ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
KHOA SINH HỌC
---***---
LỚP K53A - SINH HỌC
CHU TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA
TRÙNG SỐT RÉT
VÀ BỆNH SỐT RÉT Ở VIỆT NAM
TIỂU LUẬN ĐỘNG VẬT HỌC ĐỘNG VẬT KHÔNG CÓ XƯƠNG SỐNG
Hà Nội, 11/2009
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
KHOA SINH HỌC
---***---
LỚP K53A – SINH HỌC
CHU TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA
TRÙNG SỐT RÉT
VÀ BỆNH SỐT RÉT Ở VIỆT NAM
Tiểu luận ĐỘNG VẬT HỌC ĐỘNG VẬT KHÔNG CÓ XƯƠNG SỐNG
Giáo viên hướng dẫn : TS. Nguyễn Văn Vịnh
Sinh viên thực hiện : Phan Hồng Anh
Đào Trọng Khoa
Đoàn Diệu Linh
Trần Văn Hiếu
2
Hà Nội, 11/2009
MỤC LỤC
3
MỞ ĐẦU
Động vật nguyên sinh (Protozoa) là động vật đơn bào xuất hiện sớm nhất thuộc giới
nguyên sinh vật (Protista). Động vật nguyên sinh có khoảng 60.000 loài, trong đó gần một

 Nhóm động vật nguyên sinh có roi bơi
• Ngành Archaezoa
• Ngành Trùng roi động vật Euglenozoa
• Ngành Trùng roi giáp Dinozoa
• Ngành Trùng roi cổ áo Choanozoa
 Nhóm động vật nguyên sinh có bào tử
• Ngành Trùng bào tử Sporozoa
• Ngành Trùng vi bào tử Microsporozoa
• Ngành Trùng bào tử gai Cnidosporozoa
Trong giới hạn nội dung bài tiểu luận, chúng tôi xin được trình bày một số kiến thức
về Trùng sốt rét (Plasmodium) - nhóm Trùng bào tử máu (Haemosporidia) - ngành Trùng
bào tử (Sporozoa) và những hiểu biết cơ bản vể căn bệnh nguy hiểm ở Việt Nam do Trùng
Plasmodium gây ra - bệnh sốt rét.
5
PHẦN I: TỔNG QUAN VỀ TRÙNG SỐT RÉT - PLASMODIUM
1.1. Vị trí phân loại
Trùng bào tử (Sporozoa) sống ký sinh trong tế bào, ống tiêu hóa hoặc xoang cơ thể
của động vật không xương sống và có xương sống. Trùng bào tử không có bào quan vận
chuyển, thức ăn được hấp thụ qua toàn bộ cơ thể, có cơ quan đỉnh giúp chúng xâm nhập
vào tế bào vật chủ. Vòng đời của Trùng bào tử thay đổi phức tạp nhưng có thể thấy có xen
kẽ ba giai đoạn: sinh sản hữu tính, sinh bào tử và sinh sản vô tính (thường bằng liệt sinh).
Giai đoạn đơn bội chiếm phần lớn trong vòng phát triển. Giai đoạn lưỡng bội (2n) ngắn,
phân bào giảm nhiễm ngay từ lần đầu tiên của hợp tử. Trong vòng phát triển có giai đoạn
bào tử có vỏ bảo vệ chịu được điều kiện sống bất lợi khi ra khỏi cơ thể vật chủ. Bào tử
được hình thành bên trong hoặc ngoài vật chủ để phát tán sang vật chủ khác; trong trường
hợp không có giai đoạn nào ở ngoài môi trường thì bào tử tiêu giảm (ví dụ Trùng bào tử
máu). Khả năng sinh sản bằng liệt sinh giúp cho Trùng bào tử tăng nhanh số lượng cá thể.
Trùng bào tử được chia thành 3 nhóm lớn: Trùng hai đoạn, Trùng hình cầu và
Trùng bào tử máu.
 Trùng hai đoạn (Gregarinida): Ký sinh ở sâu bọ và động vật không xương

7
Hình 1.1. Cấu tạo liệt trùng của trùng bào tử
1.Chóp; 2. Vi cơ; 3. Vi quản; 4. Lỗ; 5. Hạt mỡ; 6. Nhân; 7.
Màng nội chất hạt; 8. Thể Golgi; 9. Ty thể; 10. Túi
dịch
1.3. Phân loại
Trải qua nhiều nghiên cứu, các nhà khoa học đã đưa ra kết luận: có tất cả 4 loài
Plasmodium gây bệnh:
o Plasmodium falciparum (Hình 1.2)
o Plasmodium vivax (Hình 1.3)
o Plasmodium malariae (Hình 1.4)
o Plasmodium ovale (Hình 1.5)
8
PHẦN II: CHU TRÌNH SỐNG CỦA TRÙNG SỐT RÉT –
PLASMODIUM
Trong vòng đời của Trùng sốt rét có các thế hệ sinh sản vô tính bằng liệt sinh
(schizogoine) xen kẽ giữa các thế hệ sinh bào tử và sinh giao tử. Ở Trùng sốt rét, liệt sinh
được tiến hành khởi đầu trong tế bào gan (giai đoạn liệt sinh ngoài hồng cầu), sau đó mới
trong tế bào máu (giai đoạn liệt sinh trong hồng cầu). Quá trình sinh giao tử ở hai nhóm
này cũng tiến hành trong tế bào hoặc bắt đầu trong tế bào vật chủ.
Chu trình sinh sản của Trùng sốt rét ở người và muỗi có 2 giai đoạn: giai đoạn sinh
sản vô tính trong người và giai đoạn sinh sản hữu tính trong cơ thể muỗi truyền bệnh.
Chu trình phát triển của Trùng sốt rét diễn ra như sau:
2.1. Giai đoạn sinh sản vô tính trong cơ thể người
Trùng sốt rét sau khi được muỗi Anopheles truyền vào máu người, bắt đầu sinh sản
vô tính qua hai thời kỳ:
2.1.1. Thời kỳ ngoài hồng cầu
Bào tử theo máu xâm nhập vào gan. Chúng chỉ tồn tại trong máu từ nửa giờ đến
một giờ, vì máu không phải là môi trường thích hợp của chúng. Đến gan, bào tử xâm nhập
vào các tế bào gan, dồn nhân của tế bào gan về một phía và bắt đầu lớn lên thành liệt thể