1
THIẾU VI CHẤT DINH DƯỠNG & CÁC CHƯƠNG TRÌNH CAN THIỆP

TS.BS. Trần Thị Minh Hạnh
Trưởng Khoa Dinh dưỡng Cộng Đồng
Trung tâm Dinh dưỡng TP.HCM
GIỚI THIỆU
Vi chất dinh dưỡng (vitamin & khoáng chất cần với lượng nhỏ) cần thiết cho sự sống, phát triển &
tăng trưởng. Đặc biệt là vitamin A, iốt, sắt, kẽm & folate đóng vai trò quan trọng để duy trì sức khỏe &
khả năng lao động của cộng đồng.
Vi chất dinh dưỡng giúp trẻ nhỏ được tồn tại & phát triển, khả năng học tốt & tăng trưởng thành
người trưởng thành khỏe mạnh. Khi bị thiếu vi chất dinh dưỡng, trẻ sẽ không được phát triển một cách
toàn diện. Với những cộng đồng thiếu vi chất thì quốc gia sẽ thiếu một nguồn nhân lực lớn. Thiếu vi
chất rộng rãi trong cộng đồng sẽ tăng kinh phí chăm sóc sức khỏe, là rào cản những nỗ lực giáo dục,
làm yếu lực lượng lao động, & dẫn đến suy yếu nền kinh tế.
Hiện nay, trên toàn thế giới có ít nhất 2 tỉ người bị thiếu vitamin & chất khoáng. Việc bổ sung vi
chất cho những người thiếu là một công việc khổng lồ, nhưng có những hoạt động can thiệp đã đạt
một số thành công đáng kể có lợi ích cho số lượng lớn cộng đồng.
Nhiều chương trình vi chất dinh dưỡng đã giúp cải thiện khả năng phát triển về thể chất & trí não
của cộng đồng. Với sự đầu tư can thiệp trong thời gian dài của các chính phủ thì lợi ích từ chương
trình sẽ còn cao hơn nữa.
Các chuyên gia kinh tế hàng đầu thế giới đã đánh giá: Trong số những chương trình nhằm phát
triển toàn cầu, đầu tư cho can thiệp vi chất dinh dưỡng trên cộng đồng đã được chứng minh là đầu tư
có lợi với giá đầu tư thấp nhưng mang lại hiệu quả cao. Trong danh sách 30 chương trình được lập ra
để chọn ưu tiên thì chương trình bổ sung vitamin A & kẽm cho trẻ em đứng hàng thứ nhất về hiệu quả
đầu tư, bổ sung sắt & iốt vào thực phẩm được xếp hàng thứ 3 & bổ sung sinh học đứng hàng thứ 5
cho thấy một số chương trình can thiệp vi chất có lợi nhất trong những nỗ lực phát triển toàn cầu.
TÁC ĐỘNG CỦA VI CHẤT DINH DƯỠNG LÊN SỨC KHỎE CON NGƯỜI
Vitamin A: Cần cho sự sống & khả năng nhìn
Iod: Chất cơ bản cho trí thông minh của thế hệ sau
Sắt: Cần thiết cho sức khỏe của mẹ & thai nhi, sức khỏe sinh sản của mẹ


ĐẦU TƯ CHO SỨC KHỎE
Nhìn lại quá khứ, hiện tại, & tiềm năng các chương trình can thiệp phòng chống thiếu vi chất dinh
dưỡng.
Bổ sung vitamin A
Từ giữa những năm 1990, chương trình bổ sung vitamin A bắt đầu triển khai rộng khắp ở một số
nước chịu ảnh hưởng nhiều nhất của thiếu vitamin A. Các tổ chức UNICEF, WHO, và các nhà tài trợ
phối hợp với chính phủ đã hình thành mô hình tổ chức thành công các chiến dịch uống vitamin A cho
trẻ em (2 đợt mỗi năm). Đây là một trong những chương trình hiệu quả nhất giúp trẻ sống sót trên diện
rộng.
Năm 2007, có khoảng 62% trẻ em dưới 5 tuổi ở các nước đang phát triển nhận vitamin A đủ 2 lần
mỗi năm. Tuy nhiên, khi có sự quyết tâm của chính phủ kết hợp với sự hỗ trợ của quốc tế thì ngay cả
các nước kém phát triển nhất (theo phân loại của UNICEF) tỉ lệ bao phủ vitamin A cho trẻ cũng đạt
khá cao, khoảng 82% trẻ được uống 2 lần & 84% trẻ được uống 1 lần trong năm 2007. Nhóm trẻ mà
chương trình khó đạt đến thường là trẻ ít được quan tâm, gia đình nghèo, không được hưởng các dịch
vụ y tế (vùng sâu, xa), chế độ ăn thiếu thực phẩm giàu vitamin A, & bà mẹ thường bị thiếu kiến thức
về thực hành nuôi dưỡng trẻ. Trong thời gian tới, chương trình cần cố gắng duy trì tỉ lệ bao phủ
vitamin A cao, lưu ý đến những đối tượng vùng sâu để tăng hiệu quả của chương trình.
Bổ sung iốt vào muối
Sáng kiến iốt hóa có từ những năm đầu thế kỷ 20 ở các nước công nghiệp & hơn hai thập kỷ mở
rộng sang các nước đang phát triển, kỹ thuật bổ sung iốt vào muối trên diện rộng đã được chứng
minh. Mô hình khung lập pháp, chuẩn công nghiệp, hướng dẫn đóng gói & vận chuyển, hệ thống giám
sát & chiến dịch tiếp thị xã hội luôn luôn tồn tại để hướng dẫn cách thức đạt được iốt hóa muối chung
cho toàn cầu.
Khả năng thanh toán các rối loạn do thiếu iốt nằm trong tầm tay của thế giới. Đạt được điều này là
thành công lớn của sức khỏe cộng đồng, thanh toán được nguyên nhân đầu tiên gây chậm phát triển
trí não có thể phòng ngừa được trên thế giới.
Giai đoạn giữa năm 1993-2007, số quốc gia bị CRLTI có ý nghĩa sức khỏe cộng đồng giảm hơn
một nửa (từ 110 nước giảm còn 47). Những kết quả ngoạn mục này có liên quan rõ ràng với độ phủ
muối iốt (MI). Năm 1990, chưa đến 20% hộ gia đình trên thế giới dùng MI. Ngày nay, độ phủ MI đã

