Cảm nhận về hình ảnh quê hương
trong thơ Tế Hanh
Quê hương trong xa cách là nguồn đề tài vô tận, là cả một
dòng cảm xúc dạt dào, lấp lánh suốt đời thơ Tế Hanh. Cái
làng quê nghèo ở một cù lao trên sông Trà Bồng đã nuôi
dưỡng tâm hồn Tế Hanh, đã trở thành nguồn cảm xúc vô
tận để ông viết nên những vần thơ tha thiết, lai láng như :
“Nhớ con sông quê hương”, “Quê hương”, “Trở lại con
sông quê hương”. Sinh ra và lớn lên trên mảnh đất miền
Trung - Quãng Ngãi, một vùng đất cằn cỗi, quanh năm chỉ
có gió và cát, một vùng quê nghèo. Do hoàn cảnh bắt
buộc, ông rời xa quê hương từ thuở thiếu thời. Trong thời
gian xa quê ông viết rất nhiều tác phẩm, chủ yếu là về quê
hương, bằng tất cả những tình yêu, nỗi nhớ của mình.
Một vùng đất đầy thơ mộng và rất đẹp trong thơ Tế Hanh.
Trong đó có nói con sông quê mà ông gắn bó :

Quê hương tôi có con sông xanh biếc
Nước gương trong soi tóc những hàng tre

Xa quê, xa cả con sông. Có thể nói đó là nỗi đau của ông.

Qua những kỉ niệm, hồi tưởng về con sông trong “nỗi nhớ
con sông quê hương”, Tế Hanh đã thể hiện một tình yêu
quê hương tha thiết, mãnh liệt, một hình ảnh quê hương
thân thiết, ruột rà.

- Làng tôi ở vốn nghề chài lưới
Nước bao vây cách biển nửa ngày sông

- Quê hương tôi có con sông xanh biếc


Quê hương Tế Hanh là một làng chài nghèo, người dân
sống cần cù, khó nhọc, thế nhưng khi nhớ về quê, ông lại
chỉ thấy vẻ đẹp tươi sáng. Phải chăng đó là nhờ làng quê
ấy có con sông êm đềm, tuơi tắn, lại gần biển tự do,
phóng khoáng và nhất là nhờ trái tim tuổi trẻ khoẻ khoắn ?
Mặt khác, cùng tình cảm đằm thắm, kỉ niệm sâu lắng, đẹp
đẽ, lời kể theo lối giãi bày, thủ thỉ chân thật và khả năng
miêu tả những cảm giác bên trong chân thành, mộc mạc,
nên ở thơ Tế Hanh, con sông trở thành một hình tượng
thẩm mĩ, gợi cảm, đầy chất trữ tình.

Đối với Tế Hanh, quê hương luôn là bông hoa đẹp nhất
trong vườn hoa. Ca dao, dân ca dường như cũng đã
ngấm sâu vào hồn thơ Tế Hanh. Dù ở phương trời nào
lòng ông vẫn nhớ quê hương, nó luôn dạt dào, cháy bỏng
trong ông khiến nhà thơ thấy được hình ảnh quê hương
liên tục hiện ra. Quê hương chính là sức sống của ông, ở
một khía cạnh nào đó, ta lại thấy tình yêu quê hương của
Tế Hanh rất đa chiều và phức tạp. Lúc da diết, ngập tràn
với “Nhớ con sông quê hương”, nhưng lúc khác lại cho
người đọc thấy một hồn thơ trẻ trung phơi phới của “Quê
hương”. Nhưng dù ở góc độ, khía cạnh nào thì nó đều ẩn
chứa một tình yêu, nỗi khát khao đoàn tụ, bày tỏ khát
vọng gặp gỡ cụ thể. Không như thơ Huy Cận, Lưu Trọng
Lư đầy chất mộng ảo, không như thơ Hàn Mặc Tử, Chế
Lan Viên hun hút sầu thương, thơ Tế Hanh trong sáng,
khoẻ mạnh, đắm đuối rất thực. Bởi ông có một vùng quê
bằng xương, bằng thịt, mà ông luôn dõi theo bằng đôi mắt
rất thực, bằng trái tim có địa chỉ rõ ràng.

mấy mươi năm về trước. Dù sao thế cũng là quá đủ với
một đời thơ.

Có thể nói những bài thơ về quê hương trước và hai mươi
năm sau Cách mạng Tháng Tám của Tế Hanh đã cất lên
một tiếng ca trong trẻo, nồng nàn, thơ mộng về con sông
hiền hòa đã “tắm cả đời tôi”, về cái làng vạn chài từng ôm
ấp, ru vỗ tuổi thơ ông. Mỗi chúng ta một lần nữa vui mừng
khi được giao tiếp với một hồn thơ khoẻ mạnh, trong sáng
song lại rất đỗi bình dị mà sâu sắc. Nó không hề làm nặng
đầu ta với những bóng dáng siêu hình hay những vô thức
u minh, nó chấp cánh mộng mơ, bồi đắp cho mỗi chúng ta
tình yêu quê hương thắm thiết, là điểm trở về bình yên
của ta trong cuộc đời nhiều bươn trải, cũng là sự thôi thúc
ta vươn lên.