uống trực tiếp hay dùng để tưới rau cải. Nhưng nước còn có thể nhiễm khi
người bơi hay lội trong nước (trường hợp giun móc và giun lươn).
Đất có thể nhiễm thẳng người: đó là trường hợp giun móc mà ấu trùng sống trên
mặt đất chui ngang qua da để vào người.
3. Trong chu trình gián tiếp, ký chủ trung gian đóng vai trò chủ yếu: Chỉ cần tiêu