, kẽm, sắt, selenium.
- Dầu ăn: bổ sung vitamin A.
- Đường: bổ sung vitamin A & sắt, kẽm.
- Nước mắm: bổ sung vitamin A & sắt.
- Nước tương: bổ sung sắt.
- Thức ăn dặm: bổ sung các vitamin & khoáng chất cần cho trẻ 6-24 tháng.
Giải pháp bổ sung đa vi chất cho trẻ em
Việc bổ sung đa vi chất được tạo ra đầu tiên dưới dạng bột cho gia đình sử dụng cho vào thực
phẩm ngay trước khi cho trẻ ăn. Loại bột này chứa các vitamin & khoáng chất như sắt, vitamin A, acid
folic, kẽm, & vitamin C. Năm 2007, Bolivia là quốc gia đầu tiên cung cấp bột đa vi chất miễn phí cho
khoảng 750.000 trẻ em.
Trong tương lai, cần nghiên cứu:
- Tăng cường bổ sung đa vi chất dạng có thể dùng tại nhà ở những vùng không có dịch tễ sốt
rét.
- Tìm giải pháp an toàn & rẻ tiền để cải thiện sắt trong bữa ăn cho trẻ vùng dịch tễ sốt rét.
Bổ sung đa vi chất cho phụ nữ tuổi sanh đẻ
Do vi chất rất cần cho quá trình thụ thai, nó trở nên quan trọng không chỉ đối với phụ nữ mang thai
mà còn cần cho tất cả phụ nữ tuổi sanh đẻ.
Các chương trình hiện nay tập trung chủ yếu vào bổ sung sắt & acid folic do hậu quả nặng nề của
thiếu máu & thiếu acid folic gây ra cho trẻ & bà mẹ.
Trong tương lai, cần nghiên cứu khả năng bổ sung đa vi chất cho phụ nữ.
Bổ sung kẽm để kiểm soát bệnh tiêu chảy
Sử dụng kẽm kết hợp với dung dịch uống bù điện giải là phương pháp mới & hiệu quả nhằm làm
giảm bệnh tiêu chảy ở trẻ dưới 5 tuổi.
Năm 2004, WHO & UNICEF đề ra khuyến nghị bổ sung kẽm 10-14 ngày kết hợp trong điều trị tiêu
chảy cùng với dung dịch ORS & chế độ dinh dưỡng.
4
Một nghiên cứu ở Ấn Độ năm 2008 cho thấy bổ sung kẽm kết hợp với ORS chữa bệnh tiêu chảy
đạt hiệu quả hơn 60% so với chỉ dùng ORS đơn độc (10%). Nghiên cứu ở Ấn Độ & Pakistan cho thấy
bổ sung kẽm làm giảm chi phí điều trị hơn 1US$/bệnh nhân/lần bệnh tiêu chảy.

Bổ sung sinh học
6
Tẩy giun & những chương trình dinh dưỡng trong học đường
7 Giảm chi phí học đường
8 Tăng & cải thiện việc đến trường của trẻ gái
9
Thúc đẩy dinh dưỡng dựa vào cộng đồng
10 Hỗ trợ vai trò sinh sản của phụ nữ

Số liệu hiệu quả kinh tế của các chương trình can thiệp vi chất dinh dưỡng
Can thiệp Khu vực Chi phí/người/năm
(US$)
Lợi nhuận: chi phí
Bổ sung vitamin A Nam Á, Sub-Saharan
Africa, Đông Á
1,2 17:1
Trung Á 1,6 <13:1
5
Mỹ La tinh & Caribbean 2,6 <8:1
Bổ sung kẽm Nam Á, Sub-Saharan
Africa, Đông Á
1,0 13,7:1
Trung Á 1,35 <10:1
Mỹ La tinh & Caribbean 2.2 <6:1
Dùng muối iốt 0,05 30:1
Bổ sung bột mì 0,12 8:1

THIẾU VI CHẤT DINH DƯỠNG TẠI VIỆT NAM & TP.HCM
Thiếu
máu trẻ

Quần
thể nguy
cơ thiếu
kẽm
Hộ gia
đình
dùng đủ
muối iốt
VN 34,1%
(2)
32.2%
(2)
24.3%
(2)
12.0%
(3)
4.1%
(3)
84.0%
(4)
27.8%
(5)
93%
(6)

TP.HCM 14,0%
(7)
17,5%
(8)
- 3,5%