TÌM HIỂU VĂN HÓA DÂN TỘC
KHƠME SÓC TRĂNG – PHẦN 2
1. Từ (Mêta) làm cho lòng ta êm dịu, là lòng ước mong cho tất cả chúng sanh đều
được sống an lành, vui vẻ. Nói một cách cụ thể hơn là lòng mong mỏi chân thành
của một người bạn hiền, thành thật muốn cho bằng hữu được an vui hạnh phúc.
Nói "Mêta", đức Phật ám chỉ vào sự mong mỏi thành thật của bà mẹ hiền mong
muốn đứa con mình được sống an lành. Phạm vi hoạt động của tâm từ là không bờ
bến. Nhờ tâm từ mà ta có thể xem tất cả chúng sanh là bạn hữu, và khắp nơi trên
thế giới như chổ chôn nhau cắt rốn của mình. "Từ" tựa hồ như ánh sáng mặt trời
bao trùm vạn vật. Tâm từ cao thượng rải khắp đồng đều, phước linh thâm diệu cho
mọi người, thân cũng như sơ bạn cũng như thù, giàu nghèo, nam nữ như nhau.
Đức Phật dạy rằng: " không thể lấy thù oán mà diệt sân hận. Chỉ có tâm từ mới
dập tắt được lòng sân. Người có tâm từ không khi nào nghĩ đến làm hại ai, làm
giảm giá trị hoặc bài xích ai; không bao giờ sợ ai, cũng không bao giờ làm ai sợ.
Tâm từ đem lại nhiều quả phúc:
- Người có tâm từ luôn ngủ an vui, ngủ với tâm trạng thơi thới, không giận hờn,
không lo sợ; tự nhiên giấc ngủ sẽ đến rất dễ dàng.
- Người có tâm từ đối với kẻ khác sẽ gặt hái được những tình cảm ưu đãi.
Ví dụ: Khi hìn vào gương, nếu mặt ta vui vẻ, hiền lành, hình ảnh sẽ là vui vẻ. Trái
lại, nếu mặt ta cau có, quạu quọ thì hình ảnh trong gương cũng sẽ cau có, quạu
quọ.
- Người có tâm từ, đến lúc chết cũng đựoc an vui vì trong lòng không chứa chấp
mối sân hận. Sau khi tắt thở, gương mặt tươi tỉnh ấy phản ánh sự ra đi vui vẻ.
"Chết an vui thì người có tâm từ sẽ tái sinh vào cảnh tốt đẹp".
2. Bi (Karôna) là động lực làm cho tâm rung động trước sự đau khổ của kẻ khác,
là cái gì thoa dịu sự đau khổ của con người. Đặc tính của tâm bi là ý muốn giúp
ngoài khác thoát khỏi cảnh khổ. Chính do tâm bi mà con người hoàn thoàn vị tha
trong khi phục vụ. Người có tâm bi không sống cho mình mà sống cho kẻ khác và
luôn luôn tìm cơ hội để giúp đời nhưng không bao giờ nhận đền ơn đáp nghĩa.
Lòng của người có tâm bi thật là mềm dịu. Ngày nào chưa cứu giúp được người
khác thì tâm chưa thỏa mãn. Lắm khi để làm êm dịu sự đau khổ của người khác,

10 Âm Lịch (25- 11 năm nay) để tạ ơn mặt trăng vốn được coi như một vị
Thần điều động mùa màng trong năm. Thức cúng đặc biệt trong ngày hội
này là cốm dẹp nên người ta còn gọi là “lễ đúc cốm dẹp”. Đây là một hình
thức lễ như Tết Trung Thu của người Việt hay người Hoa, nhưng với các
nội dung và hình thức riêng biệt.
Vào đêm này, ngay từ đầu hôm, mọi người đã tập trung đông đúc tại khuôn
viên các chùa hoặc tại sân nhà để chờ đón trăng lên với những nghi lễ rất
riêng biệt của địa phương. Dưới cái cổng tre ngang 3 mét được trang trí hoa
lá, người ta kê một cái bàn với đầy đủ các vật cúng như cốm dẹp (làm bằng
lúa nếp tươi rang lên vừa nổ rồi bỏ vào cối giã dùng chày đập dẹp dừa,
chuối, khoai lang, khoai im, khoai môn và các loại bánh kẹp Trong khi
đó, mọi người quây quần ngồi trên chiếu chắp tay hướng về phía mặt trăng,
chờ đón trăng lên.
Khi mặt trăng bắt đầu lên cao và tỏa sáng, nhang neon được thắp lên, một
cụ già làm chủ lễ bước ra khấn vái (nói lên lòng biết ơn mặt trăng, xin mặt
trăng tiếp nhận lễ vật, cầu sức khỏe cho mọi người và cầu cho mưa thuận
gió hòa, mùa màng tươi tốt quanh năm) Trẻ em được gọi đến quỳ xuống
ngồi xếp bằng và chắp tay, trong khi chủ lễ bốc từng nắm cốm dẹp và các
loại thức cúng khác đút vào miệng các đứa trẻ, tay kia vuốt vào lưng và hỏi
năm nay chúng muốn gì. Câu trả lời sẽ là chứng cớ "suy đoán" những điểm
tốt xấu trong năm tới. Sau khi lễ nuốt cốm xong, mọi người quây quần lại
ăn uống vui vẻ và ca hát, vui cho đến sáng.
Buổi sáng hôm sau, một lễ khác sẽ được tiếp diễn không kém phần hấp dẫn,
đó là lễ đua "ghe ngo". Hội đua ghe ngo do các sư sãi chủ trì tổ chức với sự
tham gia của đông đảo người dân Khmer tại địa phương. Địa điểm tập trung
đua ghe ngờ trước kia thường được tổ chức tại vàm Tho (bên kênh Tho)
trên đoạn sông từ Sóc Trăng đến huyện Mỹ Xuyên. Sau đó, chuyển sang
kênh Xáng và tiếp theo là kênh Nhu Gia (Sóc Trăng).
Khác với các loại ghe ở các vùng sông nước miền Nam, ghe ngo được
khoét bằng trong nguyên vẹn một cây gỗ lớn có dáng như con thoi, ngang